Samenvatting VWO examen Domein E : leefomgeving steden + rivieren

Domein E.1 : leefomgeving Nederland – overstromingen en wateroverlast

Overstromingsrisico
- Al heel lang wordt Nederland beschermd tegen zee en rivieren, bijvoorbeeld door
aanleg en verzwaring van rivier- en zeedijken. Ook wordt het beschermd door grote
projecten als Zuiderzee- en Deltawerken en Ruimte voor de rivier.
- Het risico komt doordat de natuur veranderlijk is en Nederland ligt erg laag,
aangezien het een delta is.

- Er zijn verschillende voorbeelden van risico’s.
 Zeer hoge zee bij een combinatie van storm en springtij
 Rivieren hebben een hoge afvoerpiek bij overmatige neerslag in
stroomgebied
 Door het versterkte broeikaseffecten is er meer kans op een hoger zeeniveau
en hogere afvoerpieken.
 Bemaling van lage veengebieden leidt tot (verdere) bodemdaling.

- Dijkringgebied : een laaggelegen gebied omgeven door dijken of begrensd door hoog
land.
- Primaire waterkringen (duinen/dijken/dammen) vormen de eerste verdedigingslinie
en het belangrijkste wapen tegen het water.

Kusten + zeespiegel
Typen kusten
- Harde kust : door de mens gevormd uit hard materiaal, zoals steen, beton en basalt.
Dit zijn bijvoorbeeld zeedijken en dammen.
- Zachte kust : natuurlijk gevormd. Bestaat grotendeels uit zand. Bijna de hele
Nederlandse kust is een zachte kust. Deze kust bestaat van noord naar zuid uit:
 Waddenkust (Groningen – Den Helder) : eilanden met ertussen zeegaten
sluiten de Waddenzee af. Deze loopt onder bij hoogwater en valt droog bij
laagwater.
 Duinenkust (Den Helder – Hoek van Holland) : bestaat uit zandstranden,
strandwallen en duinen. Er zijn hier jonge duinen en oude duinen.
 Estuariumkust/deltakust : eilanden met duinen en trechtervormige
riviermondingen door groot getijdenverschil.

Kustprocessen : zorgen voor afbraak en opbouw van de kust
- Eb en vloed / getijdenstroming
 Er is hoog- en laagwater door de aantrekkingskracht van de maan en de zon.
 Het heeft de grootste invloed op de stroming in de Noordzee.
 Per dag is er tweemaal hoogwater en tweemaal laagwater.
 De vloedstroom loopt langs de kust van zuid naar noord.

- Zeestroming : een deel van de Warme Golfstroom / Noord-Atlantische Drift loopt via
Het Kanaal noordwaarts.

, - Wind : afhankelijk van de windsterkte en windrichting heeft het invloed via de
branding, de golfslag en opstuwing van het zeewater. Ook zorgt het voor verstuiving
van het zand op strand en in de duinen.

Gevolgen van kustprocessen
- Afbraak en opbouw van de kust door voortdurende erosie en sedimentatie. Hierdoor
is de kust dynamisch.
- Zandtranspart langs de kust van zuid naar noord.
- Opbouw en afbraak van duinen door de wind. Soms vindt er erosie plaats door
golfslag.

Belangrijke begrippen bij de kust
- Waddenzee : heeft aan de zee Waddeneilanden met strand en duinen en aan de
landkant wadden en kwelders begrensd door zeedijken. Het is een getijdengebied.
- Estuariumkust : ontstaat door sterke getijdenwerking wanneer zeewater door de
vloedstroom wordt opgestuwd. Daardoor kan de zee kracht en ver zeearmen
binnendringen.
- Vloed : opkomend water vanaf laagwater tot aan hoogwater.
- Eb : dalend water vanaf hoogwater tot aan laagwater.

Dynamisch handhaven
- Zacht waar kan, hard waar moet
- Handhaven van de zachte kust door ruimte voor natuurlijke processen, sedimentatie
en afslag. Hier zijn verschillende voorwaarden voor.
 Handhaven van de basiskustlijn : ingrijpen als kustlijn zich teveel landinwaarts
verplaatst
 Vorming van harde kust alleen als het echt noodzakelijk is voor de veiligheid
 Voorkomen van bolwerkvorming, door bijvoorbeeld beperking van
nieuwbouw langs de kust. Bolwerken zijn in zee uitstekende delen harde kust.

- Ook zijn er verschillende manieren om dit te realiseren.
 Zandsuppletie : aanvoer van zand vanuit een dieper deel van de noord. Is te
onderscheiden in strandsuppletie en vooroeversuppletie.
 Aanleg van de zandmotor.

Herstel van de natuurlijke dynamiek en diversiteit van de kust
- Vroeger waren de duinen vastgelegd en beschermt door bijvoorbeeld helmgras. De
duinen mochten ook niet betreden worden.
- Nu worden natuurlijke veranderingen toegelaten om onder andere de variatie in
natuur en landschap te bevorderen.
- Dit gebeurt bijvoorbeeld met slufters. Dit is een doorgang in de eerste duinenrij,
waardoor bij hoge vloed zeewater de duinen kan binnendringen. Ook gebeurt het
met het toelaten van verstuiving van zand.

Ecologische en economische waarde van de kustzone
- Economische waarde : kust beschermt West-Nederland met grote economische
belangen voor bijvoorbeeld woningen/de infrastructuur/bedrijven.