Samenvatting READER Beleid En Organisatie In Het Onderwijs (P0L30A)

Wie is Wie: Beleid en Organisatie in
het secundair onderwijs
Inleiding
Informatie in bundel is:
 Descriptief: er worden kort beschrijvingen gemaakt (wie is wie)
 Oriënterend: bundel wil globaal inzicht geven in belangrijkste spelers en principes


Hoofdstuk 1. Historisch overzicht en politieke en
economische achtergrond
1. Naar een federale staat

1830: Oprichting van Belgische staat
1831: afkondiging grondwet
 Vastlegging gecentraliseerde staat: gebaseerd op principe van eenvormige wetgeving en bestuur
voor hele land
 Creatie unitaire staat in 1831
 Decentralisatie: land verdeeld in 9 provincies, waarbij elke provincie bestond uit vele lokale
autoriteiten
 MAAR: provincies en lokale autoriteiten onder controle van centrale overheid  toch
gecentraliseerde staat

 België was een unitaire en gecentraliseerde staatsstructuur tot 1970

5 Belangrijke instellingen (voor het onderwijs):
 Wetgevende macht: bestaat uit:
o Koning
o Kamer van volksvertegenwoordigers
o Senaat
 Uitvoerende macht: bestaat uit:
o Koning
o Regering
 Rechterlijke macht Hebben tamelijk veel autonomie, MAAR: macht is ingeperkt
 Provincies  Beslissingen vallen onder controle van gewestelijke en
 Gemeenten nationale wetgevende en uitvoerende macht




1

, Zes staatshervorming en grondwetswijzigingen:
 Gevolg van taalstrijd
 Gaven vorm aan federaal systeem, waarbij soevereiniteit verdeeld werd over:
o Centrale staat: nationale overheid
o Deelstaten: 3 gewesten en 3 gemeenschappen


Zes staatshervormingen in een notendop:

 Eerste staatshervorming (1970)
o Ontstaan van 3 cultuurgemeenschappen: Nederlandse, Franse en Duitse cultuurgemeenschap.
Hebben beperkte bevoegdheid
o Erkenning van 3 economische gewesten: Vlaams, Waals en Brussels-hoofdstedelijk gewest

 Tweede staatshervorming (1980)
o Herdefiniëring van cultuurgemeenschappen naar gemeenschappen:
 Vlaamse, Franse en Duitstalige gemeenschap
 Gemeenschappen naast cultuur ook bevoegd voor persoonlijke aangelegenheden
 Gemeenschappen hebben elk eigen raad (parlement) en regering
o Oprichting 2 geesten: Vlaamse en Waalse gewest
 Gewesten hebben elk eigen raad en regering
 Vlaanderen: raad en regering van Vlaamse regering en Vlaams gewest samengevoegd 
Vlaanderen kent 1 raad en 1 regering

 Derde staatshervorming (1988-1989) – belangrijke implicaties voor het onderwijs
o Oprichting Brussels Hoofdstedelijk Gewest
o Gemeenschappen en gewesten krijgen meer bevoegdheden
 Onderwijs gaat naar gemeenschappen
 Openbaar vervoer en openbare werken gaan naar gewesten
o Basisprincipes van schoolpactwet ingeschreven in grondwet
o Communautasering

 Vierde staatshervorming (1993)
o Belgische staat wordt volwaardige federale staat: gemeenschappen en gewesten krijgen al hun
bevoegdheden
o Aanpassing grondwet: “België is ingedeeld in provincies” veranderde in: “België is een federale
staat, samengesteld uit de gemeenschappen en de gewesten”.

 Vijfde staatshervorming (2001)
o Lambermontakkoord: overheveling van bevoegdheden naar gemeenschappen en gewesten
o Lombardakkoord: wijziging van werking van Brusselse instellingen

 Zesde staatshervorming (2011)
o Institutioneel akkoord gevormd in 2011, maar zal in verschillende delen gerealiseerd worden
o 2012: splitsing van kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde
o 2014:
 overdracht bevoegdheden naar gewesten en gemeenschappen
 hervorming van bijzondere financieringswet
 hervorming van de senaat
2
 versterken van rol van de kamer

,2. Drie niveaus van besluitvorming

3 niveaus van besluitvorming met eigen wetgevende en uitvoerende organen

1) Gemeenschappen
 3 culturele gemeenschappen: Vlaamse, Franse en Duitstalige gemeenschap
 Elke gemeenschap heeft bevoegdheid over corresponderende eentalige taalgebied
 Tweetalige Brussel:
o Beslissingen van gemeenschap gelden enkel voor instellingen die exclusief tot ene of
andere gemeenschap horen op basis van activiteiten of organisatie
 Bevoegd voor onder andere:
o Cultuur
o Onderwijs
o Gebruik van talen en persoonsgebonden aangelegenheden (gezondheid + hulp aan
personen)

2) Gewesten
 3 economische gewesten: Vlaamse, Waalse en Brussels Hoofdstedelijk gewest
 Plaatsgebonden aangelegenheden zoals economie, landbouw, openbare werken
(uitzondering NMBS)

3) Nationale overheid



3. Wetgevende en uitvoerende macht

Vlaams parlement
 = wetgevende orgaan voor Vlaanderen
 = parlement van de Vlaamse gemeenschap en het Vlaamse gewest
 Bestaat uit 124 leden:
o 118 direct verkozen door inwoners van Vlaams Gewest
o 6 verkozen onder Nederlandstalige vertegenwoordigers van Brusselse Gewestraad
 Heeft 3 klassieke functies van een parlement:
o Wetgevende functie
o Vorming van regeringen
o Controlefunctie
 Oefent wetgevende macht uit door decreten: hebben dezelfde rechtskracht als wetten van
nationale parlement

Vlaamse regering
 Heeft uitvoerende macht
 11 leden, waarvan minstens 1 uit Brussel-Hoofdstad (tweetalig gebied)
 Worden aangesteld door Vlaams parlement
 Beslist collegiaal: elke beslissing wordt genomen door volledige regering
o tenzij bevoegdheid expliciet wordt gedelegeerd aan individuele minister




3

, 4. Onderwijs

Onderwijs is vrij volgens Belgische grondwet sinds 1831
GEVOLG: staatsinterventie binnen onderwijs wordt afgewezen (overheid mag wel zelf onderwijs
inrichten)

VROEGER: onderwijs vooral in handen van de geestelijkheid, dan enkele nieuwe wetten:
 1836: gemeentewet
o Gemeenten gaan zich nu ook bezighouden met onderwijs
o Nog steeds overwegend katholiek karakter
 1842: eerste organieke wet op lager onderwijs
o Verplichtte elke gemeente om school in te richten en kosteloos onderwijs te verstrekken
o Mochten bestaande vrije scholen aannemen als gemeenteschool
 1850: eerste organieke wet op middelbaar onderwijs
o Hierdoor werd invloed van geestelijkheid beperkt
 tweede wet op lager onderwijs (Wet-Van Humbeeck, 1879) en middelbaar onderwijs (1881)
o gemeenten moeten minstens 1 officiële staatsschool hebben EN mogen hiervoor GEEN vrije
scholen aanvaarden en subsidiëren
o onderwijzers moeten diploma van officiële normaalschool bezitten
o er mag geen godsdienstonderwijs gegeven worden in staatsscholen tijdens klasuren

 resulteerde in eerste schoolstrijd die duurde tot 1884

1884: nieuwe wet op lager onderwijs:
 gemeenten mogen opnieuw vrije scholen aannemen
 gemeenten mogen zelf beslissen of godsdienstonderwijs deel uitmaakt van programma
 onderwijzers moeten niet langer officieel diploma hebben

Na WOII: tweede schoolstrijd:
 financiering secundair onderwijs centraal
 socialistische minister Leo Collard wilde:
o subsidies aan katholieke scholen verminderen
o voorwaarden voor subsidies verscherpen
o meer openbare scholen oprichten
 leidde tot protest bij katholieken
 eindigde in schoolpact op 6 november 1958
o leidde tot schoolpactwet op 9 mei 1959

schoolpactwet:
 erkent bestaan van 2 grote onderwijsnetten in België
o officieel onderwijs
o vrij onderwijs: krijgen financiële steun van staat als ze zich onderwerpen aan regels
 waarborgt het bestaan van die netten door donaties of subsidies door overheid
 er mag vanaf nu geen inschrijvingsgeld meer gevraagd worden voor secundair onderwijs
 basisprincipes met derde staatshervorming ook ingeschreven in de Grondwet in artikel 24 (p 7)



4