Rechtsmethodiek
UA Ba 1 2025-2026 Marie-Jo De Baecker
Ba 1: Rechtsmethodiek
I. Wetgeving............................................................................................................................................2
II. Wat is wetgeving?...............................................................................................................................2
III. Hoe vind ik wetgeving?......................................................................................................................5
IV. Hoe lees ik wetgeving?....................................................................................................................14
V. Rechtspraak......................................................................................................................................16
VI. Wat is rechtspraak?.........................................................................................................................16
VII. Hoe vind ik rechtspraak?................................................................................................................21
VIII. Hoe lees ik rechtspraak?................................................................................................................25
IX. Rechtsleer........................................................................................................................................29
X. Wat is rechtsleer?.............................................................................................................................29
XI. Hoe vind ik rechtsleer?....................................................................................................................33
XII. Hoe lees ik rechtsleer?....................................................................................................................36
1
,Rechtsmethodiek
UA Ba 1 2025-2026 Marie-Jo De Baecker
I. Wetgeving
II. Wat is wetgeving?
A. Begrip
- Continentaal-civielrechtelijke rechtsstelsels: wettenrecht
- Wet: verbindend karakter bindende rechtsbron
- Wet in formele zin: beslissing van wetgever tot stand volgens vereiste wetgevingsprocedure
Normatief karakter
- Wet in materiële zin: algemeen bindend voorschrift, uitgevaardigd door bevoegde overheid
voor algemeen welzijn
B. De normenhiërarchie
- Hiërarchie positivistische rechtsbenadering
- Hogere rechtsnorm > lagere rechtsnorm
- Normenhiërarchie: piramidale rangschikking
- Lagere norm toetsen op overeenstemming met hogere norm
Grondwettigheidstoetsing
Wettigheidstoetsing
- Tegenstrijdigheid juridische geschillen
Rechter beslist toepasselijke geldige norm
Antwoord: verhouding wetgevende – uitvoerende – rechterlijke macht
Voornaamste principes:
a) Internationale recht > nationale recht
Strijdig: voorrang internationaal recht
Ook schending grondrechten in Gw.: rechter prejudiciële vraag aan
Grondwettelijk Hof (GwH)
b) Gw + bijzondere wetten > wetgevende akten
Wetten in formele zin strijdig met:
Bevoegdheidsverdelende regels van federale staatsinrichting
Rechten + vrijheden (Titel II van Gw.)
Federale loyaliteit (art. 143 Gw.)
Legaliteitsbeginsel over belastingen (art. 170 Gw.)
Gelijkheidsbeginsel over belastingen (art. 172 Gw.)
Gelijke rechtsbescherming van vreemdelingen (art. 191 Gw.)
GwH kan op 2 manieren strijdigheid vaststellen:
1. Vernietigen: vernietigingsberoep binnen beperkte periode na bekendmaking
2. Antwoorden op prejudiciële vraag van gewone rechter: is wetsbepaling in
zaak strijdig met Gw. ja: wetsbepaling buiten toepassing
c) Hogere rechtsnormen > handelingen van uitvoerende macht
Gewone rechter: toepassing van verordening/ besluit weigeren exceptie van
onwettigheid (art. 159 Gw.)
Bestuursrechter (RvS, afdeling bestuursrechtspraak): vernietigen door
(vernietigings-)beroep
2
,Rechtsmethodiek
UA Ba 1 2025-2026 Marie-Jo De Baecker
C. Verdragen met rechtstreekse werking
- Rechtstreekse, directe werking + self-executing normatieve bepaling die interne recht aan
burgers rechten verleent/ verplichtingen oplegt
Voldoende duidelijk + volledig is om draagwijdte + gevolgen te kennen
- Rechter gaat na of verdragsbepaling al dan niet rechtstreekse werking heeft
Directe werking VOORRANG op strijdige wetten + uitvoeringsbepalingen uit nationale recht
Smeerkaasarrest
D. Grondwet
- Gw. in formele zin: staatsinrichting + grondrechten
- Gw. van 7 feb 1831
In 1994 gecoördineerd + hernummerd
vandaar ook soms Gecoördineerde Gw. van 17 feb 1994
let op nummering in teksten van voor én na 1994
- herziening:
1. 3 takken van wetgevende macht (Preconstituante): opstellen lijst van artikelen die aan
herziening vatbaar zijn
2. Kamer + Senaat ontbonden na publicatie in BS & nieuwe verkiezingen binnen 40 dagen
collectief ontslag
3. Nieuw samengestelde takken van wetgevende macht (Consituante) enkel artikelen
wijzigen die voor herziening vatbaar zijn + enkel met 2/3 leden aanwezig (quorum) &
2/3 meerderheid in elke kamer
E. Bijzondere wet
- Bijzondere (meerderheids)wetten (afkorting: Bijz.W.)
Aangenomen door federale wetgever met bijzondere meerderheid (meerderheid per
taalgroep in Kamer +Senaat én 2/3 in uitgebrachte ja-stemmen representativiteit);
enkel wijzigbaar met die meerderheid door ander bijzonder wet gewijzid of opgeheven
Wezenlijke regels met betrekking tot de federale staatsvorm
Voorrang op gewone wetten
#aspecten van de staatshervorming is ook bij gewone wet geregeld >< bijzondere wet
- Bijzonder decreet
Constitutieve autonomie van gemeenschap en gewest (deelstaten)
2/3 stemmen vereist
Enkel door ander bijzonder decreet gewijzigd of opgeheven
F. Wet, decreet en ordonnantie
- Wetten, decreten + ordonnanties: wetten in formele zin
Aangenomen door bevoegde wetgevers op niveau van:
o Federale staat: wetten
o Gemeenschappen: decreten
o Gewesten: decreten
Brussels Hoofdstedelijk Gewest: ordonnanties
- Kunnen elkaar niet wijzigen: staan op dezelfde hoogte
3
, Rechtsmethodiek
UA Ba 1 2025-2026 Marie-Jo De Baecker
- Met later decreet kan je geen regel wijzigen waarvoor je niet bevoegd bent
1 uitzondering: soms kan decreet of ordonnantie wel nationale wetgeving wijzigen wnr
decreetgever pas later bevoegd wordt voor materie
o Bv.: wet gewijzigd voor Vlaanderen, nog niet voor Wallonië of Brussel
- Parlement gemeenschappen + gewesten: 1 kamer: meerderheid aan ja-stemmen voor
decreet of ordonnantie
- Federale parlement: 2 kamers: Kamer van Volksvertegenwoordigers + Senaat
Zwaartepunt van wetgevend werk bij Kamer: wetsvoorstellen & -ontwerpen:
meerderheid aan ja-stemmen
- Gw. bepaalt: Senaat op bepaalde materie ook wetgevende macht uitoefent
Kamer + Senaat: gelijke wetgevende bevoegdheid voor herziening van Gw.
o Bijzondere meerderheidswetten
o Wetten met betrekking tot financiering van DUI Gemeenschap
o Wetten met betrekking tot financiering politieke partijen + controle verkiezingsuitgaven
o Wetten met betrekking tot organisatie van Senaat + statuut senator
Beide kamers: dezelfde tekst aannemen
- Wetsontwerpen aangenomen door Kamer van Volksvertegenwoordigers verplicht
overzenden naar Senaat amenderen
Uitvoeringswetten van bijzondere meerderheidswetten
Wetten aangenomen om naleving van internationale/ supranationale verplichtingen te verzekeren
Wetten op RvS + federale administratieve rechtscolleges
- Senaat afschaffen (federaal regeerakkoord 2025-2029): 2/3 meerderheid (grondwetswijziging)
- Gecoördineerde wet/ decreet: tekst terug leesbaar maken door parlement
Coherentie in structuur
Nummering + bewoording van oorspronkelijke teksten
In principe zonder inhoudelijke wijziging
G. Uitvoeringsbepaling
- Concrete uitvoering van wetgeving uitvoerende macht
Regering kan regelgeving of verorderingen uitvaardigen (wetgeving in materiële zin)
Auteur die beslist
o Koninklijk besluiten
o Ministeriële besluiten
o Besluiten van regering
Uitvoering wiet: concrete toepassing op individuele gevallen beschikkingen
- Ondergeschikte bestuursniveaus die zelfstandige verordenende + beslissingsbevoegdheid
hebben in materies die specifiek aanbelangen of opgedragen door hogere regelgeving
Lokale besturen: gemeenten + provincies (territoriale decentralisatie)
Instellingen die aangelegenheden bevoegd zijn
o Bv. Belgisch Instituut voor Postdiensten en Telecommunicatie of Federaal
agentschap voor opvang van asielzoekers Fedasil (functionele decentralisatie)
Organen van publiekrechtelijke rechtspersonen regelementen/ besluiten uitvaardigen
- Omzendbrief (instructies van bevoegde ministers/ staatsecretaris): niet bindend: als wij dit
zien gaan wij het zo doen (bij bestuur verbindend) pseudowetgeving toetsing GwH
4
UA Ba 1 2025-2026 Marie-Jo De Baecker
Ba 1: Rechtsmethodiek
I. Wetgeving............................................................................................................................................2
II. Wat is wetgeving?...............................................................................................................................2
III. Hoe vind ik wetgeving?......................................................................................................................5
IV. Hoe lees ik wetgeving?....................................................................................................................14
V. Rechtspraak......................................................................................................................................16
VI. Wat is rechtspraak?.........................................................................................................................16
VII. Hoe vind ik rechtspraak?................................................................................................................21
VIII. Hoe lees ik rechtspraak?................................................................................................................25
IX. Rechtsleer........................................................................................................................................29
X. Wat is rechtsleer?.............................................................................................................................29
XI. Hoe vind ik rechtsleer?....................................................................................................................33
XII. Hoe lees ik rechtsleer?....................................................................................................................36
1
,Rechtsmethodiek
UA Ba 1 2025-2026 Marie-Jo De Baecker
I. Wetgeving
II. Wat is wetgeving?
A. Begrip
- Continentaal-civielrechtelijke rechtsstelsels: wettenrecht
- Wet: verbindend karakter bindende rechtsbron
- Wet in formele zin: beslissing van wetgever tot stand volgens vereiste wetgevingsprocedure
Normatief karakter
- Wet in materiële zin: algemeen bindend voorschrift, uitgevaardigd door bevoegde overheid
voor algemeen welzijn
B. De normenhiërarchie
- Hiërarchie positivistische rechtsbenadering
- Hogere rechtsnorm > lagere rechtsnorm
- Normenhiërarchie: piramidale rangschikking
- Lagere norm toetsen op overeenstemming met hogere norm
Grondwettigheidstoetsing
Wettigheidstoetsing
- Tegenstrijdigheid juridische geschillen
Rechter beslist toepasselijke geldige norm
Antwoord: verhouding wetgevende – uitvoerende – rechterlijke macht
Voornaamste principes:
a) Internationale recht > nationale recht
Strijdig: voorrang internationaal recht
Ook schending grondrechten in Gw.: rechter prejudiciële vraag aan
Grondwettelijk Hof (GwH)
b) Gw + bijzondere wetten > wetgevende akten
Wetten in formele zin strijdig met:
Bevoegdheidsverdelende regels van federale staatsinrichting
Rechten + vrijheden (Titel II van Gw.)
Federale loyaliteit (art. 143 Gw.)
Legaliteitsbeginsel over belastingen (art. 170 Gw.)
Gelijkheidsbeginsel over belastingen (art. 172 Gw.)
Gelijke rechtsbescherming van vreemdelingen (art. 191 Gw.)
GwH kan op 2 manieren strijdigheid vaststellen:
1. Vernietigen: vernietigingsberoep binnen beperkte periode na bekendmaking
2. Antwoorden op prejudiciële vraag van gewone rechter: is wetsbepaling in
zaak strijdig met Gw. ja: wetsbepaling buiten toepassing
c) Hogere rechtsnormen > handelingen van uitvoerende macht
Gewone rechter: toepassing van verordening/ besluit weigeren exceptie van
onwettigheid (art. 159 Gw.)
Bestuursrechter (RvS, afdeling bestuursrechtspraak): vernietigen door
(vernietigings-)beroep
2
,Rechtsmethodiek
UA Ba 1 2025-2026 Marie-Jo De Baecker
C. Verdragen met rechtstreekse werking
- Rechtstreekse, directe werking + self-executing normatieve bepaling die interne recht aan
burgers rechten verleent/ verplichtingen oplegt
Voldoende duidelijk + volledig is om draagwijdte + gevolgen te kennen
- Rechter gaat na of verdragsbepaling al dan niet rechtstreekse werking heeft
Directe werking VOORRANG op strijdige wetten + uitvoeringsbepalingen uit nationale recht
Smeerkaasarrest
D. Grondwet
- Gw. in formele zin: staatsinrichting + grondrechten
- Gw. van 7 feb 1831
In 1994 gecoördineerd + hernummerd
vandaar ook soms Gecoördineerde Gw. van 17 feb 1994
let op nummering in teksten van voor én na 1994
- herziening:
1. 3 takken van wetgevende macht (Preconstituante): opstellen lijst van artikelen die aan
herziening vatbaar zijn
2. Kamer + Senaat ontbonden na publicatie in BS & nieuwe verkiezingen binnen 40 dagen
collectief ontslag
3. Nieuw samengestelde takken van wetgevende macht (Consituante) enkel artikelen
wijzigen die voor herziening vatbaar zijn + enkel met 2/3 leden aanwezig (quorum) &
2/3 meerderheid in elke kamer
E. Bijzondere wet
- Bijzondere (meerderheids)wetten (afkorting: Bijz.W.)
Aangenomen door federale wetgever met bijzondere meerderheid (meerderheid per
taalgroep in Kamer +Senaat én 2/3 in uitgebrachte ja-stemmen representativiteit);
enkel wijzigbaar met die meerderheid door ander bijzonder wet gewijzid of opgeheven
Wezenlijke regels met betrekking tot de federale staatsvorm
Voorrang op gewone wetten
#aspecten van de staatshervorming is ook bij gewone wet geregeld >< bijzondere wet
- Bijzonder decreet
Constitutieve autonomie van gemeenschap en gewest (deelstaten)
2/3 stemmen vereist
Enkel door ander bijzonder decreet gewijzigd of opgeheven
F. Wet, decreet en ordonnantie
- Wetten, decreten + ordonnanties: wetten in formele zin
Aangenomen door bevoegde wetgevers op niveau van:
o Federale staat: wetten
o Gemeenschappen: decreten
o Gewesten: decreten
Brussels Hoofdstedelijk Gewest: ordonnanties
- Kunnen elkaar niet wijzigen: staan op dezelfde hoogte
3
, Rechtsmethodiek
UA Ba 1 2025-2026 Marie-Jo De Baecker
- Met later decreet kan je geen regel wijzigen waarvoor je niet bevoegd bent
1 uitzondering: soms kan decreet of ordonnantie wel nationale wetgeving wijzigen wnr
decreetgever pas later bevoegd wordt voor materie
o Bv.: wet gewijzigd voor Vlaanderen, nog niet voor Wallonië of Brussel
- Parlement gemeenschappen + gewesten: 1 kamer: meerderheid aan ja-stemmen voor
decreet of ordonnantie
- Federale parlement: 2 kamers: Kamer van Volksvertegenwoordigers + Senaat
Zwaartepunt van wetgevend werk bij Kamer: wetsvoorstellen & -ontwerpen:
meerderheid aan ja-stemmen
- Gw. bepaalt: Senaat op bepaalde materie ook wetgevende macht uitoefent
Kamer + Senaat: gelijke wetgevende bevoegdheid voor herziening van Gw.
o Bijzondere meerderheidswetten
o Wetten met betrekking tot financiering van DUI Gemeenschap
o Wetten met betrekking tot financiering politieke partijen + controle verkiezingsuitgaven
o Wetten met betrekking tot organisatie van Senaat + statuut senator
Beide kamers: dezelfde tekst aannemen
- Wetsontwerpen aangenomen door Kamer van Volksvertegenwoordigers verplicht
overzenden naar Senaat amenderen
Uitvoeringswetten van bijzondere meerderheidswetten
Wetten aangenomen om naleving van internationale/ supranationale verplichtingen te verzekeren
Wetten op RvS + federale administratieve rechtscolleges
- Senaat afschaffen (federaal regeerakkoord 2025-2029): 2/3 meerderheid (grondwetswijziging)
- Gecoördineerde wet/ decreet: tekst terug leesbaar maken door parlement
Coherentie in structuur
Nummering + bewoording van oorspronkelijke teksten
In principe zonder inhoudelijke wijziging
G. Uitvoeringsbepaling
- Concrete uitvoering van wetgeving uitvoerende macht
Regering kan regelgeving of verorderingen uitvaardigen (wetgeving in materiële zin)
Auteur die beslist
o Koninklijk besluiten
o Ministeriële besluiten
o Besluiten van regering
Uitvoering wiet: concrete toepassing op individuele gevallen beschikkingen
- Ondergeschikte bestuursniveaus die zelfstandige verordenende + beslissingsbevoegdheid
hebben in materies die specifiek aanbelangen of opgedragen door hogere regelgeving
Lokale besturen: gemeenten + provincies (territoriale decentralisatie)
Instellingen die aangelegenheden bevoegd zijn
o Bv. Belgisch Instituut voor Postdiensten en Telecommunicatie of Federaal
agentschap voor opvang van asielzoekers Fedasil (functionele decentralisatie)
Organen van publiekrechtelijke rechtspersonen regelementen/ besluiten uitvaardigen
- Omzendbrief (instructies van bevoegde ministers/ staatsecretaris): niet bindend: als wij dit
zien gaan wij het zo doen (bij bestuur verbindend) pseudowetgeving toetsing GwH
4
