Samenvatting Dierziekten Landbouwdieren
1. Inleiding
● DGZ = Dierengezondheidszorg Vlaanderen
→ Ondersteunt veehouders & dierenartsen met diagnostiek, monitoring & advies
→ opsporen & bestrijden van dierziekten
● FAVV = Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen
→ Controleert de hele voedselketen: van producent tot consument
→ voert inspecties uit & grijpt in bij risico’s voor de volksgezondheid
● Gddiergezondheid = Gezondheidsdienst voor dieren (~ DGZ)
→ Nederlandse organisatie gespecialiseerd in diergezondheid & veterinaire
diagnostiek
→ Biedt onderzoek, monitoring & advies aan veehouderijsector
● WOAH = World Organisation for Animal Health
→ Internationale organisatie die wereldwijde normen & richtlijnen opstelt rond
diergezondheid & dierenwelzijn
→ Helpt landen samenwerken om dierziekten te voorkomen & te bestrijden
● Vilt = Vlaamse Infocentrum voor Land- & Tuinbouw
→ Nieuws- & informatieplatform voor de landbouwsector in Vlaanderen
→ Brengt actuele berichtgeving over landbouw, beleid & innovatie
(geen controle-instantie, meer informatieve rol
● Sciensano = Belgisch onderzoeksinstituut voor volksgezondheid & diergezondheid
→ Voert wetenschappelijk onderzoek & analyses uit
→ Ondersteunt beleid met data, risicoanalyses & advies
→ opvolging van zoönosen
,2. Rundvee
STOFWISSELINGSSTOORNISSEN
Kalfziekte - hypocalcemie
= te laag calciumgehalte
● vlak voor of na kalven
● hoogproductieve koeien
● Symptomen:
- suf
- niet meer rechtkomen (teruggeslagen kop, poten onder zich, moeite om
sternaal te liggen)
- niet meer eten
● Oorzaak: te lage calciumbloedspiegel
- te weinig Ca-opname door slechte eetlust
- te hoge & te plotse massale Ca-afgifte door startende melkgifte
● Behandeling:
- toediening geschikte calciumoplossing
(preventief)
- Ca-arm (& MG-rijk) dieet in droogstand → ‘trainen’ v/d parathyroïd (PTH)
- lage KAB = lage Kation (+) - Anion (-) balans in droogstand
- Kationen (Na, K) & Anion (Cl, S)
→ KAB maken bloed zuur → PTH activeert → Ca naar bloed voor stijging pH
- Ca-rijk dieet rond & na kalven
Slepende melkziekte = acetonemie = ketonemie
= te laag bloedsuikerspiegel & te hoog aceton-gehalte
● Normale toestand: goede eetlust, genoeg koolhydraten & ruwvezel
→ juiste pensfermentatie, vorming VVZ (azijnzuur & propionzuur)
→ goede werking lever: omzetting naar
- vetzuurketens/glucose (propionzuur)
- melkvet/melksuiker (azijnzuur)
● dracht: minder pens-volume door kalf, maar grotere energiebehoefte (productie melk)
- Holstein-koeien zo geprogrammeerd dat ze melk blijven produceren ook al
hebben ze hier eigenlijk de energie niet voor
→ minder grote eetlust, tekort aan koolhydraten & ruwvezel
→ afbraak lichaamseigen eiwitten & vetten
→ te lage productie vetzuurketens/glucose + vrijkomen ketolichamen (oa. aceton)
= eetlustremmend
=> vicieuze cirkel
, ● Behandeling:
1. schraal voeren tijdens droogstand → leververvetting voorkomen → nog
slechtere leverfunctie
2. veel structuur + veel KH na kalving
→ risico te veel zetmeel: pensverzuring
3. meer eten geven om energietekort te overbruggen
→ risico vetopstapeling (nvl. rond het bekken bij vrouwelijke dieren)
=> partusproblemen
Lebmaagverplaatsingen
(lebmaag zit normaal rechts)
● LINKS = lebmaag schuift onder de pens naar de linkerwand
- hongergroeve duidelijk zichtbaar
- obstructie v/d vertering maar niet levensbedreigend
- Behandeling:
- koe rollen
- dieet van grofstengelig hooi
- chirurgie
● RECHTS = lebmaag zet uit, stijgt omhoog maar blijft aan rechterkant
- nog voedselpassage: gedaalde eetlust & melkgift
- geen voedselpassage: erge koliek & risico op torsie → levensbedreigend
- Behandeling: chirugie
, ● Oorzaak:
- erfelijk (grotere buikdiepte)
- rasafhankelijk
- (te)veel krachtvoer → lebmaag overbelasting
- vrijgekomen buikruimte na kalving
- preventie:
- minder krachtvoer & voldoende structuur
- krachtvoeder gift na kalven geleidelijk opbouwen
SPIJSVERTERINGSSTOORNISSEN
Ruwvezelgeberek - Pensverzuring - Subacute rumen acidosis (SARA)
● tekort aan ruwvezel:
→ verkeerde verhouding gemakkelijk verteerbare KH (suikers & zetmeel) & eiwitten
- overmatige gasproductie
- ernstige indigestie
● rantsoen min. ⅓ v/d DS uit voldoende grofstengelig ruwvoer
Verstoord herkauwen
= teveel tijd tussen opname & begin v/h herkauwen OF te lang/kort over 1 herkauwbrok
gedaan wordt OF te weinig/veel ‘herkauwslagen’ per herkauwbrok (normaal = 50-60)
● Oorzaak:
- zeer fijn voedsel (< 2cm)
- afwijkingen in de muil, slokdarm of voormagen → pijnlijke processen
- algemeen ziek-zijn
● Symptomen:
- verminderde eetlust
- zwakkere pensbewegingen
- gedaalde melkgift
Tympanie - trommelzucht
= abnormaal veel gas in de pens
(2 vormen)
● vrij gas boven het voedsel
- Ontstaan:
- problemen in slokdarmpassage → vreemd voorwerp of gezwel
- verstoorde pensbewegingen → ructus verloopt niet normaal
- chronische tympanie bij veulens: voormagen te weinig ontwikkeld door
langdurige melkvoedering + weinig structuurhoudende bijvoeding
- Behandeling: slokdarmsonde of trochard
1. Inleiding
● DGZ = Dierengezondheidszorg Vlaanderen
→ Ondersteunt veehouders & dierenartsen met diagnostiek, monitoring & advies
→ opsporen & bestrijden van dierziekten
● FAVV = Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen
→ Controleert de hele voedselketen: van producent tot consument
→ voert inspecties uit & grijpt in bij risico’s voor de volksgezondheid
● Gddiergezondheid = Gezondheidsdienst voor dieren (~ DGZ)
→ Nederlandse organisatie gespecialiseerd in diergezondheid & veterinaire
diagnostiek
→ Biedt onderzoek, monitoring & advies aan veehouderijsector
● WOAH = World Organisation for Animal Health
→ Internationale organisatie die wereldwijde normen & richtlijnen opstelt rond
diergezondheid & dierenwelzijn
→ Helpt landen samenwerken om dierziekten te voorkomen & te bestrijden
● Vilt = Vlaamse Infocentrum voor Land- & Tuinbouw
→ Nieuws- & informatieplatform voor de landbouwsector in Vlaanderen
→ Brengt actuele berichtgeving over landbouw, beleid & innovatie
(geen controle-instantie, meer informatieve rol
● Sciensano = Belgisch onderzoeksinstituut voor volksgezondheid & diergezondheid
→ Voert wetenschappelijk onderzoek & analyses uit
→ Ondersteunt beleid met data, risicoanalyses & advies
→ opvolging van zoönosen
,2. Rundvee
STOFWISSELINGSSTOORNISSEN
Kalfziekte - hypocalcemie
= te laag calciumgehalte
● vlak voor of na kalven
● hoogproductieve koeien
● Symptomen:
- suf
- niet meer rechtkomen (teruggeslagen kop, poten onder zich, moeite om
sternaal te liggen)
- niet meer eten
● Oorzaak: te lage calciumbloedspiegel
- te weinig Ca-opname door slechte eetlust
- te hoge & te plotse massale Ca-afgifte door startende melkgifte
● Behandeling:
- toediening geschikte calciumoplossing
(preventief)
- Ca-arm (& MG-rijk) dieet in droogstand → ‘trainen’ v/d parathyroïd (PTH)
- lage KAB = lage Kation (+) - Anion (-) balans in droogstand
- Kationen (Na, K) & Anion (Cl, S)
→ KAB maken bloed zuur → PTH activeert → Ca naar bloed voor stijging pH
- Ca-rijk dieet rond & na kalven
Slepende melkziekte = acetonemie = ketonemie
= te laag bloedsuikerspiegel & te hoog aceton-gehalte
● Normale toestand: goede eetlust, genoeg koolhydraten & ruwvezel
→ juiste pensfermentatie, vorming VVZ (azijnzuur & propionzuur)
→ goede werking lever: omzetting naar
- vetzuurketens/glucose (propionzuur)
- melkvet/melksuiker (azijnzuur)
● dracht: minder pens-volume door kalf, maar grotere energiebehoefte (productie melk)
- Holstein-koeien zo geprogrammeerd dat ze melk blijven produceren ook al
hebben ze hier eigenlijk de energie niet voor
→ minder grote eetlust, tekort aan koolhydraten & ruwvezel
→ afbraak lichaamseigen eiwitten & vetten
→ te lage productie vetzuurketens/glucose + vrijkomen ketolichamen (oa. aceton)
= eetlustremmend
=> vicieuze cirkel
, ● Behandeling:
1. schraal voeren tijdens droogstand → leververvetting voorkomen → nog
slechtere leverfunctie
2. veel structuur + veel KH na kalving
→ risico te veel zetmeel: pensverzuring
3. meer eten geven om energietekort te overbruggen
→ risico vetopstapeling (nvl. rond het bekken bij vrouwelijke dieren)
=> partusproblemen
Lebmaagverplaatsingen
(lebmaag zit normaal rechts)
● LINKS = lebmaag schuift onder de pens naar de linkerwand
- hongergroeve duidelijk zichtbaar
- obstructie v/d vertering maar niet levensbedreigend
- Behandeling:
- koe rollen
- dieet van grofstengelig hooi
- chirurgie
● RECHTS = lebmaag zet uit, stijgt omhoog maar blijft aan rechterkant
- nog voedselpassage: gedaalde eetlust & melkgift
- geen voedselpassage: erge koliek & risico op torsie → levensbedreigend
- Behandeling: chirugie
, ● Oorzaak:
- erfelijk (grotere buikdiepte)
- rasafhankelijk
- (te)veel krachtvoer → lebmaag overbelasting
- vrijgekomen buikruimte na kalving
- preventie:
- minder krachtvoer & voldoende structuur
- krachtvoeder gift na kalven geleidelijk opbouwen
SPIJSVERTERINGSSTOORNISSEN
Ruwvezelgeberek - Pensverzuring - Subacute rumen acidosis (SARA)
● tekort aan ruwvezel:
→ verkeerde verhouding gemakkelijk verteerbare KH (suikers & zetmeel) & eiwitten
- overmatige gasproductie
- ernstige indigestie
● rantsoen min. ⅓ v/d DS uit voldoende grofstengelig ruwvoer
Verstoord herkauwen
= teveel tijd tussen opname & begin v/h herkauwen OF te lang/kort over 1 herkauwbrok
gedaan wordt OF te weinig/veel ‘herkauwslagen’ per herkauwbrok (normaal = 50-60)
● Oorzaak:
- zeer fijn voedsel (< 2cm)
- afwijkingen in de muil, slokdarm of voormagen → pijnlijke processen
- algemeen ziek-zijn
● Symptomen:
- verminderde eetlust
- zwakkere pensbewegingen
- gedaalde melkgift
Tympanie - trommelzucht
= abnormaal veel gas in de pens
(2 vormen)
● vrij gas boven het voedsel
- Ontstaan:
- problemen in slokdarmpassage → vreemd voorwerp of gezwel
- verstoorde pensbewegingen → ructus verloopt niet normaal
- chronische tympanie bij veulens: voormagen te weinig ontwikkeld door
langdurige melkvoedering + weinig structuurhoudende bijvoeding
- Behandeling: slokdarmsonde of trochard
