IP45 — Les 2: Hoofdstuk 1
Internationale Politiek sinds 1945 (IP45)
Les 2 — Hoofdstuk 1: Het broze bondgenootschap brokkelt af
Datum: 12.02.2026 (namiddag) — Docent: Prof. Ria Laenen
📖 In het handboek: Hoofdstuk 1 (Het broze bondgenootschap brokkelt af) — beginsecties: Big
Three, ontstaan bondgenootschap, eerste topontmoetingen (Casablanca, Caïro). Lees H1-begin +
bekijk de tijdlijn aan het einde van H1.
0. Instap: voorpagina Daily Mail (12 februari 1945)
De prof start de namiddagles met een foto van de voorpagina van de Britse krant 'Daily Mail' van 12
februari 1945 — exact 81 jaar voor deze les. Deze voorpagina vat alle thema's van Hoofdstuk 1
samen:
• 'It's official: the fate of Germany is sealed' → verwijst naar de Top van Jalta (4-11 feb. 1945)
• Foto van de Big Three (Churchill, Roosevelt, Stalin) — de spelers in dit hoofdstuk
• 'All Reich forces to be disbanded' → afspraken over demilitarisering
• 'Swift Punishment for War Crimes' → aankondiging Neurenberg-processen (= film op de
filmopdracht-lijst)
• 'Reich to make good all damage in kind' → herstelbetalingen — twistpunt tussen Stalin en
het westen
• 'Japs in Manila encircled' → link met de Pacific War, ook deel van Hoofdstuk 1
De prof legt expliciet uit: 'op die top van Jalta zijn de Big Three voor de laatste keer samen face-to-
face geweest. Op de top van Teheran was het de eerste keer.' Slechts twee topontmoetingen tijdens
WO II met alle drie aanwezig: Teheran (1943) en Jalta (1945).
Roosevelt-tip: FDR was al heel fragile op Jalta. Hij was sinds begin jaren 1930 president (vierde
termijn — uitzondering door oorlog; pas ná WO II beperkt tot twee termijnen in de Amerikaanse
wetgeving). Hij overleed op 12 april 1945, twee maanden na Jalta.
p. 1
, IP45 — Les 2: Hoofdstuk 1
1. Overzicht van de hele cursus (5 hoofdstukken)
Slide 4 — Overzicht van alle hoofdstukken
• Hoofdstuk 1: Het broze bondgenootschap brokkelt af (deze les + volgende paar lessen)
• Hoofdstuk 2: Van Korea tot Cuba — volop Koude Oorlog
• Hoofdstuk 3: Vrede ver zoek in het Midden-Oosten
• Hoofdstuk 4: 1989 — een nieuwe wind waait door de wereldpolitiek (één jaar = één
hoofdstuk!)
• Hoofdstuk 5: Nieuwe breuklijnen in een multipolaire wereldorde
Waarom is Hoofdstuk 4 één jaar? 1989 was zo'n belangrijk kanteljaar dat de prof er een volledig
hoofdstuk aan wijdt. Bovendien: hoewel het 'naoorlogse periode' heet, was er eigenlijk altijd ergens
oorlog. Vandaar de boektitel 'Een heel klein beetje vrede'. 1989 is in dat verhaal het zeldzame,
hoopvolle moment.
2. Waarom toch beginnen bij WO II (en niet pas erna)?
Slide 5 — Twee redenen om bij WO II te starten
p. 2
, IP45 — Les 2: Hoofdstuk 1
De prof beseft dat dit ironisch is — het vak heet 'sinds 1945'. Toch geeft ze twee uitdrukkelijke
redenen om al bij de oorlog zelf te beginnen:
Reden 1 — Radicale transformatie van de wereldorde door WO II
• Nieuwe machtsdynamieken / nieuwe grootmachten komen op de voorgrond
• Het bondgenootschap tussen de Big Three én de eerste tekenen van breuken in dat
bondgenootschap
• = aanloop naar de Koude Oorlog → wie WO II overslaat, mist het ontstaan van de bipolaire
structuur die heel hoofdstuk 2 bepaalt
Reden 2 — Overstijgen van het West-Europees perspectief op WO II
• Focus op ontwikkelingen in Centraal- en Oost-Europa: sterk hertekende grenzen
• Geografische reikwijdte: focus op de Stille Zuidzee — de 'Pacific War' (China-Japan oorlog),
iets wat 'totaal onderbelicht blijft in een Europese kijk'
Historische discussie: Sommige historici plaatsen het BEGIN van WO II niet in 1939 (inval Polen)
maar in 1937 bij het uitbreken van de Chinees-Japanse oorlog. Dan duurde WO II veel langer dan in
een Europees standpunt. De prof gebruikt dit als illustratie van 'probeer de blik te verruimen'.
3. Ontstaan van het bondgenootschap tussen de Big Three
Slide 6 — Ontstaan bondgenootschap + Operatie Barbarossa
Operatie Barbarossa — 22 juni 1941
Nazi-Duitsland valt de Sovjet-Unie binnen langs DRIE fronten tegelijkertijd. Hiermee schendt Hitler
het Molotov-Ribbentrop-pact. Het verrassingseffect brengt de Big Three dichter bij elkaar.
• Noordelijk front: richting Leningrad (= het huidige Sint-Petersburg)
• Centraal front: richting Moskou
• Zuidelijk front: richting de Donbass (steenkool) en de olievelden van Baku in de Kaukasus
p. 3
, IP45 — Les 2: Hoofdstuk 1
Slide 9 — Kaart inval Nazi-Duitsland in de Sovjet-Unie (juni 1941)
Wat moet je kennen van deze kaart? Niet alle plaatsnamen — wel de drie hoofdrichtingen van de
inval, het feit dat de grenzen van Oost-Europa er in 1941 anders uitzagen dan vandaag, en de
strategische ligging van de Krim (zie ook Jalta).
Het Molotov-Ribbentrop-pact (augustus 1939)
Niet-aanvalsverdrag tussen de twee ministers van Buitenlandse Zaken — Vjatsjeslav Molotov
(Sovjet-Unie) en Joachim von Ribbentrop (Nazi-Duitsland). Maar het belangrijkste zaten in de
GEHEIME PROTOCOLLEN.
• Polen — afspraken over hoe Sovjet-Unie en Duitsland Polen onderling zouden opdelen.
Polen was 'het grootste slachtoffer'.
• Baltische Republieken (Estland, Letland, Litouwen) — afgesproken dat de SU geen bezwaar
zou krijgen om die te annexeren.
Examenstof: Het pact (aug 1939) is een datum die je MOET kennen — ook al ligt die vóór 1945. Hij
verklaart de hardnekkige wantrouwen tegenover Rusland in Polen en de Baltische staten tot
vandaag.
Operatie Barbarossa: drie verrassingen
De prof benadrukt dat Barbarossa op DRIE manieren een verrassing was:
• Timing (voor Stalin) — hij had niet verwacht dat het zo snel zou gebeuren
• Locatie/schaal (voor Stalin) — inval langs drie fronten tegelijk, niet één
• Gevolg (voor Hitler) — hij had niet geanticipeerd op de Grand Alliance van de Big Three.
Concreet:
◦ Brits-Sovjet-akkoord over wederzijdse steun, geen aparte vrede zonder akkoord
◦ Lend & Lease faciliteiten van de VS (al bestaand voor Britten) worden uitgebreid
naar SU — vrachtwagens, materieel; cruciaal om de Duitse opmars te stoppen
p. 4
Internationale Politiek sinds 1945 (IP45)
Les 2 — Hoofdstuk 1: Het broze bondgenootschap brokkelt af
Datum: 12.02.2026 (namiddag) — Docent: Prof. Ria Laenen
📖 In het handboek: Hoofdstuk 1 (Het broze bondgenootschap brokkelt af) — beginsecties: Big
Three, ontstaan bondgenootschap, eerste topontmoetingen (Casablanca, Caïro). Lees H1-begin +
bekijk de tijdlijn aan het einde van H1.
0. Instap: voorpagina Daily Mail (12 februari 1945)
De prof start de namiddagles met een foto van de voorpagina van de Britse krant 'Daily Mail' van 12
februari 1945 — exact 81 jaar voor deze les. Deze voorpagina vat alle thema's van Hoofdstuk 1
samen:
• 'It's official: the fate of Germany is sealed' → verwijst naar de Top van Jalta (4-11 feb. 1945)
• Foto van de Big Three (Churchill, Roosevelt, Stalin) — de spelers in dit hoofdstuk
• 'All Reich forces to be disbanded' → afspraken over demilitarisering
• 'Swift Punishment for War Crimes' → aankondiging Neurenberg-processen (= film op de
filmopdracht-lijst)
• 'Reich to make good all damage in kind' → herstelbetalingen — twistpunt tussen Stalin en
het westen
• 'Japs in Manila encircled' → link met de Pacific War, ook deel van Hoofdstuk 1
De prof legt expliciet uit: 'op die top van Jalta zijn de Big Three voor de laatste keer samen face-to-
face geweest. Op de top van Teheran was het de eerste keer.' Slechts twee topontmoetingen tijdens
WO II met alle drie aanwezig: Teheran (1943) en Jalta (1945).
Roosevelt-tip: FDR was al heel fragile op Jalta. Hij was sinds begin jaren 1930 president (vierde
termijn — uitzondering door oorlog; pas ná WO II beperkt tot twee termijnen in de Amerikaanse
wetgeving). Hij overleed op 12 april 1945, twee maanden na Jalta.
p. 1
, IP45 — Les 2: Hoofdstuk 1
1. Overzicht van de hele cursus (5 hoofdstukken)
Slide 4 — Overzicht van alle hoofdstukken
• Hoofdstuk 1: Het broze bondgenootschap brokkelt af (deze les + volgende paar lessen)
• Hoofdstuk 2: Van Korea tot Cuba — volop Koude Oorlog
• Hoofdstuk 3: Vrede ver zoek in het Midden-Oosten
• Hoofdstuk 4: 1989 — een nieuwe wind waait door de wereldpolitiek (één jaar = één
hoofdstuk!)
• Hoofdstuk 5: Nieuwe breuklijnen in een multipolaire wereldorde
Waarom is Hoofdstuk 4 één jaar? 1989 was zo'n belangrijk kanteljaar dat de prof er een volledig
hoofdstuk aan wijdt. Bovendien: hoewel het 'naoorlogse periode' heet, was er eigenlijk altijd ergens
oorlog. Vandaar de boektitel 'Een heel klein beetje vrede'. 1989 is in dat verhaal het zeldzame,
hoopvolle moment.
2. Waarom toch beginnen bij WO II (en niet pas erna)?
Slide 5 — Twee redenen om bij WO II te starten
p. 2
, IP45 — Les 2: Hoofdstuk 1
De prof beseft dat dit ironisch is — het vak heet 'sinds 1945'. Toch geeft ze twee uitdrukkelijke
redenen om al bij de oorlog zelf te beginnen:
Reden 1 — Radicale transformatie van de wereldorde door WO II
• Nieuwe machtsdynamieken / nieuwe grootmachten komen op de voorgrond
• Het bondgenootschap tussen de Big Three én de eerste tekenen van breuken in dat
bondgenootschap
• = aanloop naar de Koude Oorlog → wie WO II overslaat, mist het ontstaan van de bipolaire
structuur die heel hoofdstuk 2 bepaalt
Reden 2 — Overstijgen van het West-Europees perspectief op WO II
• Focus op ontwikkelingen in Centraal- en Oost-Europa: sterk hertekende grenzen
• Geografische reikwijdte: focus op de Stille Zuidzee — de 'Pacific War' (China-Japan oorlog),
iets wat 'totaal onderbelicht blijft in een Europese kijk'
Historische discussie: Sommige historici plaatsen het BEGIN van WO II niet in 1939 (inval Polen)
maar in 1937 bij het uitbreken van de Chinees-Japanse oorlog. Dan duurde WO II veel langer dan in
een Europees standpunt. De prof gebruikt dit als illustratie van 'probeer de blik te verruimen'.
3. Ontstaan van het bondgenootschap tussen de Big Three
Slide 6 — Ontstaan bondgenootschap + Operatie Barbarossa
Operatie Barbarossa — 22 juni 1941
Nazi-Duitsland valt de Sovjet-Unie binnen langs DRIE fronten tegelijkertijd. Hiermee schendt Hitler
het Molotov-Ribbentrop-pact. Het verrassingseffect brengt de Big Three dichter bij elkaar.
• Noordelijk front: richting Leningrad (= het huidige Sint-Petersburg)
• Centraal front: richting Moskou
• Zuidelijk front: richting de Donbass (steenkool) en de olievelden van Baku in de Kaukasus
p. 3
, IP45 — Les 2: Hoofdstuk 1
Slide 9 — Kaart inval Nazi-Duitsland in de Sovjet-Unie (juni 1941)
Wat moet je kennen van deze kaart? Niet alle plaatsnamen — wel de drie hoofdrichtingen van de
inval, het feit dat de grenzen van Oost-Europa er in 1941 anders uitzagen dan vandaag, en de
strategische ligging van de Krim (zie ook Jalta).
Het Molotov-Ribbentrop-pact (augustus 1939)
Niet-aanvalsverdrag tussen de twee ministers van Buitenlandse Zaken — Vjatsjeslav Molotov
(Sovjet-Unie) en Joachim von Ribbentrop (Nazi-Duitsland). Maar het belangrijkste zaten in de
GEHEIME PROTOCOLLEN.
• Polen — afspraken over hoe Sovjet-Unie en Duitsland Polen onderling zouden opdelen.
Polen was 'het grootste slachtoffer'.
• Baltische Republieken (Estland, Letland, Litouwen) — afgesproken dat de SU geen bezwaar
zou krijgen om die te annexeren.
Examenstof: Het pact (aug 1939) is een datum die je MOET kennen — ook al ligt die vóór 1945. Hij
verklaart de hardnekkige wantrouwen tegenover Rusland in Polen en de Baltische staten tot
vandaag.
Operatie Barbarossa: drie verrassingen
De prof benadrukt dat Barbarossa op DRIE manieren een verrassing was:
• Timing (voor Stalin) — hij had niet verwacht dat het zo snel zou gebeuren
• Locatie/schaal (voor Stalin) — inval langs drie fronten tegelijk, niet één
• Gevolg (voor Hitler) — hij had niet geanticipeerd op de Grand Alliance van de Big Three.
Concreet:
◦ Brits-Sovjet-akkoord over wederzijdse steun, geen aparte vrede zonder akkoord
◦ Lend & Lease faciliteiten van de VS (al bestaand voor Britten) worden uitgebreid
naar SU — vrachtwagens, materieel; cruciaal om de Duitse opmars te stoppen
p. 4
