SAMENVATTING RELIGIE & ZINGEVING (3 SP.)
INLEIDING
Cursusmateriaal: Toledo (lesopnames + bijkomend materiaal)
o Wat gezegd wordt in de lessen is primair
o Die teksten zijn niet heel lang en uitgebreid, maar je moet ze lezen en er gaan ook vragen over komen op het examen
Evaluatie:
o Examen: meerkeuze (met bestraffing van foute antwoorden)+ open vragen (18/20)
De tip voor het examen = beantwoord de vraag!
6 meerkeuzevragen -> 6/20
Met giscorrectie
3 open vragen -> daar staan de meeste punten op, elks op 4 punten (12/20)
Soms geeft hij een citaat dat je nog niet gezien hebt -> lees dit citaat en pas de theorie daarop toe
o Sommige mensen geven dan enkel de theorie, dan krijg je niet veel punten
o Je moet het toepassen op het citaat
o Deelname aan module (2/20)
Je kiest 1 module
Module:
o Inschrijven voor module(s) vanaf 23/03/2026 12:00 u.
o Deadline doorlopen luiken 1 & 2: 20/04/2026 23:59 u.
Je doorloopt die, je leest de nodige teksten, het nodige materiaal
o Discussieforum (luik 3) opent op 21/04/2026 omstreeks 14:00 u.
Op het moment dat je dat doorlopen hebt moet je deelnemen aan een discussieforum daar gaan ook andere
mensen aan deelnemen die dezelfde module hebben gekozen
o Deadline posten eigen discussielijn (minimum 150 woorden) als reactie op toegekende topic/casus: 24/04/2026 om 23:59
u.
Een eerste post zetten in het discussieforum
o Deadline posten minimum 2 reacties op discussielijnen/reacties medestudenten (minimum 2 x 100 woorden), dus
deadline volledige deelname discussieforum/luik 3: 29/04/2026 23:59 u.
o Deadline indienen attestaties samen met besluitende reflectie (ongeveer. 200 woorden) bij docent (namelijk volgens de
instructies in de Toledo-cursus van het Religions/ RZL-vak): 07/05/2026 23:59 u.
Kopie van al uw bijdragen aan het discussieforum in een apart document en die attestatie moet je indienen op
toledo.
Voor module geldt
“Alles of niets”: 0/2 of 2/2. Eén deadline gemist = 0/2
o Het zijn gemakkelijk verdiende punten, daardoor zijn er hoge slaagcijfers
o Als je hebt deelgenomen en uw deelname is geen plagiaat en geen nonsens, dan krijg je uw 2 punten
Ook voor Erasmus-studenten
1
,HOOFDSTUK 1: WETENSCHAP, TECHNOLOGIE EN DE “ZINGEVENDE INTERESSE”
We bekijken Louise eerst zoals ze is, zoals we haar normaal in het dagdagelijkse leven zouden
tegenkomen.
Dan zoomen we uit: we zien hoe ze deel uitmaakt van een ongelooflijk groot universum,
waarin alle hemellichamen worden geleid door onpersoonlijke wetten, zoals de
zwaartekracht.
Vervolgens gaan we terug naar Louise en zoomen we in op de meest elementaire deeltjes
van haar materiële bestaan, om daarna weer bij Louise uit te komen.
Dit is een heel interessante beweging die hier wordt gemaakt, en het zegt iets over wat
wetenschap doet en wat het is.
1. LEEFWERELD, WETENSCHAP, REDELIJKHEID
Edmund Husserl (1859-1938)
o Vooral heel belangrijk voor het Leuvense Hoger Instituut voor Wijsbegeerte.
o Duits-Joodse filosoof.
o Overleed op het moment dat de nazi’s al aan de macht waren.
o Toen hij stierf, liet hij een enorme nalatenschap van geschriften achter.
o Hij kon heel snel denken en had een stenogeschrift zodat hij zijn gedachten zeer snel op papier kon zetten.
o Men vreesde dat deze geschriften allemaal in handen van de nazi’s zouden vallen en vernietigd zouden worden.
o Gelukkig liggen de geschriften nog altijd in Leuven, in het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte.
o Ze worden nog steeds bewaard, bestudeerd en delen worden nog altijd gepubliceerd.
Leefwereld = intersubjectief, persoonlijk, betekenisvol,…
o Een van de zaken waarmee hij bezig was, is: wat is wetenschap?
o Om dat uit te leggen, vertrekt hij vanuit het concept leefwereld.
Hij heeft dit concept niet zelf uitgevonden.
o De leefwereld is de wereld waarin wij leven, maar wat voor wereld is dat precies?
o Het is een wereld die intersubjectief is:
Er lopen verschillende mensen rond in deze wereld.
Bijvoorbeeld: deze aula toont dat er verschillende mensen rondlopen; er zijn veel stoelen en een plaats waar
iemand vooraan kan staan.
De wereld is op een bepaalde manier ingericht.
o De wereld is persoonlijk en betekenisvol:
Dingen in de wereld hebben betekenis voor personen.
Bijvoorbeeld: deze computer is niet zomaar een levenloos object. Het is in de eerste plaats iets met betekenis:
iets waarmee ik e-mails schrijf, grappige filmpjes bekijk, of les geef. Voor de prof is het dus een object met
persoonlijke betekenis, omdat hij er persoonlijke dingen mee doet, zoals lesgeven.
De wereld om ons heen heeft betekenis.
Bijvoorbeeld: de zon. Voordat je de zon gaat bestuderen als object, heeft ze al betekenis. Het opkomen van de
zon is betekenisvol; het doet iets met ons. Als de zon drie weken niet schijnt, ervaren wij dat als erg. Ze heeft een
persoonlijke betekenis voor ons voordat ze object van studie wordt.
Wetenschap:
o Vertrekt van de leefwereld
De wetenschap maakt van dingen objecten van studie.
Alle takken van de wetenschap vertrekken van betekenisvolle aspecten van de wereld.
Bijvoorbeeld:
o Sterrekunde vertrekt vanuit het betekenisvolle feit dat er hemellichamen zijn.
o Psychologie vertrekt vanuit het betekenisvolle feit dat wij een geestelijk leven hebben, met
gedachten en emoties.
o Criminologie vertrekt vanuit het feit dat er mensen zijn die misdrijven plegen.
Voordat de criminologische wetenschap dit bestudeert, is het al een betekenisvol
feit voor ons; wij worden erdoor geraakt als mens. Pas in een tweede stap gaat de
wetenschap dit bestuderen.
o Maakt abstractie van de leefwereld (subject-object, afstandelijkheid, onpersoonlijk)
Hoe doet de wetenschap dat?
Door abstractie te maken van de betekenis die dingen voor ons hebben.
Ze bekijkt het object waarover ze het heeft vanuit een zekere afstandelijkheid.
2
, Ze creëert een subject-object tegenstelling: het subject (de onderzoeker) kijkt naar het object (het
bestudeerde).
o Bijvoorbeeld: als jij als criminoloog te geschokt bent, kun je het object niet op een neutrale,
wetenschappelijke manier bestuderen.
Je moet abstractie maken van de betekenis die criminaliteit voor jou heeft, om het op een nuchtere,
afstandelijke en onpersoonlijke manier te bestuderen.
o Is een ‘tijdelijke opschorting’ van de normale omgang met de leefwereld
Je moet geen onmens of ongevoelig worden.
Alleen tijdens wetenschappelijk werk houd je die afstandelijkheid aan.
Zodra je thuiskomt, mag je reageren zoals je wilt; je mag bijvoorbeeld kwaad worden.
Bijvoorbeeld: anatomie is een belangrijke wetenschap, omdat we hierdoor begrijpen hoe het menselijk lichaam
in elkaar zit.
Wanneer studenten lijken opensnijden, is dat pas wetenschappelijk succesvol.
In de leefwereld is een lijk iets betekenisvols, iets dat met respect behandeld moet worden.
Door het opensnijden van een lijk moeten studenten tijdelijk hun betekenisvolle relatie met de dingen
in de leefwereld opschorten.
Ze bekijken het lijk dan gewoon als een geheel van organen, waarna ze het mogen opensnijden.
In de wetenschap mag dit gebeuren.
De grootsheid van de wetenschap komt voort uit deze totaal onnatuurlijke en onpersoonlijke omgang met de
dingen.
Soms moet je als criminoloog over moorden praten als gewone statistieken, dus objectief.
Dit maakt deel uit van je identiteit als wetenschapper.
o Keert terug naar de leefwereld
Een student geneeskunde gaat na een les anatomie naar huis en bezoekt de buurman. Stel dat hij zijn buurman
dood aantreft en zegt: “Kom eens mee, ik ga u laten zien wat ik geleerd heb in anatomie en ik ga u opensnijden.”
Dit zou strafbaar en gruwelijk zijn; dat mag je niet doen. Toch gebeurt in de anatomieles precies hetzelfde, maar
dan binnen een wetenschappelijke context.
Wetenschap doet iets ongehoords en onnatuurlijks: ze reduceert de dingen van de leefwereld tot
louter onpersoonlijke objecten.
Zodra de wetenschapper terugkeert in de leefwereld, moet hij die dingen weer betekenis geven, bijvoorbeeld
door opnieuw respect te hebben voor dode lichamen.
Je kunt een wetenschappelijke houding niet je hele leven aanhouden.
Filmpje als voorbeeld van vertrekt uit en terugkeer naar de leefwereld
o Je zit in de leefwereld en ziet Louise liggen. Je denkt: “Daar ligt Louise,” en kunt allerlei gedachten en gevoelens bij haar
hebben: ze is mooi, sympathiek, enzovoort. Dit is hoe we in de leefwereld denken en tegenover elkaar staan.
o Vervolgens zoomen we uit en zien we Louise in een onpersoonlijke samenhang, als een stofje in het universum, geregeerd
door onpersoonlijke wetten.
o In dit perspectief is Louise betekenisloos geworden.
o Wanneer we terugkeren naar Louise in de leefwereld, zien we haar weer als persoon: “Daar ligt Louise,” en niet als een
onbetekenend stofje.
o We kunnen vervolgens bekijken hoe zij materieel in elkaar zit, bestaande uit moleculen en atomen, en dan weer
uitzoomen. Toch zien we opnieuw Louise liggen, niet alleen een klomp moleculen.
o Dit illustreert hoe de wetenschap werkt: we kijken naar de leefwereld, maken daar abstractie van door in- of uit te
zoomen. Zodra we weer met haar interageren, denken we hier niet meer aan en zijn we terug in de leefwereld.
Belangrijke vraag: de relatie van de wetenschap tot de leefwereld?
o Een meer ‘wetenschappelijke’ leefwereld?
Moeten wij in onze interacties met elkaar rationeler of wetenschappelijker worden?
Zou het beter zijn als ik weet dat Louise enkel een molecule is?
Is dat rationeler?
Meer evidence-based met elkaar omgaan.
Eigenlijk is onze leefwereld al meer wetenschappelijk geworden:
Bijvoorbeeld: datingapps. Eigenlijk besteed je een bepaald deel van menselijke interactie – namelijk het
zoeken naar een partner – uit aan de wetenschap.
o Je geeft een aantal eigenschappen van jezelf, er wordt een profiel gemaakt.
o Je wordt onpersoonlijk bekeken als een set van eigenschappen.
o Volgens een algoritme word je gematcht met iemand op basis van die set van eigenschappen.
Defacto wordt onze leefwereld zo al meer wetenschappelijk.
3
, Maar de vraag blijft: hoe ver kan je daarin gaan?
o Een autonome leefwereld?
Onze leefwereld heeft toch een zekere autonomie.
Dat wil zeggen dat in onze leefwereld een aantal dynamieken bestaan die niet door de wetenschap worden
geraakt.
Bijvoorbeeld: op een datingapp spreek je uiteindelijk af en ontmoet je elkaar.
Wat uiteindelijk bepaalt of je elkaar blijft zien, is je intuïtie, wat je voelt.
Je gebruikt dus iets super onwetenschappelijks om je beslissing te nemen.
Dat betekent dat we in de leefwereld, wanneer het echt aankomt, toch altijd kiezen op basis van
onwetenschappelijke overwegingen.
Redelijkheid en rationaliteit
o Beslissingen die we puur op basis van wetenschap nemen.
o Als we alles zouden uitbesteden aan de wetenschap, zou dat soms heel onredelijk kunnen lijken.
Bijvoorbeeld: stel dat je criminologie gaat studeren en denkt: “Ik heb geen vrienden, ik ken niemand, ik wil
iemand leren kennen, en ik doe dat op een wetenschappelijke manier.”
Je deelt persoonlijkheidstesten uit, zet de resultaten in een Excel-tabel, en ziet welke personen de
meeste kans geven op vriendschap.
Vervolgens zoek je contact met deze mensen.
Dat zou ongelooflijk creepy zijn; zo zoeken wij normaal gesproken niet op deze manier contact met
elkaar.
o Dat zou hoogst onredelijk zijn; wij zouden dat niet redelijk vinden.
o Iets wat vanuit het standpunt van de wetenschap volledig rationeel kan zijn, kan in de leefwereld volslagen onredelijkzijn.
o Dit doet denken aan het voorbeeld van de dode buurman die je zou opensnijden in een wetenschappelijke context.
2. DE ‘ZINGEVENDE’, ‘COGNITIEVE’ EN ‘MANIPULATIEVE’ INTERESSES VAN DE MENS
Het cursusmateriaal voor deze les komt grotendeels uit dit boek.
Het is een redelijk oud boekje uit de jaren ’80–’90.
Geschreven door twee Leuvense filosofen.
Zij maken een onderscheid tussen drie verlangens van de mens.
3 ‘interesses’ van de mens
(‘verlangens’, ‘manieren van betrokken zijn’)
1. Cognitieve interesse
We willen dingen kennen en bevredigen dit door wetenschap.
Bijvoorbeeld ook via roddelbladen: we willen weten hoe het zit met het liefdesleven van bekende personen.
Kortom: we willen kennis vergaren over de wereld.
2. Manipulatieve interesse
Dit is misschien nog belangrijker. Het heeft niets te maken met een manipulatieve persoonlijkheid.
We willen controle krijgen over de wereld, iets wat mensen altijd hebben gedaan.
o Bijvoorbeeld: bij het ontstaan van landbouw hebben mensen de wereld ingericht zodat deze
voldoet aan hun verlangens.
o We richten ons leven zo in dat we krijgen wat we willen.
Simpel voorbeeld: als we honger hebben, willen we dat er eten in onze kast staat.
o Soms willen we ook controle over anderen, bijvoorbeeld door anderen te verplichten teksten te
lezen.
Om dit te doen heb je kennis nodig -> kennis om wapens te bouwen, om tegenstaders uit te schakelen
Dit is een vorm van manipulatieve interesse, maar het vertelt niet alles over de mens; er is nog een ander
verlangen.
3. Zingevende interesse
We willen een betekenisvol en goed leven hebben, niet noodzakelijk ethisch, maar iets dat betekenis heeft.
Bijvoorbeeld in relaties: vriendschap laat ons voelen dat ons leven betekenisvol is, omdat iemand ons
belangrijk vindt.
4
INLEIDING
Cursusmateriaal: Toledo (lesopnames + bijkomend materiaal)
o Wat gezegd wordt in de lessen is primair
o Die teksten zijn niet heel lang en uitgebreid, maar je moet ze lezen en er gaan ook vragen over komen op het examen
Evaluatie:
o Examen: meerkeuze (met bestraffing van foute antwoorden)+ open vragen (18/20)
De tip voor het examen = beantwoord de vraag!
6 meerkeuzevragen -> 6/20
Met giscorrectie
3 open vragen -> daar staan de meeste punten op, elks op 4 punten (12/20)
Soms geeft hij een citaat dat je nog niet gezien hebt -> lees dit citaat en pas de theorie daarop toe
o Sommige mensen geven dan enkel de theorie, dan krijg je niet veel punten
o Je moet het toepassen op het citaat
o Deelname aan module (2/20)
Je kiest 1 module
Module:
o Inschrijven voor module(s) vanaf 23/03/2026 12:00 u.
o Deadline doorlopen luiken 1 & 2: 20/04/2026 23:59 u.
Je doorloopt die, je leest de nodige teksten, het nodige materiaal
o Discussieforum (luik 3) opent op 21/04/2026 omstreeks 14:00 u.
Op het moment dat je dat doorlopen hebt moet je deelnemen aan een discussieforum daar gaan ook andere
mensen aan deelnemen die dezelfde module hebben gekozen
o Deadline posten eigen discussielijn (minimum 150 woorden) als reactie op toegekende topic/casus: 24/04/2026 om 23:59
u.
Een eerste post zetten in het discussieforum
o Deadline posten minimum 2 reacties op discussielijnen/reacties medestudenten (minimum 2 x 100 woorden), dus
deadline volledige deelname discussieforum/luik 3: 29/04/2026 23:59 u.
o Deadline indienen attestaties samen met besluitende reflectie (ongeveer. 200 woorden) bij docent (namelijk volgens de
instructies in de Toledo-cursus van het Religions/ RZL-vak): 07/05/2026 23:59 u.
Kopie van al uw bijdragen aan het discussieforum in een apart document en die attestatie moet je indienen op
toledo.
Voor module geldt
“Alles of niets”: 0/2 of 2/2. Eén deadline gemist = 0/2
o Het zijn gemakkelijk verdiende punten, daardoor zijn er hoge slaagcijfers
o Als je hebt deelgenomen en uw deelname is geen plagiaat en geen nonsens, dan krijg je uw 2 punten
Ook voor Erasmus-studenten
1
,HOOFDSTUK 1: WETENSCHAP, TECHNOLOGIE EN DE “ZINGEVENDE INTERESSE”
We bekijken Louise eerst zoals ze is, zoals we haar normaal in het dagdagelijkse leven zouden
tegenkomen.
Dan zoomen we uit: we zien hoe ze deel uitmaakt van een ongelooflijk groot universum,
waarin alle hemellichamen worden geleid door onpersoonlijke wetten, zoals de
zwaartekracht.
Vervolgens gaan we terug naar Louise en zoomen we in op de meest elementaire deeltjes
van haar materiële bestaan, om daarna weer bij Louise uit te komen.
Dit is een heel interessante beweging die hier wordt gemaakt, en het zegt iets over wat
wetenschap doet en wat het is.
1. LEEFWERELD, WETENSCHAP, REDELIJKHEID
Edmund Husserl (1859-1938)
o Vooral heel belangrijk voor het Leuvense Hoger Instituut voor Wijsbegeerte.
o Duits-Joodse filosoof.
o Overleed op het moment dat de nazi’s al aan de macht waren.
o Toen hij stierf, liet hij een enorme nalatenschap van geschriften achter.
o Hij kon heel snel denken en had een stenogeschrift zodat hij zijn gedachten zeer snel op papier kon zetten.
o Men vreesde dat deze geschriften allemaal in handen van de nazi’s zouden vallen en vernietigd zouden worden.
o Gelukkig liggen de geschriften nog altijd in Leuven, in het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte.
o Ze worden nog steeds bewaard, bestudeerd en delen worden nog altijd gepubliceerd.
Leefwereld = intersubjectief, persoonlijk, betekenisvol,…
o Een van de zaken waarmee hij bezig was, is: wat is wetenschap?
o Om dat uit te leggen, vertrekt hij vanuit het concept leefwereld.
Hij heeft dit concept niet zelf uitgevonden.
o De leefwereld is de wereld waarin wij leven, maar wat voor wereld is dat precies?
o Het is een wereld die intersubjectief is:
Er lopen verschillende mensen rond in deze wereld.
Bijvoorbeeld: deze aula toont dat er verschillende mensen rondlopen; er zijn veel stoelen en een plaats waar
iemand vooraan kan staan.
De wereld is op een bepaalde manier ingericht.
o De wereld is persoonlijk en betekenisvol:
Dingen in de wereld hebben betekenis voor personen.
Bijvoorbeeld: deze computer is niet zomaar een levenloos object. Het is in de eerste plaats iets met betekenis:
iets waarmee ik e-mails schrijf, grappige filmpjes bekijk, of les geef. Voor de prof is het dus een object met
persoonlijke betekenis, omdat hij er persoonlijke dingen mee doet, zoals lesgeven.
De wereld om ons heen heeft betekenis.
Bijvoorbeeld: de zon. Voordat je de zon gaat bestuderen als object, heeft ze al betekenis. Het opkomen van de
zon is betekenisvol; het doet iets met ons. Als de zon drie weken niet schijnt, ervaren wij dat als erg. Ze heeft een
persoonlijke betekenis voor ons voordat ze object van studie wordt.
Wetenschap:
o Vertrekt van de leefwereld
De wetenschap maakt van dingen objecten van studie.
Alle takken van de wetenschap vertrekken van betekenisvolle aspecten van de wereld.
Bijvoorbeeld:
o Sterrekunde vertrekt vanuit het betekenisvolle feit dat er hemellichamen zijn.
o Psychologie vertrekt vanuit het betekenisvolle feit dat wij een geestelijk leven hebben, met
gedachten en emoties.
o Criminologie vertrekt vanuit het feit dat er mensen zijn die misdrijven plegen.
Voordat de criminologische wetenschap dit bestudeert, is het al een betekenisvol
feit voor ons; wij worden erdoor geraakt als mens. Pas in een tweede stap gaat de
wetenschap dit bestuderen.
o Maakt abstractie van de leefwereld (subject-object, afstandelijkheid, onpersoonlijk)
Hoe doet de wetenschap dat?
Door abstractie te maken van de betekenis die dingen voor ons hebben.
Ze bekijkt het object waarover ze het heeft vanuit een zekere afstandelijkheid.
2
, Ze creëert een subject-object tegenstelling: het subject (de onderzoeker) kijkt naar het object (het
bestudeerde).
o Bijvoorbeeld: als jij als criminoloog te geschokt bent, kun je het object niet op een neutrale,
wetenschappelijke manier bestuderen.
Je moet abstractie maken van de betekenis die criminaliteit voor jou heeft, om het op een nuchtere,
afstandelijke en onpersoonlijke manier te bestuderen.
o Is een ‘tijdelijke opschorting’ van de normale omgang met de leefwereld
Je moet geen onmens of ongevoelig worden.
Alleen tijdens wetenschappelijk werk houd je die afstandelijkheid aan.
Zodra je thuiskomt, mag je reageren zoals je wilt; je mag bijvoorbeeld kwaad worden.
Bijvoorbeeld: anatomie is een belangrijke wetenschap, omdat we hierdoor begrijpen hoe het menselijk lichaam
in elkaar zit.
Wanneer studenten lijken opensnijden, is dat pas wetenschappelijk succesvol.
In de leefwereld is een lijk iets betekenisvols, iets dat met respect behandeld moet worden.
Door het opensnijden van een lijk moeten studenten tijdelijk hun betekenisvolle relatie met de dingen
in de leefwereld opschorten.
Ze bekijken het lijk dan gewoon als een geheel van organen, waarna ze het mogen opensnijden.
In de wetenschap mag dit gebeuren.
De grootsheid van de wetenschap komt voort uit deze totaal onnatuurlijke en onpersoonlijke omgang met de
dingen.
Soms moet je als criminoloog over moorden praten als gewone statistieken, dus objectief.
Dit maakt deel uit van je identiteit als wetenschapper.
o Keert terug naar de leefwereld
Een student geneeskunde gaat na een les anatomie naar huis en bezoekt de buurman. Stel dat hij zijn buurman
dood aantreft en zegt: “Kom eens mee, ik ga u laten zien wat ik geleerd heb in anatomie en ik ga u opensnijden.”
Dit zou strafbaar en gruwelijk zijn; dat mag je niet doen. Toch gebeurt in de anatomieles precies hetzelfde, maar
dan binnen een wetenschappelijke context.
Wetenschap doet iets ongehoords en onnatuurlijks: ze reduceert de dingen van de leefwereld tot
louter onpersoonlijke objecten.
Zodra de wetenschapper terugkeert in de leefwereld, moet hij die dingen weer betekenis geven, bijvoorbeeld
door opnieuw respect te hebben voor dode lichamen.
Je kunt een wetenschappelijke houding niet je hele leven aanhouden.
Filmpje als voorbeeld van vertrekt uit en terugkeer naar de leefwereld
o Je zit in de leefwereld en ziet Louise liggen. Je denkt: “Daar ligt Louise,” en kunt allerlei gedachten en gevoelens bij haar
hebben: ze is mooi, sympathiek, enzovoort. Dit is hoe we in de leefwereld denken en tegenover elkaar staan.
o Vervolgens zoomen we uit en zien we Louise in een onpersoonlijke samenhang, als een stofje in het universum, geregeerd
door onpersoonlijke wetten.
o In dit perspectief is Louise betekenisloos geworden.
o Wanneer we terugkeren naar Louise in de leefwereld, zien we haar weer als persoon: “Daar ligt Louise,” en niet als een
onbetekenend stofje.
o We kunnen vervolgens bekijken hoe zij materieel in elkaar zit, bestaande uit moleculen en atomen, en dan weer
uitzoomen. Toch zien we opnieuw Louise liggen, niet alleen een klomp moleculen.
o Dit illustreert hoe de wetenschap werkt: we kijken naar de leefwereld, maken daar abstractie van door in- of uit te
zoomen. Zodra we weer met haar interageren, denken we hier niet meer aan en zijn we terug in de leefwereld.
Belangrijke vraag: de relatie van de wetenschap tot de leefwereld?
o Een meer ‘wetenschappelijke’ leefwereld?
Moeten wij in onze interacties met elkaar rationeler of wetenschappelijker worden?
Zou het beter zijn als ik weet dat Louise enkel een molecule is?
Is dat rationeler?
Meer evidence-based met elkaar omgaan.
Eigenlijk is onze leefwereld al meer wetenschappelijk geworden:
Bijvoorbeeld: datingapps. Eigenlijk besteed je een bepaald deel van menselijke interactie – namelijk het
zoeken naar een partner – uit aan de wetenschap.
o Je geeft een aantal eigenschappen van jezelf, er wordt een profiel gemaakt.
o Je wordt onpersoonlijk bekeken als een set van eigenschappen.
o Volgens een algoritme word je gematcht met iemand op basis van die set van eigenschappen.
Defacto wordt onze leefwereld zo al meer wetenschappelijk.
3
, Maar de vraag blijft: hoe ver kan je daarin gaan?
o Een autonome leefwereld?
Onze leefwereld heeft toch een zekere autonomie.
Dat wil zeggen dat in onze leefwereld een aantal dynamieken bestaan die niet door de wetenschap worden
geraakt.
Bijvoorbeeld: op een datingapp spreek je uiteindelijk af en ontmoet je elkaar.
Wat uiteindelijk bepaalt of je elkaar blijft zien, is je intuïtie, wat je voelt.
Je gebruikt dus iets super onwetenschappelijks om je beslissing te nemen.
Dat betekent dat we in de leefwereld, wanneer het echt aankomt, toch altijd kiezen op basis van
onwetenschappelijke overwegingen.
Redelijkheid en rationaliteit
o Beslissingen die we puur op basis van wetenschap nemen.
o Als we alles zouden uitbesteden aan de wetenschap, zou dat soms heel onredelijk kunnen lijken.
Bijvoorbeeld: stel dat je criminologie gaat studeren en denkt: “Ik heb geen vrienden, ik ken niemand, ik wil
iemand leren kennen, en ik doe dat op een wetenschappelijke manier.”
Je deelt persoonlijkheidstesten uit, zet de resultaten in een Excel-tabel, en ziet welke personen de
meeste kans geven op vriendschap.
Vervolgens zoek je contact met deze mensen.
Dat zou ongelooflijk creepy zijn; zo zoeken wij normaal gesproken niet op deze manier contact met
elkaar.
o Dat zou hoogst onredelijk zijn; wij zouden dat niet redelijk vinden.
o Iets wat vanuit het standpunt van de wetenschap volledig rationeel kan zijn, kan in de leefwereld volslagen onredelijkzijn.
o Dit doet denken aan het voorbeeld van de dode buurman die je zou opensnijden in een wetenschappelijke context.
2. DE ‘ZINGEVENDE’, ‘COGNITIEVE’ EN ‘MANIPULATIEVE’ INTERESSES VAN DE MENS
Het cursusmateriaal voor deze les komt grotendeels uit dit boek.
Het is een redelijk oud boekje uit de jaren ’80–’90.
Geschreven door twee Leuvense filosofen.
Zij maken een onderscheid tussen drie verlangens van de mens.
3 ‘interesses’ van de mens
(‘verlangens’, ‘manieren van betrokken zijn’)
1. Cognitieve interesse
We willen dingen kennen en bevredigen dit door wetenschap.
Bijvoorbeeld ook via roddelbladen: we willen weten hoe het zit met het liefdesleven van bekende personen.
Kortom: we willen kennis vergaren over de wereld.
2. Manipulatieve interesse
Dit is misschien nog belangrijker. Het heeft niets te maken met een manipulatieve persoonlijkheid.
We willen controle krijgen over de wereld, iets wat mensen altijd hebben gedaan.
o Bijvoorbeeld: bij het ontstaan van landbouw hebben mensen de wereld ingericht zodat deze
voldoet aan hun verlangens.
o We richten ons leven zo in dat we krijgen wat we willen.
Simpel voorbeeld: als we honger hebben, willen we dat er eten in onze kast staat.
o Soms willen we ook controle over anderen, bijvoorbeeld door anderen te verplichten teksten te
lezen.
Om dit te doen heb je kennis nodig -> kennis om wapens te bouwen, om tegenstaders uit te schakelen
Dit is een vorm van manipulatieve interesse, maar het vertelt niet alles over de mens; er is nog een ander
verlangen.
3. Zingevende interesse
We willen een betekenisvol en goed leven hebben, niet noodzakelijk ethisch, maar iets dat betekenis heeft.
Bijvoorbeeld in relaties: vriendschap laat ons voelen dat ons leven betekenisvol is, omdat iemand ons
belangrijk vindt.
4
