Theoretische
Orthopedagogiek
Hfsk 1: Alle orthopedagogisch handelen is agogisch handelen
1. Inleiding
Wat betekenen al die termen? Wat is de job?
Alle orthopedagogisch handelen vertrekt vanuit agogisch handelen
Agogiek = de wetenschap met betrekking tot het begeleiden van mensen
2. Theory of changing
We veranderen elke dag.
2 betekenissen van veranderen
- Ik ben van mening verandert, ik zelf verander
- Ik verander de richting van mijn kamer
Het gaat over anders maken of doen veranderen deze focus onderscheidt agogiek
Theory of changing = veranderingsproces die bewust en doelgericht worden opgezet met oog op
verandering
Theory of change = verandering ten gevolge spontane veranderingsproces bv; puberteit.
3. Met of zonder K
Agogie = agogisch handelen staat voor de intentionele en niet wederkerige beïnvloeding door 1
of meerder personen gericht op een wenselijke wijziging door de client ervaren als
welzijnsbevordering.
AgogieK = een verzamelnaam voor de leer van het begeleiden van mensen, ongeacht hun leeftijd
op een beroepsmatige manier
Verschil? Agogie = het handelen | agogiek = de wetenschap
4. De drie sleutelbegrippen van agogische handelen
A) Veranderingen of beïnvloeden
Het doel van agogie is het handelen van mensen veranderen.
Iedereen moet blijven veranderen, Permanente educatie
Agoog helpt in hun veranderingsproces. Een totale vorming “het perfect” bestaat niet.
B) Handelen
Handelen ≠ Gedrag
Gedrag is wat mensen concreet doen, wat je kan observeren. Het is instinctief en impulsief
Handelen is wat mensen bewust doen. Er zit een denkmoment in, ook wat onzichtbaar is:
gedachten, emoties.
C) Emancipatie of empowerment als doel
, Doel = mensen te leren zichzelf te veranderen, mensen ondersteunen om hun krachten te
ontdekken.
5. Richtinggevende kenmerken van het agogisch handelen
Niet elk veranderingsproces kan je agogisch noemen
Brinkman beschrijft de kenmerken
A) Psychosociale veranderingen Psyche = alles wat je bezighoudt, denkt, voelt, wilt
Sociaal = verhouding tussen mensen
= Deze beïnvloeden elkaar voortdurend
B) Doelgericht Agogisch handelen = methodisch handelen
C) Systematisch Er wordt een plan opgesteld.
D) Bewust Elke stap wordt bewust gekozen
E) Gewenst door de betrokkenen, Ideaal staan alle betrokkenen achter de veranderen, de
vrijwillig verandering is vrijwillig. (soms niet)
F) Niet wederzijds De relatie is asymmetrisch, de betrokkenen nemen een
positie in. Iemand die helpt, iemand die wenst te
veranderen.
G) Beroepsmatig Agoog heeft professionele positie
H) Waardengebonden Agogiek wordt gerekend tot prescriptieve wetenschap =
waardengebonden.
6. Professionalisering van agogisch handelen
De industrialisering zet 2 maatschappelijke veranderingsprocessen in gang
- Ontwikkeling van wetenschap en techniek
= leven duidelijk uitgestippeld = alles ging snel= volwassen moesten zich snel aanpassen
- Stijgende individualisering
= mensen leefde klein en met veel personen in één huis. = Gebrek aan goede
opvoedingsvoorbeelden = oude tradities
Ontstaan van Welzijnswerk
Als reactie = organiseerde de maatschappij hulp en begeleiding. Aanvankelijk door
vrijwilligers. Naarmate van tijd = professionaliseren
Als gevolg = Welzijnswerk kreeg eigen functie
7. Het vertrekpunt van agogisch handelen
- Exagogiek = de situatie is een probleem en komt een oplossing bv; hulpverlening
- Anagogiek = van normale situatie naar het verbeteren bv; Vorming
- Katagogiek = Huidige situatie behouden bv; preventie
8. Niveaus van veranderingsproces
3 niveaus
- Micro = individu, kleine groep bv; je helpt moeder en dochter terug overeenkomen
- Meso = midden = groep, organisatie bv; Je helpt gezin met OCMW-problemen
- Macro = groot = deel van samenleving bv; Probleem in jeugdzorg is plaats tekorten
, Hfsk 2: Wat is orthopedagogiek
1. What’s in a name?
There’s a crack in everything. That’s how the light gets in.”Leonard Cohen
Orthopedagogiek = de wetenschap van het methodisch handelen in die situaties waar het
gewone opvoeden tekortschiet, met de bedoeling om de problematische situatie te verbeteren.
Orthopedagogiek gaat over de theorie of de wetenschappelijke benadering. De leer komt
“geleidelijk tot stand op basis van praktische, theoretische en empirische inzichten en vormt het
werkterrein van een min of meer georganiseerde verzameling van wetenschappers die zich op
een deel van de werkelijkheid richten”. Hun onderwerp van aandacht noemen we ook wel hun
‘object’ (Ruijssenaars et al, 2017). De term is in Vlaanderen en Nederland officieel gelanceerd op
het ‘Tweede Internationaal Congres voor Orthopedagogiek’ in 1949.
Bij orthopedagogie wordt het handelen, het doen of de praktijk beklemtoond (Ruijssenaars et al,
2017).
“Opvoeden is het in relatie staan van opvoeder(s) en opvoedeling(en), waarin de opvoeder zich
als persoon, als zijn wijze van mens-zijn presenteert, een klimaat, creëert dat
persoonlijkheidsgroei bevordert en leefsituaties zo hanteert dat deze optimale kansen bieden tot
zelf-ontplooiïng.” (Kok, 1997)
“De orthopedagoog komt in actie wanneer kinderen ondanks al hun inspanningen niet meer
groeien, onvoldoende tot zelfontplooiing komen of anders gezegd: wanneer het gewone
opvoeden, de gewone ‘pedagogie’ tekortschiet. Op dat moment moet het gewone opvoeden
overgaan in een opvoeden met bijzondere accenten, wat Kok het ‘specifiek opvoeden’ zal
noemen.” (van Heteren et al, 2000).
2. Wortels van Othopedagogiek
Historisch is orthopedagogiek ontstaan uit pedagogiek
2 belangrijke wortels
- Zorg voor gehandicapte kinderen
= voor deze kinderen volstand gewoon onderwijs niet = nieuwe methoden en instituties =
idiotenscholen
- Zorg voor kinderen die niet deugden
= Bestrijding tegen kinderfebler (fout) = Boek met 20 opvoedtips
3. Definities van orthopedagogiek
In de loop van tijd werden verschillende definities geformuleerd
“De leer van het opvoedkundig handelen ten behoeve van het in zijn opvoedbaarheid beperkt kind.” (Van Gelder, 1962)
“Orthopedagogiek is de wetenschap, met de praktijk van de opvoeding van afwijkende kinderen.” (Grewel, 1969)
“De menselijke planwetenschap die als veld van actie heeft het opvoedingsgebeuren dat zodanig leed met zich mee brengt dat men meent niet
verder te kunnen.” (ter Horst, 1980)
“De wetenschap over en ten bate van de hulpverlening aan betrokkenen in stagnerende opvoeding” (De Ruyter, 1987)
“Orthopedagogiek is een wetenschap gericht op het ontwikkelen, toepassen en evalueren van interventiestrategieën, die bedoeld zijn om voor
Orthopedagogiek
Hfsk 1: Alle orthopedagogisch handelen is agogisch handelen
1. Inleiding
Wat betekenen al die termen? Wat is de job?
Alle orthopedagogisch handelen vertrekt vanuit agogisch handelen
Agogiek = de wetenschap met betrekking tot het begeleiden van mensen
2. Theory of changing
We veranderen elke dag.
2 betekenissen van veranderen
- Ik ben van mening verandert, ik zelf verander
- Ik verander de richting van mijn kamer
Het gaat over anders maken of doen veranderen deze focus onderscheidt agogiek
Theory of changing = veranderingsproces die bewust en doelgericht worden opgezet met oog op
verandering
Theory of change = verandering ten gevolge spontane veranderingsproces bv; puberteit.
3. Met of zonder K
Agogie = agogisch handelen staat voor de intentionele en niet wederkerige beïnvloeding door 1
of meerder personen gericht op een wenselijke wijziging door de client ervaren als
welzijnsbevordering.
AgogieK = een verzamelnaam voor de leer van het begeleiden van mensen, ongeacht hun leeftijd
op een beroepsmatige manier
Verschil? Agogie = het handelen | agogiek = de wetenschap
4. De drie sleutelbegrippen van agogische handelen
A) Veranderingen of beïnvloeden
Het doel van agogie is het handelen van mensen veranderen.
Iedereen moet blijven veranderen, Permanente educatie
Agoog helpt in hun veranderingsproces. Een totale vorming “het perfect” bestaat niet.
B) Handelen
Handelen ≠ Gedrag
Gedrag is wat mensen concreet doen, wat je kan observeren. Het is instinctief en impulsief
Handelen is wat mensen bewust doen. Er zit een denkmoment in, ook wat onzichtbaar is:
gedachten, emoties.
C) Emancipatie of empowerment als doel
, Doel = mensen te leren zichzelf te veranderen, mensen ondersteunen om hun krachten te
ontdekken.
5. Richtinggevende kenmerken van het agogisch handelen
Niet elk veranderingsproces kan je agogisch noemen
Brinkman beschrijft de kenmerken
A) Psychosociale veranderingen Psyche = alles wat je bezighoudt, denkt, voelt, wilt
Sociaal = verhouding tussen mensen
= Deze beïnvloeden elkaar voortdurend
B) Doelgericht Agogisch handelen = methodisch handelen
C) Systematisch Er wordt een plan opgesteld.
D) Bewust Elke stap wordt bewust gekozen
E) Gewenst door de betrokkenen, Ideaal staan alle betrokkenen achter de veranderen, de
vrijwillig verandering is vrijwillig. (soms niet)
F) Niet wederzijds De relatie is asymmetrisch, de betrokkenen nemen een
positie in. Iemand die helpt, iemand die wenst te
veranderen.
G) Beroepsmatig Agoog heeft professionele positie
H) Waardengebonden Agogiek wordt gerekend tot prescriptieve wetenschap =
waardengebonden.
6. Professionalisering van agogisch handelen
De industrialisering zet 2 maatschappelijke veranderingsprocessen in gang
- Ontwikkeling van wetenschap en techniek
= leven duidelijk uitgestippeld = alles ging snel= volwassen moesten zich snel aanpassen
- Stijgende individualisering
= mensen leefde klein en met veel personen in één huis. = Gebrek aan goede
opvoedingsvoorbeelden = oude tradities
Ontstaan van Welzijnswerk
Als reactie = organiseerde de maatschappij hulp en begeleiding. Aanvankelijk door
vrijwilligers. Naarmate van tijd = professionaliseren
Als gevolg = Welzijnswerk kreeg eigen functie
7. Het vertrekpunt van agogisch handelen
- Exagogiek = de situatie is een probleem en komt een oplossing bv; hulpverlening
- Anagogiek = van normale situatie naar het verbeteren bv; Vorming
- Katagogiek = Huidige situatie behouden bv; preventie
8. Niveaus van veranderingsproces
3 niveaus
- Micro = individu, kleine groep bv; je helpt moeder en dochter terug overeenkomen
- Meso = midden = groep, organisatie bv; Je helpt gezin met OCMW-problemen
- Macro = groot = deel van samenleving bv; Probleem in jeugdzorg is plaats tekorten
, Hfsk 2: Wat is orthopedagogiek
1. What’s in a name?
There’s a crack in everything. That’s how the light gets in.”Leonard Cohen
Orthopedagogiek = de wetenschap van het methodisch handelen in die situaties waar het
gewone opvoeden tekortschiet, met de bedoeling om de problematische situatie te verbeteren.
Orthopedagogiek gaat over de theorie of de wetenschappelijke benadering. De leer komt
“geleidelijk tot stand op basis van praktische, theoretische en empirische inzichten en vormt het
werkterrein van een min of meer georganiseerde verzameling van wetenschappers die zich op
een deel van de werkelijkheid richten”. Hun onderwerp van aandacht noemen we ook wel hun
‘object’ (Ruijssenaars et al, 2017). De term is in Vlaanderen en Nederland officieel gelanceerd op
het ‘Tweede Internationaal Congres voor Orthopedagogiek’ in 1949.
Bij orthopedagogie wordt het handelen, het doen of de praktijk beklemtoond (Ruijssenaars et al,
2017).
“Opvoeden is het in relatie staan van opvoeder(s) en opvoedeling(en), waarin de opvoeder zich
als persoon, als zijn wijze van mens-zijn presenteert, een klimaat, creëert dat
persoonlijkheidsgroei bevordert en leefsituaties zo hanteert dat deze optimale kansen bieden tot
zelf-ontplooiïng.” (Kok, 1997)
“De orthopedagoog komt in actie wanneer kinderen ondanks al hun inspanningen niet meer
groeien, onvoldoende tot zelfontplooiing komen of anders gezegd: wanneer het gewone
opvoeden, de gewone ‘pedagogie’ tekortschiet. Op dat moment moet het gewone opvoeden
overgaan in een opvoeden met bijzondere accenten, wat Kok het ‘specifiek opvoeden’ zal
noemen.” (van Heteren et al, 2000).
2. Wortels van Othopedagogiek
Historisch is orthopedagogiek ontstaan uit pedagogiek
2 belangrijke wortels
- Zorg voor gehandicapte kinderen
= voor deze kinderen volstand gewoon onderwijs niet = nieuwe methoden en instituties =
idiotenscholen
- Zorg voor kinderen die niet deugden
= Bestrijding tegen kinderfebler (fout) = Boek met 20 opvoedtips
3. Definities van orthopedagogiek
In de loop van tijd werden verschillende definities geformuleerd
“De leer van het opvoedkundig handelen ten behoeve van het in zijn opvoedbaarheid beperkt kind.” (Van Gelder, 1962)
“Orthopedagogiek is de wetenschap, met de praktijk van de opvoeding van afwijkende kinderen.” (Grewel, 1969)
“De menselijke planwetenschap die als veld van actie heeft het opvoedingsgebeuren dat zodanig leed met zich mee brengt dat men meent niet
verder te kunnen.” (ter Horst, 1980)
“De wetenschap over en ten bate van de hulpverlening aan betrokkenen in stagnerende opvoeding” (De Ruyter, 1987)
“Orthopedagogiek is een wetenschap gericht op het ontwikkelen, toepassen en evalueren van interventiestrategieën, die bedoeld zijn om voor
