Samenvatting Politicologie –
Esther van Zimmeren
r
,1: Politiek, Staat en Macht
Inleiding
Belang van politiek:
- Politiek heeft impact op ons dagelijks leven beperkte ‘maakbaarheid’ van de samenleving
- Politiek heeft impact op ons dagelijks leven ↔ nationale politiek verliest zijn greep
Denk aan Europa maar ook bijvoorbeeld de ondemocratische macht van Elon Musk
- Politiek heeft betrekking op het sturen van een samenleving
Belang van de politiek te bestuderen:
Regelmaat ontdekken in politieke fenomenen & complexe fenomenen vereenvoudigen
- Complexe politieke/sociale werkelijkheid formaliseren
- Instituties en rollen determineren gedrag, en vice versa
- Patronen ontdekken door te vergelijken, twee wijzen:
- Groot aantal observaties
- Selectie van beperkt aantal specifieke gevallen
Het belang van politiek te bestuderen in een rechtenopleiding
Recht volgt uit politiek
Bv: nieuw seksueel strafrecht, verkeersveiligheid, …
Recht begrensd/versnelt politiek
Bv: burgers beschermen tegen overheidswillekeur, burgers beschermen tegen vrijheden (bv
dat GwH oordeelde dat de Staat te veel betrokken was bij de eindcompetenties)
Het rechtssysteem is een machtsfactor en het recht is ideologisch gekleurd
Bv: N VA die wil dat het parlement ‘activistische’ rechters gaat terug fluiten
Recht wordt politiek gekleurd
Bv: Klimaatzaak
HOOFDSTUK 1: POLITIEK EN POLITIEKE WETENSCHAP
1.1. Politiek
Dauwtrapper = fietsclub die iedere zondag gaan fietsen, normaal langs rustige banen maar nu
beslissen er sommige een stevige helling erin te steken = tegen de wil van andere leden = meer en
meer discussies binnen de club
Politiek = ordenen en besturen van (een territoriaal afgebakende) samenleving
→ betekent ook omgaan met verschillen en met conflicten
Brede definitie: politiek is overal waar er regels bestaan
2
,Bv. verenigingen, scholen, bedrijven als ‘schools of democracy’
‘Politiek’ ⇐ Griekse politika (= de zaken die met de polis te maken hebben) + polis verwijst naar de samenleving
bij de oude Grieken
Definitie: Politiek is alles wat te maken heeft met het besturen van een samenleving.
Plato zegt; elite en zogezegde koning-filosofen moeten heersen ↔ Aristoteles zegt; kijkt ruimer dan
dat → dus niet alleen de elite
Plato zegt in Politeia dat het bestuur in handen moet zijn van een kleine elite ''koning-filosofen''
Alleen wijze en goed opgeleide mensen in staat om rechtvaardig en verstandig te kunnen heersen.
Aristoteles beschrijft de mens als een zoön politikon, een sociaal en politiek wezen.
Hij kijkt ruimer dan Plato en vindt dat politiek niet enkel toebehoort aan een elite, maar voortkomt uit het
samenleven van burgers binnen een gemeenschap.
= hier gingen we niet verder op in, dus niet echt belangrijk.
P.S. In hun tijd deden vrouwen en slaven er niet echt toe.
1.2 Variaties in Politiek
• Samenleving is het belangrijkste aspect van politiek dat kan variëren
• Bij de ‘Dauwtrappers’ = samenleving die wordt geconfronteerd met problemen van coördinatie en
sturing, waar dus aan politiek wordt gedaan → politiek in alle organisaties en verenigingen
• Zowel in scholen als in bedrijven gelden er veel regels en ook bij de dauwtrappers zouden er zonder
duidelijke afspraken geen fietsritten kunnen doorgaan
1.2.1 Politiek en territorium
Territorium
• Variatie 1: We associëren politiek met samenlevingen die verbonden zijn aan een territorium:
gemeenten, provincies, regio’s, landen,.. ↔ verenigingen en organisaties (hierbinnen ben je verbonden
aan de regels ervan erbuiten niet meer)
Staten
• Lidmaatschap van een samenleving die aan een grondgebied verbonden is, is van een andere aard
→ omvattender & dwingender
• Regels die gelden voor inwoners van een territorium zijn niet zomaar te ontwijken
• Wereld is verdeelt in staten, die staten hebben een grondgebied dat ze intern besturen/extern
beschermen
Staat = hedendaagse structuur, waarin zich de sturing van samenlevingen afspeelt
Kerk = vereniging van gelovigen
▪ 16e eeuw = strijd tussen de katholieken en protestanten, gereformeerde kerken verbonden zich met
nationale staten
▪ Waar de Rooms-Katholieke kerk bleef domineren → botsingen tussen vertegenwoordigers van
nieuwe staten
• Politiek → sturing van de samenleving → politiek vooral in samenlevingen met een grondgebied, in
staten
• Variatie 2: lidmaatschap van die samenleving gaat verder dan het functionele lidmaatschap van een
vereniging/organisatie met een specifiek doel (politiek kan heel ver gaan en diep ingrijpen in het leven
van de leden van de samenleving)
• Politiek kan variëren naargelang de inhoud en reikwijdte ervan
➔ Wat er in een samenleving wordt geregeld kan erg verschillen
- Hard law = Wetten die zijn neergeschreven en bindend bv verordeningen
- Soft law = Recht dat bestaat uit meer communicatie die richting probeert te geven bv. Europese
commissie
3
, Politiek = Ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving
Politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving
→ Staatsinrichting & instellingen
→ Gedrag: strategie & conflict/samenwerking (doelbewust optreden)
→ Beleid
Politiek is een soort samenlevingsverband, men kan dus soms niet akkoord gaan met sommige afspraken die
voortdurend worden gemaakt (meningsverschillen).
Het sturen van de samenleving - politiek dus - betekent ook altijd omgaan met verschillen en met conflicten.
Overal waar een grote groep mensen afspraken maken, is er politiek.
Politiek moet je dus breed bekijken, het is alles wat te maken heeft met het besturen van een samenleving.
= Daarom kan je aan politiek niet ontsnappen.
→ Doel van dit vak : kritisch kijken naar concepten, modellen, principes
Je kunt verschillende maatregelen nemen en er zijn verschillende actoren die dat kunnen
→ door bv. wetgeving op verschillende niveau's (lokaal/regionaal/nationaal)
Je begint eerst sowieso met bepaalde groepen, als je de samenleving wilt gaan sturen → je begint dus klein
Extra (niet in boek)
Het belang van politiek: Rookverbod
De tekst legt het belang van politiek uit aan de hand van de invoering van het rookverbod in de horeca en de
bijbehorende discussies en onduidelijkheden.
Roken in cafés was vroeger normaal , totdat de overheid besloot strengere regels in te voeren, vanaf januari
2010.
Dit leidde tot veel discussie en weerstand bij horecaondernemers, die vreesden voor oneerlijke concurrentie
en economische tegenslagen.
Uiteindelijk moesten de uitbaters zich aanpassen aan de nieuwe wetgeving.
Dus hoewel er veel weerstand was, de rookvrije ruimtes uiteindelijk werden geaccepteerd en dat de
economische impact meeviel voor degenen die zich eraan hielden.
Politieke invloed: Het verhaal laat zien hoe politieke beslissingen (de wetgeving rond het rookverbod) direct
invloed hebben op het dagelijks leven, de economie en de maatschappij en hoe deze beslissingen leiden tot
aanpassingen en discussies.
→ Voorbeelden in pwp vooral lezen
→ Wicked problems : problemen die moeilijk af te bakenen zijn, omdat er zoveel factoren afwezig zijn.
Het belang van aandacht voor politiek in de rechtenopleiding
Verhouding “recht” en “politiek” - wat is de rol van politieke (en juridische)
wetenschappers? Politieke en recht zijn nauw verbonden
Politieke beslissingen bepalen bv. de inhoud van wetten, en omgekeerd beïnvloeden juridische regels
politieke keuzes.
- Het recht is de basis voor politiek.
- Recht kan politiek faciliteren of versnellen → ze kunnen er bv. voor zorgen dat politici in gang schieten.
4
Esther van Zimmeren
r
,1: Politiek, Staat en Macht
Inleiding
Belang van politiek:
- Politiek heeft impact op ons dagelijks leven beperkte ‘maakbaarheid’ van de samenleving
- Politiek heeft impact op ons dagelijks leven ↔ nationale politiek verliest zijn greep
Denk aan Europa maar ook bijvoorbeeld de ondemocratische macht van Elon Musk
- Politiek heeft betrekking op het sturen van een samenleving
Belang van de politiek te bestuderen:
Regelmaat ontdekken in politieke fenomenen & complexe fenomenen vereenvoudigen
- Complexe politieke/sociale werkelijkheid formaliseren
- Instituties en rollen determineren gedrag, en vice versa
- Patronen ontdekken door te vergelijken, twee wijzen:
- Groot aantal observaties
- Selectie van beperkt aantal specifieke gevallen
Het belang van politiek te bestuderen in een rechtenopleiding
Recht volgt uit politiek
Bv: nieuw seksueel strafrecht, verkeersveiligheid, …
Recht begrensd/versnelt politiek
Bv: burgers beschermen tegen overheidswillekeur, burgers beschermen tegen vrijheden (bv
dat GwH oordeelde dat de Staat te veel betrokken was bij de eindcompetenties)
Het rechtssysteem is een machtsfactor en het recht is ideologisch gekleurd
Bv: N VA die wil dat het parlement ‘activistische’ rechters gaat terug fluiten
Recht wordt politiek gekleurd
Bv: Klimaatzaak
HOOFDSTUK 1: POLITIEK EN POLITIEKE WETENSCHAP
1.1. Politiek
Dauwtrapper = fietsclub die iedere zondag gaan fietsen, normaal langs rustige banen maar nu
beslissen er sommige een stevige helling erin te steken = tegen de wil van andere leden = meer en
meer discussies binnen de club
Politiek = ordenen en besturen van (een territoriaal afgebakende) samenleving
→ betekent ook omgaan met verschillen en met conflicten
Brede definitie: politiek is overal waar er regels bestaan
2
,Bv. verenigingen, scholen, bedrijven als ‘schools of democracy’
‘Politiek’ ⇐ Griekse politika (= de zaken die met de polis te maken hebben) + polis verwijst naar de samenleving
bij de oude Grieken
Definitie: Politiek is alles wat te maken heeft met het besturen van een samenleving.
Plato zegt; elite en zogezegde koning-filosofen moeten heersen ↔ Aristoteles zegt; kijkt ruimer dan
dat → dus niet alleen de elite
Plato zegt in Politeia dat het bestuur in handen moet zijn van een kleine elite ''koning-filosofen''
Alleen wijze en goed opgeleide mensen in staat om rechtvaardig en verstandig te kunnen heersen.
Aristoteles beschrijft de mens als een zoön politikon, een sociaal en politiek wezen.
Hij kijkt ruimer dan Plato en vindt dat politiek niet enkel toebehoort aan een elite, maar voortkomt uit het
samenleven van burgers binnen een gemeenschap.
= hier gingen we niet verder op in, dus niet echt belangrijk.
P.S. In hun tijd deden vrouwen en slaven er niet echt toe.
1.2 Variaties in Politiek
• Samenleving is het belangrijkste aspect van politiek dat kan variëren
• Bij de ‘Dauwtrappers’ = samenleving die wordt geconfronteerd met problemen van coördinatie en
sturing, waar dus aan politiek wordt gedaan → politiek in alle organisaties en verenigingen
• Zowel in scholen als in bedrijven gelden er veel regels en ook bij de dauwtrappers zouden er zonder
duidelijke afspraken geen fietsritten kunnen doorgaan
1.2.1 Politiek en territorium
Territorium
• Variatie 1: We associëren politiek met samenlevingen die verbonden zijn aan een territorium:
gemeenten, provincies, regio’s, landen,.. ↔ verenigingen en organisaties (hierbinnen ben je verbonden
aan de regels ervan erbuiten niet meer)
Staten
• Lidmaatschap van een samenleving die aan een grondgebied verbonden is, is van een andere aard
→ omvattender & dwingender
• Regels die gelden voor inwoners van een territorium zijn niet zomaar te ontwijken
• Wereld is verdeelt in staten, die staten hebben een grondgebied dat ze intern besturen/extern
beschermen
Staat = hedendaagse structuur, waarin zich de sturing van samenlevingen afspeelt
Kerk = vereniging van gelovigen
▪ 16e eeuw = strijd tussen de katholieken en protestanten, gereformeerde kerken verbonden zich met
nationale staten
▪ Waar de Rooms-Katholieke kerk bleef domineren → botsingen tussen vertegenwoordigers van
nieuwe staten
• Politiek → sturing van de samenleving → politiek vooral in samenlevingen met een grondgebied, in
staten
• Variatie 2: lidmaatschap van die samenleving gaat verder dan het functionele lidmaatschap van een
vereniging/organisatie met een specifiek doel (politiek kan heel ver gaan en diep ingrijpen in het leven
van de leden van de samenleving)
• Politiek kan variëren naargelang de inhoud en reikwijdte ervan
➔ Wat er in een samenleving wordt geregeld kan erg verschillen
- Hard law = Wetten die zijn neergeschreven en bindend bv verordeningen
- Soft law = Recht dat bestaat uit meer communicatie die richting probeert te geven bv. Europese
commissie
3
, Politiek = Ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving
Politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving
→ Staatsinrichting & instellingen
→ Gedrag: strategie & conflict/samenwerking (doelbewust optreden)
→ Beleid
Politiek is een soort samenlevingsverband, men kan dus soms niet akkoord gaan met sommige afspraken die
voortdurend worden gemaakt (meningsverschillen).
Het sturen van de samenleving - politiek dus - betekent ook altijd omgaan met verschillen en met conflicten.
Overal waar een grote groep mensen afspraken maken, is er politiek.
Politiek moet je dus breed bekijken, het is alles wat te maken heeft met het besturen van een samenleving.
= Daarom kan je aan politiek niet ontsnappen.
→ Doel van dit vak : kritisch kijken naar concepten, modellen, principes
Je kunt verschillende maatregelen nemen en er zijn verschillende actoren die dat kunnen
→ door bv. wetgeving op verschillende niveau's (lokaal/regionaal/nationaal)
Je begint eerst sowieso met bepaalde groepen, als je de samenleving wilt gaan sturen → je begint dus klein
Extra (niet in boek)
Het belang van politiek: Rookverbod
De tekst legt het belang van politiek uit aan de hand van de invoering van het rookverbod in de horeca en de
bijbehorende discussies en onduidelijkheden.
Roken in cafés was vroeger normaal , totdat de overheid besloot strengere regels in te voeren, vanaf januari
2010.
Dit leidde tot veel discussie en weerstand bij horecaondernemers, die vreesden voor oneerlijke concurrentie
en economische tegenslagen.
Uiteindelijk moesten de uitbaters zich aanpassen aan de nieuwe wetgeving.
Dus hoewel er veel weerstand was, de rookvrije ruimtes uiteindelijk werden geaccepteerd en dat de
economische impact meeviel voor degenen die zich eraan hielden.
Politieke invloed: Het verhaal laat zien hoe politieke beslissingen (de wetgeving rond het rookverbod) direct
invloed hebben op het dagelijks leven, de economie en de maatschappij en hoe deze beslissingen leiden tot
aanpassingen en discussies.
→ Voorbeelden in pwp vooral lezen
→ Wicked problems : problemen die moeilijk af te bakenen zijn, omdat er zoveel factoren afwezig zijn.
Het belang van aandacht voor politiek in de rechtenopleiding
Verhouding “recht” en “politiek” - wat is de rol van politieke (en juridische)
wetenschappers? Politieke en recht zijn nauw verbonden
Politieke beslissingen bepalen bv. de inhoud van wetten, en omgekeerd beïnvloeden juridische regels
politieke keuzes.
- Het recht is de basis voor politiek.
- Recht kan politiek faciliteren of versnellen → ze kunnen er bv. voor zorgen dat politici in gang schieten.
4
