Samenvatting readers Esthetica I
The age of insight, the quest to understand the unconscious in Art,
Mind and Brain – Eric Kandel
Hoofdvraag: Waarom raakt kunst ons emotioneel, en hoe slagen kunstenaars erin om
emoties zichtbaar te maken?
➔ Kandel combineert daarbij kunstgeschiedenis + psychologie +
neurowetenschappen
Deconstructie van emotie: hoe kunst gevoelens zichtbaar maakt
Van realistische kunst → naar emotionele kunst
Volgens kunsthistoricus Ernst Gombrich probeerde westerse kunst eeuwenlang vooral
de werkelijkheid zo nauwkeurig mogelijk na te bootsten.
Maar dan verschijnt de fotografie, vanaf dat moment heeft schilderkunst geen
monopolie meer op het realisme.
Kunstenaars stoppen met de vraag: ‘Hoe toon ik de wereld precies’ en beginnen te
vragen ‘Hoe toon ik wat iemand voelt’
➔ Begin van de moderne kunst volgens Kandel
o Schilders zoals Van Gogh, Munch, Klimt, … gaan emoties uit elkaar halen
om de meest fundamentele emotionele belangen bloot te leggen.
o Belang van het innerlijk leven, verlangens, angst, seksualiteit, … boven
uiterlijk belang
Wat betekent “deconstructie van emotie”?
Deconstructie = iets opsplitsen in basiselementen om te begrijpen hoe het werkt
➔ Kunstenaars doen dit via vervorming van lichamen, overdreven gezichten,
symboliek, expressieve houdingen, …
o DOEL: niet tonen hoe iemand eruitziet maar tonen wie iemand is
Waarom voelen wij iets bij kunst?
Emoties ontstaan niet puur door wat je ziet, je hersenen reconstrueren emotie op basis
van: wat je ziet + wat je al eerder hebt meegemaakt
Dus: Kunst => activeert herinneringen => roept gevoelens op
➔ Dit betekent dat een schilderij geen emotie bevat => de kijker creëert de
emotionele ervaring zelf (vandaar dat iedereen een andere reactie heeft op kunst)
1
, Freud + Darwin: emoties zijn geen vijand van rede
Darwin
Emoties hebben een evolutionaire functie, ze helpen ons communiceren,
partners kiezen en overleven.
Freud
Emoties zijn geen tegenovergestelde van rede, emoties helpen ons beslissingen
nemen. Bv: ‘Is iets de moeite wel waard?’
o Denken + voelen werken samen
Er bestaan universele emoties
De 6 basisemoties volgens Darwin:
1. Geluk 4. Walging
2. Angst 5. Verdriet
3. Verrassing 6. Woede
Die emoties zijn biologisch en universeel zichtbaar in gezichtsuitdrukkingen.
➔ Dit wordt later bevestigt door een onderzoek van P.Ekman, hij toont aan dat:
mensen wereldwijd herkennen dezelfde basisuitdrukkingen, maar culturen
voegen zelf nuances toe.
Waarom zijn gezichten zo belangrijk?
Kandel geeft dit een neurologische uitleg:
Onze hersenen hebben geen speciale gebieden voor: gezichtstuitdrukking en
emotieverwerking
Dus letten we automatisch op de ogen, mond en blikrichting
o Daarom schilderen expressionisten vaak: frontale portretten, directe
blikken en overdreven ogen.
DOEL: onmiddellijke emotionele impact
Kokoschka en Schiele: geen portretten van gezichten maar van karakters
Kandel bespreekt 2 expressionisten
Kokoschka
“Ik schilder geen gezicht, ik schilder karakter”
o Hij gebruikt asymmetrie, nerveuze penseelstreken, vervormde handen,
instabiele ruimte, …
o DOEL: innerlijke spanning zichtbaar maken
Schiele
“Het hele lichaam wordt emotie”
o Hij gebruikt verdraaide houdingen, overdreven armen en naaktheid
o DOEL: de kijker lichamelijk laten meeleven
2
The age of insight, the quest to understand the unconscious in Art,
Mind and Brain – Eric Kandel
Hoofdvraag: Waarom raakt kunst ons emotioneel, en hoe slagen kunstenaars erin om
emoties zichtbaar te maken?
➔ Kandel combineert daarbij kunstgeschiedenis + psychologie +
neurowetenschappen
Deconstructie van emotie: hoe kunst gevoelens zichtbaar maakt
Van realistische kunst → naar emotionele kunst
Volgens kunsthistoricus Ernst Gombrich probeerde westerse kunst eeuwenlang vooral
de werkelijkheid zo nauwkeurig mogelijk na te bootsten.
Maar dan verschijnt de fotografie, vanaf dat moment heeft schilderkunst geen
monopolie meer op het realisme.
Kunstenaars stoppen met de vraag: ‘Hoe toon ik de wereld precies’ en beginnen te
vragen ‘Hoe toon ik wat iemand voelt’
➔ Begin van de moderne kunst volgens Kandel
o Schilders zoals Van Gogh, Munch, Klimt, … gaan emoties uit elkaar halen
om de meest fundamentele emotionele belangen bloot te leggen.
o Belang van het innerlijk leven, verlangens, angst, seksualiteit, … boven
uiterlijk belang
Wat betekent “deconstructie van emotie”?
Deconstructie = iets opsplitsen in basiselementen om te begrijpen hoe het werkt
➔ Kunstenaars doen dit via vervorming van lichamen, overdreven gezichten,
symboliek, expressieve houdingen, …
o DOEL: niet tonen hoe iemand eruitziet maar tonen wie iemand is
Waarom voelen wij iets bij kunst?
Emoties ontstaan niet puur door wat je ziet, je hersenen reconstrueren emotie op basis
van: wat je ziet + wat je al eerder hebt meegemaakt
Dus: Kunst => activeert herinneringen => roept gevoelens op
➔ Dit betekent dat een schilderij geen emotie bevat => de kijker creëert de
emotionele ervaring zelf (vandaar dat iedereen een andere reactie heeft op kunst)
1
, Freud + Darwin: emoties zijn geen vijand van rede
Darwin
Emoties hebben een evolutionaire functie, ze helpen ons communiceren,
partners kiezen en overleven.
Freud
Emoties zijn geen tegenovergestelde van rede, emoties helpen ons beslissingen
nemen. Bv: ‘Is iets de moeite wel waard?’
o Denken + voelen werken samen
Er bestaan universele emoties
De 6 basisemoties volgens Darwin:
1. Geluk 4. Walging
2. Angst 5. Verdriet
3. Verrassing 6. Woede
Die emoties zijn biologisch en universeel zichtbaar in gezichtsuitdrukkingen.
➔ Dit wordt later bevestigt door een onderzoek van P.Ekman, hij toont aan dat:
mensen wereldwijd herkennen dezelfde basisuitdrukkingen, maar culturen
voegen zelf nuances toe.
Waarom zijn gezichten zo belangrijk?
Kandel geeft dit een neurologische uitleg:
Onze hersenen hebben geen speciale gebieden voor: gezichtstuitdrukking en
emotieverwerking
Dus letten we automatisch op de ogen, mond en blikrichting
o Daarom schilderen expressionisten vaak: frontale portretten, directe
blikken en overdreven ogen.
DOEL: onmiddellijke emotionele impact
Kokoschka en Schiele: geen portretten van gezichten maar van karakters
Kandel bespreekt 2 expressionisten
Kokoschka
“Ik schilder geen gezicht, ik schilder karakter”
o Hij gebruikt asymmetrie, nerveuze penseelstreken, vervormde handen,
instabiele ruimte, …
o DOEL: innerlijke spanning zichtbaar maken
Schiele
“Het hele lichaam wordt emotie”
o Hij gebruikt verdraaide houdingen, overdreven armen en naaktheid
o DOEL: de kijker lichamelijk laten meeleven
2
