Samenvatting Inleiding historische onderzoeksmethoden | VUB | 2025/26

1. Inleiding................................................................................................................................................................. 2
2. Waarom lezen als een geschiedkundige?............................................................................................................... 2
2.1. actief lezen...............................................................................................................................................3
2.2. gegevens meten ordenen en weergeven  syllabus....................................................................................4
3. praktijk................................................................................................................................................................. 10
3.0 inleiding in praktijk.................................................................................................................................10
3.1 Historische vragen (extra).......................................................................................................................12
3.2 Historische bronnen................................................................................................................................13
3.3 Historische kritiek...................................................................................................................................19
3.4 Historische synthese................................................................................................................................24
4 Methode............................................................................................................................................................... 26
4.3 kwalitatief vs kwanitatief........................................................................................................................29
4.4 Kwantitatieve methode interpretatie.......................................................................................................30
4.5 Kwalitatieve methoden interpretatie.......................................................................................................32
4.6 kwalitatief................................................................................................................................................35
4.7 Kwantitief................................................................................................................................................47
4.8 Contextuele analyse................................................................................................................................58
5 Discipline.............................................................................................................................................................. 59
5.2 Historiografie..........................................................................................................................................59
5.3 Historiografische tradities en hun methoden..........................................................................................62
conclusie.................................................................................................................................................................. 65
Wat hebben we gezien?.................................................................................................................................65
Waarom is dit belangrijk?.............................................................................................................................66
Evaluatie........................................................................................................................................................66




1

,1. INLEIDING
- Structuur historisch onderzoek




- Historisch onderzoek is opgebouwd als een gestructureerd stappenplan omdat het verleden
niet rechtstreeks observeerbaar is. Historici kunnen gebeurtenissen niet opnieuw meemaken of
experimenten herhalen, zoals in de natuurwetenschappen. Ze zijn afhankelijk van onvolledige,
subjectieve en vaak tegenstrijdige bronnen.
- Daarom is historisch onderzoek zo georganiseerd:
o om betrouwbaarheid te garanderen
o om kritisch met bronnen om te gaan
o om controleerbare en onderbouwde conclusies te formuleren
- Elke stap heeft dus een functie om ervoor te zorgen dat het onderzoek betrouwbaar is en
correct
- Dit proces wordt nog opgedeelt
o praktijk (wat?) Opbouw van historisch onderzoek (handelingen historici)
 Vragen
 Richting geven aan onderzoek
 Probleemgericht en afgebakend
 Vermijden van vage of beschrijvende geschiedenis
 Bronnen
 Enige toegang tot het verleden
o Verschillende types (tekst, beeld, object, mondeling)
 Basis voor bewijsvoering
 Kritiek
 Noodzakelijk omdat bronnen niet neutraal zijn
 Controle op betrouwbaarheid en betekenis
 Voorkomt misinterpretatie
 Synthese
 Samenbrengen van informatie
 Interpreteren en verbanden leggen
 Formuleren van een these (antwoord op de vraag)
o Methode (hoe?)  aanpak/werkwijze van onderzoek
 Schaal  juiste niveau kiezen (micro/macro)
 Context  gebeurtenissen begrijpen in hun omgeving
 Interdisciplinariteit  gebruik van andere wetenschappen
o Discipline (waarom?) De discipline helpt historici nadenken over hoe
geschiedenis wordt geïnterpreteerd en wat het belang ervan is.
 Historiografie  verschillende visies op geschiedenis
 Kennis  debat over objectiviteit
 Maatschappij belang van geschiedenis vandaag
- Waarom een vaste structuur?
o Verleden is niet rechtstreeks toegankelijk
o Bronnen zijn onvolledig en gekleurd
o Meerdere interpretaties mogelijk
o Daarom: nood aan methode en kritiek
- De lessen zijn geherstructureerd op basis van deze structuur, maar niet elk onderdeel even
diepgaand.


2. WAAROM LEZEN ALS EEN GESCHIEDKUNDIGE?

2

,2.1. ACTIEF LEZEN
2.1.1. WAAROM OP EEN ANDERE MANIER LEZEN?
- Omdat geschiedenis in essentie gebaseerd is op geschreven bronnen
- Omdat je geschiedenis niet begrijpt door enkel feiten te kennen, maar door:
o interpretaties te begrijpen/ redeneringen te volgen
- Omdat historici niet alleen beschrijven wat er gebeurd is, maar ook:
o verklaren waarom iets gebeurd is
o betekenis geven aan gebeurtenissen
- Omdat je moet leren:
o kritisch omgaan met informatie
o verschillende visies vergelijken
- Omdat geschiedenis voortdurend verandert:
o niet de feiten zelf maar wel de manier waarop ze geïnterpreteerd worden
2.1.2. INFORMATIE UIT SECUNDAIRE LITERATUUR
- Wat haal je uit secundaire literatuur?
o Feiten
 Basisinformatie over het verleden
 vb. data, gebeurtenissen, personen
 vormen het vertrekpunt van historisch onderzoek
o Benadering
 De invalshoek van de auteur
 vb. economisch, sociaal, cultureel, politiek
 bepaalt welke aspecten benadrukt worden
o Interpretatie
 De betekenis die de auteur geeft aan de feiten
 hoe hij/zij het verleden begrijpt
 kan verschillen per historicus
o Analyse
 Het ontleden van gebeurtenissen
 verbanden leggen tussen oorzaken en gevolgen
 proberen verklaringen te geven
o Argumenten
 De bewijzen die gebruikt worden om de interpretatie te ondersteunen
 gebaseerd op bronnen en logische redenering
- Wat is het verschil tussen deze elementen?
o Feiten
 objectief en controleerbaar
 veranderen normaal niet
o Benadering
 bepaalt hoe naar de feiten gekeken wordt
 stuurt de richting van het onderzoek
o Interpretatie
 subjectiever
 kan verschillen tussen historici
o Analyse
 gaat een stap verder dan interpretatie
 legt verbanden en verklaart
o Argumenten
 ondersteunen interpretatie en analyse
 zonder argumenten is een interpretatie zwak
- Belangrijk inzicht:
o Feiten = basis
o De rest = verwerking van die feiten
2.1.3. GESCHIEDENIS LEZEN ALS DYNAMISCH PROCES
- “The one duty we owe to history is to rewrite it” (Oscar Wilde)
o Betekent dat:
 geschiedenis nooit “af” is
 elke generatie nieuwe vragen stelt aan het verleden
o Gevolg:
 dezelfde feiten andere interpretaties mogelijk
o Dus:
 geschiedenis evolueert voortdurend
vraagstelling

3

, - Geschiedschrijving is probleemgericht
o Historici vertrekken vanuit vragen of problemen
o Die vragen bepalen:
 welke bronnen gebruikt worden
 welke interpretatie ontstaat
o Voorbeeld:
 economische vraag focus op handel en geld
 sociale vraag  focus op bevolking en levensomstandigheden
- Waarom is het belangrijk om vragen te detecteren?
o Omdat je anders de tekst niet volledig begrijpt
o De vraag van de auteur bepaalt de richting van het hele werk
o Door de vraag te herkennen begrijp je beter waarom bepaalde keuzes gemaakt zijn

interpretatie

- Geschiedenis = studie van interpretaties
o Niet alleen: wat er gebeurd is
o Maar ook: hoe mensen dat verleden begrijpen en uitleggen
o Dus: je bestudeert zowel feiten als meningen/visies
o Niet alle interpretaties zijn evenwaardig
 Sommige interpretaties zijn beter omdat ze:
 beter onderbouwd zijn
 sterkere bronnen gebruiken
 logisch opgebouwd zijn
 Daarom moet je:
 kritisch evalueren
 niet alles zomaar aannemen
- Belang van bronnen en methode
o Interpretaties moeten steunen op:
 betrouwbare bronnen
 correcte onderzoeksmethode
o Zonder dat:
 is een interpretatie niet geloofwaardig
- Waarom moet je voorbij de feiten kijken?
o Omdat feiten alleen: geen volledig inzicht geven
o Het belangrijkste is: wat de auteur met die feiten doet
o Dus: focus op betekenis en uitleg
hoe geschiedkundige anders lezen

- Niet gewoon lezen, maar:
o nadenken tijdens het lezen
o vragen stellen
- Dit zorgt ervoor dat:
o je sneller begrijpt
o je minder moet herlezen
- Doel van lezen als historicus
o De interpretatie en conclusie van de auteur begrijpen

o Niet enkel onthouden wat er gebeurd is
- Essentieel onderscheid
o Onderwerp / thema / feiten
 waarover de tekst gaat
o These / interpretatie / analyse
 wat de auteur wil bewijzen
 hoe hij/zij dat uitlegt
o Je moet dus:
 de these herkennen
 nagaan waarop die gebaseerd is
 beoordelen of die overtuigend is

2.2. GEGEVENS METEN ORDENEN EN WEERGEVEN  SYLLABUS
Inleiding
4