Aardrijkskunde: Kosmografie
H1: De sterren
Drie belangrijke personen die veel hebben betekend voor de kosmografie
1. Stephen Hawking:
● Hawking-straling: Hij stelde dat zwarte gaten straling kunnen uitzenden, wat bekend staat als
Hawking-straling.
● Kosmologie: Hij werkte aan de theorieën over singulariteiten en de oorsprong van het
universum.
2. Albert Einstein:
● Algemene relativiteitstheorie: Hij introduceerde deze theorie, die de basis vormt voor onze
moderne begrip van zwaartekracht en de structuur van het universum.
● Kosmologische constante: Hij stelde deze voor om een statisch universum te verklaren, hoewel
dit later werd aangepast na de ontdekking van de uitdijing van het universum.
3. Georges Lemaître:
● Oerknaltheorie: Hij formuleerde de theorie dat het universum begon met een explosie van een
"oeratome", wat later bekend werd als de oerknaltheorie.
● Uitdijend universum: Hij was een van de eersten die het idee van een uitdijend universum
voorstelde
De sterrenhemel
Waarneming van de sterren
- Melkweg: 6000 waarneembare sterren
- Boogvormige banen
- 23u56 → sterren komen elke dag 4 min later op
- Alles draait rond de poolster
Afstanden in de ruimte
Astronomische eenheid = AE (150 miljoen Km)
Lichtjaar = 300.000 Km/sec
Helderheid
Wie waren de belangrijke figuren bij het bepalen van de helderheid?
Hipparchus Galileo: telescoop
Ptolemy Norman Robert Pogson: uiteindelijke theorie
Wat is het verschil tussen absolute en relatieve helderheid?
Relatieve helderheid: waarneembaar aarde
Absolute helderheid: waarneembaar 10 Parsec
Evolutie van sterren
- Nevels
1
, - Prototype
- Rode reus
- Implosie
- nova
- Supernova
- Zwart gat
- Bruine dwerg
Zwart gat
- Geen kernfusie meer
- Enorme zwaartekracht
- 2019
- Wiskundige modellen
- Waarnemingshorizon
Structuur van het heelal
Planetenstelsel: aarde + maan
Zonnestelsel: Melkweg
Sterrenstelsel: Melkweg
Cluster
Superclusters: Virgosupercluster
Universum
Het ontstaan van on sheelal
Big Bang
- 13,7 miljard
- Stralings & materie
- Bevrijden → Lemaître
- Uitdijing van het heelal
- Vanuit singulariteit
- Doplereffect
- Kosmografische achtergrondstraling
- Roodverschuiving
Twee belangrijke periodes in de geschiedenis van het heelal:
1. Vroege heelal: Dit omvat de eerste momenten na de oerknal, inclusief het Planck-tijdperk, het inflatoire
tijdperk, en de vorming van de eerste elementaire deeltjes.
2. Uitdijend heelal: Deze periode volgt na de vroege fase en omvat de vorming van sterren,
sterrenstelsels en de huidige uitdijing van het heelal.
Opsplitsing van deze periodes:
- Planck-tijdperk: Tot (10^{-43}) seconden na de oerknal.
- Inflatoire tijdperk: Van (10^{-36}) tot (10^{-32}) seconden na de oerknal.
- Quark-tijdperk: Van (10^{-12}) tot (10^{-6}) seconden na de oerknal.
- Hadron-tijdperk: Van (10^{-6}) seconden tot 1 seconde na de oerknal.
- Vorming van atoomkernen: Enkele minuten na de oerknal.
De Herdt Kaat Odisee 2
, - Vorming van atomen: Enkele honderdduizenden jaren na de oerknal
- Vorming van sterren en sterrenstelsels: Miljoenen tot miljarden jaren na de oerknal.
Vragen
1. Geef ten minste drie kenmerken van de maan:
● De maan heeft geen atmosfeer.
● Het oppervlak van de maan is bedekt met inslagkraters.
● De maan veroorzaakt getijden op aarde door zijn zwaartekracht.
2. Men spreekt van een enorm greenhouse effect op Venus. Wat is dit? Wat is de oorzaak?
● Het greenhouse effect op Venus is een proces waarbij de atmosfeer van Venus warmte
vasthoudt, waardoor de temperatuur extreem hoog wordt.
● De oorzaak is de dikke atmosfeer van koolstofdioxide, die warmte vasthoudt en de temperatuur
verhoogt.
3. Wat bevindt er zich tussen Mars en Jupiter?
● Tussen Mars en Jupiter bevindt zich de asteroïdengordel, een gebied met veel kleine
rotsachtige lichamen.
4. Jupiter heeft een grote rode vlek. Wat is dit?
● De grote rode vlek op Jupiter is een gigantische anticycloonstorm die al eeuwenlang woedt.
5. Uit wat bestaan de ringen van Saturnus?
● De ringen van Saturnus bestaan voornamelijk uit waterijsdeeltjes en een kleine hoeveelheid
rotsachtig materiaal.
6. Hoe staan de ringen van Uranus georiënteerd. Wat zegt dit over de rotatie-as?
● De ringen van Uranus zijn bijna loodrecht op de ecliptica georiënteerd, wat aangeeft dat de
rotatie-as van Uranus sterk gekanteld is.
7. Hoe heet de ruimtesonde die het verst verwijderd is van onze aarde?
● De ruimtesonde die het verst verwijderd is van de aarde is Voyager 1.
8. Waardoor wordt ons zonnestelsel omringd?
● Ons zonnestelsel wordt omringd door de Oortwolk, een hypothetische wolk van ijzige objecten
die zich ver buiten de baan van Pluto bevindt.
9. Men spreekt in de documentaire van ons kosmisch adres. In feite komt het erop neer om de
samenstelling van ons heelal te benoemen. Welke schalen onderscheiden de makers van de
documentaire. Vul de tabel verder aan.
● Aarde
● Zonnestelsel
● Melkweg
● Lokale Groep
● Virgo Supercluster
● Waarneembaar Universum
Hemelstanden
Voor welke plaatsen vallen evenaarsvlak en horizonvlak samen?
Dit gebeurt op de evenaar.
Voor welke plaatsen ligt de aardas in het horizonvlak?
Dit gebeurt op de polen.
Wat is de declinatie van een ster?
De declinatie is de hoek tussen de ster en de hemelevenaar, gemeten in graden noord of zuid van de
hemelevenaar.
De Herdt Kaat Odisee 3
H1: De sterren
Drie belangrijke personen die veel hebben betekend voor de kosmografie
1. Stephen Hawking:
● Hawking-straling: Hij stelde dat zwarte gaten straling kunnen uitzenden, wat bekend staat als
Hawking-straling.
● Kosmologie: Hij werkte aan de theorieën over singulariteiten en de oorsprong van het
universum.
2. Albert Einstein:
● Algemene relativiteitstheorie: Hij introduceerde deze theorie, die de basis vormt voor onze
moderne begrip van zwaartekracht en de structuur van het universum.
● Kosmologische constante: Hij stelde deze voor om een statisch universum te verklaren, hoewel
dit later werd aangepast na de ontdekking van de uitdijing van het universum.
3. Georges Lemaître:
● Oerknaltheorie: Hij formuleerde de theorie dat het universum begon met een explosie van een
"oeratome", wat later bekend werd als de oerknaltheorie.
● Uitdijend universum: Hij was een van de eersten die het idee van een uitdijend universum
voorstelde
De sterrenhemel
Waarneming van de sterren
- Melkweg: 6000 waarneembare sterren
- Boogvormige banen
- 23u56 → sterren komen elke dag 4 min later op
- Alles draait rond de poolster
Afstanden in de ruimte
Astronomische eenheid = AE (150 miljoen Km)
Lichtjaar = 300.000 Km/sec
Helderheid
Wie waren de belangrijke figuren bij het bepalen van de helderheid?
Hipparchus Galileo: telescoop
Ptolemy Norman Robert Pogson: uiteindelijke theorie
Wat is het verschil tussen absolute en relatieve helderheid?
Relatieve helderheid: waarneembaar aarde
Absolute helderheid: waarneembaar 10 Parsec
Evolutie van sterren
- Nevels
1
, - Prototype
- Rode reus
- Implosie
- nova
- Supernova
- Zwart gat
- Bruine dwerg
Zwart gat
- Geen kernfusie meer
- Enorme zwaartekracht
- 2019
- Wiskundige modellen
- Waarnemingshorizon
Structuur van het heelal
Planetenstelsel: aarde + maan
Zonnestelsel: Melkweg
Sterrenstelsel: Melkweg
Cluster
Superclusters: Virgosupercluster
Universum
Het ontstaan van on sheelal
Big Bang
- 13,7 miljard
- Stralings & materie
- Bevrijden → Lemaître
- Uitdijing van het heelal
- Vanuit singulariteit
- Doplereffect
- Kosmografische achtergrondstraling
- Roodverschuiving
Twee belangrijke periodes in de geschiedenis van het heelal:
1. Vroege heelal: Dit omvat de eerste momenten na de oerknal, inclusief het Planck-tijdperk, het inflatoire
tijdperk, en de vorming van de eerste elementaire deeltjes.
2. Uitdijend heelal: Deze periode volgt na de vroege fase en omvat de vorming van sterren,
sterrenstelsels en de huidige uitdijing van het heelal.
Opsplitsing van deze periodes:
- Planck-tijdperk: Tot (10^{-43}) seconden na de oerknal.
- Inflatoire tijdperk: Van (10^{-36}) tot (10^{-32}) seconden na de oerknal.
- Quark-tijdperk: Van (10^{-12}) tot (10^{-6}) seconden na de oerknal.
- Hadron-tijdperk: Van (10^{-6}) seconden tot 1 seconde na de oerknal.
- Vorming van atoomkernen: Enkele minuten na de oerknal.
De Herdt Kaat Odisee 2
, - Vorming van atomen: Enkele honderdduizenden jaren na de oerknal
- Vorming van sterren en sterrenstelsels: Miljoenen tot miljarden jaren na de oerknal.
Vragen
1. Geef ten minste drie kenmerken van de maan:
● De maan heeft geen atmosfeer.
● Het oppervlak van de maan is bedekt met inslagkraters.
● De maan veroorzaakt getijden op aarde door zijn zwaartekracht.
2. Men spreekt van een enorm greenhouse effect op Venus. Wat is dit? Wat is de oorzaak?
● Het greenhouse effect op Venus is een proces waarbij de atmosfeer van Venus warmte
vasthoudt, waardoor de temperatuur extreem hoog wordt.
● De oorzaak is de dikke atmosfeer van koolstofdioxide, die warmte vasthoudt en de temperatuur
verhoogt.
3. Wat bevindt er zich tussen Mars en Jupiter?
● Tussen Mars en Jupiter bevindt zich de asteroïdengordel, een gebied met veel kleine
rotsachtige lichamen.
4. Jupiter heeft een grote rode vlek. Wat is dit?
● De grote rode vlek op Jupiter is een gigantische anticycloonstorm die al eeuwenlang woedt.
5. Uit wat bestaan de ringen van Saturnus?
● De ringen van Saturnus bestaan voornamelijk uit waterijsdeeltjes en een kleine hoeveelheid
rotsachtig materiaal.
6. Hoe staan de ringen van Uranus georiënteerd. Wat zegt dit over de rotatie-as?
● De ringen van Uranus zijn bijna loodrecht op de ecliptica georiënteerd, wat aangeeft dat de
rotatie-as van Uranus sterk gekanteld is.
7. Hoe heet de ruimtesonde die het verst verwijderd is van onze aarde?
● De ruimtesonde die het verst verwijderd is van de aarde is Voyager 1.
8. Waardoor wordt ons zonnestelsel omringd?
● Ons zonnestelsel wordt omringd door de Oortwolk, een hypothetische wolk van ijzige objecten
die zich ver buiten de baan van Pluto bevindt.
9. Men spreekt in de documentaire van ons kosmisch adres. In feite komt het erop neer om de
samenstelling van ons heelal te benoemen. Welke schalen onderscheiden de makers van de
documentaire. Vul de tabel verder aan.
● Aarde
● Zonnestelsel
● Melkweg
● Lokale Groep
● Virgo Supercluster
● Waarneembaar Universum
Hemelstanden
Voor welke plaatsen vallen evenaarsvlak en horizonvlak samen?
Dit gebeurt op de evenaar.
Voor welke plaatsen ligt de aardas in het horizonvlak?
Dit gebeurt op de polen.
Wat is de declinatie van een ster?
De declinatie is de hoek tussen de ster en de hemelevenaar, gemeten in graden noord of zuid van de
hemelevenaar.
De Herdt Kaat Odisee 3
