SPELEN IS WIJS
Inhoudsopgave
Wat is spel.......................................................................................................................... 2
Kenmerken van spel – VRIJ en GEDEELD spel..................................................................2
Kenmerken van spel – a game – GESTUURD spel............................................................3
Vrij, gedeeld of gestuurd.................................................................................................3
De plaats van spel in kleuteronderwijs...............................................................................3
Belang van spel.................................................................................................................. 4
Doelgericht werken.......................................................................................................... 4
Het belang/waarde van vrij spel......................................................................................4
De waarde van spel voor emotionele ontwikkeling.......................................................5
De waarde van spel voor sociale ontwikkeling.............................................................5
De waarde van spel voor cognitieve ontwikkeling........................................................5
Waarde van spel voor taalontwikkeling........................................................................5
Waarde van spel voor motorische ontwikkeling............................................................5
Belang van (meer) gestuurd spel.....................................................................................6
Belang van gedeeld spel.................................................................................................. 6
Soorten spel onder de loep................................................................................................. 6
Sensopathisch spel.......................................................................................................... 6
Manipulerend spel/hanterend spel...................................................................................6
Esthetisch spel................................................................................................................. 6
bewegingsspel................................................................................................................. 6
Vrij bewegingsspel........................................................................................................ 6
Gestuurd bewegingsspel..............................................................................................7
Constructiespel................................................................................................................ 7
Verbeeldend spel............................................................................................................. 7
Rollenspel........................................................................................................................ 7
Spel met regels (regelspel).............................................................................................. 7
Hoe kan je de verschillen van spelsoorten stimuleren?...................................................7
Spel in ontwikkeling............................................................................................................ 7
spelontwikkeling.............................................................................................................. 7
Ontwikkeling van het samenspelen..............................................................................8
Ontwikkeling binnen rollenspel.....................................................................................8
Ontwikkeling binnen constructiespel............................................................................9
Ontwikkeling binnen bewegingsspel.............................................................................9
Spelontwikkeling en taalontwikkeling beïnvloeden elkaar...............................................9
Pagina 1 van 19
,Kwaliteit van spelen.......................................................................................................... 10
Welbevinden en betrokkenheid.....................................................................................10
Welbevinden en betrokkenheid als graadmeters van de kwaliteit van het spel..........10
Zelfsturing en ondernemingszin in het spel...................................................................10
En wat dan… taken van de leerkracht m.b.t de kwaliteit van spel.................................11
Begeleiden van spel.......................................................................................................... 11
Verkennen, verbinden, verrijken....................................................................................11
Begeleiden om te investeren in een goede band met de kleuter...................................12
begeleiden om het vrij (en gedeeld) spel te versterken i.f.v de ontwikkeling van de
kleuter, de begeleidingsrollen........................................................................................ 12
Als toneelmeester: voorwaarden creëren voor spel....................................................12
Als spelmaatje............................................................................................................ 13
Als regisseur............................................................................................................... 13
Als spelleider.............................................................................................................. 14
Begeleidingsrollen t.o.v het kader vrij-gedeeld-gestuurd...........................................14
Begeleiden van enkele (meer) gestuurde spelen: gezelschapspellen en puzzels..........15
Gezelschapspellen...................................................................................................... 15
Puzzels....................................................................................................................... 15
Begeleiden van bewegingsspelen...............................................................................16
Omgaan met winnen en verliezen..............................................................................17
Risicovol spelen/avontuurlijk spelen................................................................................17
Stoeispelen....................................................................................................................... 18
Tijd geven aan kleuters, tijd maken als lk.........................................................................19
WAT IS SPEL
KENMERKEN VAN SPEL – VRIJ EN GEDEELD SPEL
1. Bezig zijn is een doel op zich. De nadruk ligt op het proces en niet op het product
Pagina 2 van 19
, Spelen omdat spel fijn is
2. Het spelende kind is actief bezig
Spel vraagt actie
3. Het kind beleeft plezier in wat hij doet, spel is intrinsieke motivatie
Kind gaat helemaal op in het spel
Uit emoties
Plezier: combinatie van intense betrokkenheid en vorm van spanning
4. Het kind is vrijwillig bezig
Kind niet dwingen tot spelen, wel stimuleren
5. Kinderen geven zelf betekenis aan materialen en middelen
Kleuters hebben autonomie: zelfsturend bezig zijn
6. Er is vrijheid van handelen, maar kinderen maken hierbij ook zelf regels
Maken zelf regels, die ze vaak uit werkelijkheid of uit hun context halen
7. Spel is open, flexibele activiteit
Materiaal, verhaallijn, aantal spelers kan tijdens spel veranderen
8. Spel is doelvrije activiteit, maar geen doelloze activiteit. Spel is flexibel
Spel biedt ruime ontwikkelingskansen
KENMERKEN VAN SPEL – A GAME – GESTUURD SPEL
Leerkracht, materiaal, soort spel geen eigen initiatief van kind, weinig initiatiefruimte
Bevat vaste regels, materiaal die spelverloop bepaalt
VRIJ, GEDEELD OF GESTUURD
Vrij spel: kind neemt initiatief in spel
Gestuurd spel: spel vooral van buitenaf gestuurd
Gedeelde spelen: initiatief van kleuter en leerkracht
Vrij spel verrijkt spel vrij begeleid spel geleid spel expliciete
directe instructies
Vrij spel: volgend meespelen, initiatief van kleuters
Verrijkt spel: iets toevoegen, suggestie geven
Vrij begeleid spel: meespelen, spel mee vormen
Geleid spel: meer leiding geven
Expliciete directe instructie: lesmaterialen
1. Sluit aan bij voorkennis
2. Bepaal en formuleer een duidelijk, helder lesdoel bij start van activiteit
3. Deel leerinhoud op in kleine, behapbare delen
4. Modelleer en demonstreer deze delen met duidelijke uitleg
5. Voorzie actieve oefening en verwerking
DE PLAATS VAN SPEL IN KLEUTERONDERWIJS
Opbrengstgericht werken: willen steeds opbrengst activiteit zien opbrengst bij spel
minder duidelijk voor leren en ontwikkelen
Keuze vrij spel proces ! en niet product op einde
Pagina 3 van 19
Inhoudsopgave
Wat is spel.......................................................................................................................... 2
Kenmerken van spel – VRIJ en GEDEELD spel..................................................................2
Kenmerken van spel – a game – GESTUURD spel............................................................3
Vrij, gedeeld of gestuurd.................................................................................................3
De plaats van spel in kleuteronderwijs...............................................................................3
Belang van spel.................................................................................................................. 4
Doelgericht werken.......................................................................................................... 4
Het belang/waarde van vrij spel......................................................................................4
De waarde van spel voor emotionele ontwikkeling.......................................................5
De waarde van spel voor sociale ontwikkeling.............................................................5
De waarde van spel voor cognitieve ontwikkeling........................................................5
Waarde van spel voor taalontwikkeling........................................................................5
Waarde van spel voor motorische ontwikkeling............................................................5
Belang van (meer) gestuurd spel.....................................................................................6
Belang van gedeeld spel.................................................................................................. 6
Soorten spel onder de loep................................................................................................. 6
Sensopathisch spel.......................................................................................................... 6
Manipulerend spel/hanterend spel...................................................................................6
Esthetisch spel................................................................................................................. 6
bewegingsspel................................................................................................................. 6
Vrij bewegingsspel........................................................................................................ 6
Gestuurd bewegingsspel..............................................................................................7
Constructiespel................................................................................................................ 7
Verbeeldend spel............................................................................................................. 7
Rollenspel........................................................................................................................ 7
Spel met regels (regelspel).............................................................................................. 7
Hoe kan je de verschillen van spelsoorten stimuleren?...................................................7
Spel in ontwikkeling............................................................................................................ 7
spelontwikkeling.............................................................................................................. 7
Ontwikkeling van het samenspelen..............................................................................8
Ontwikkeling binnen rollenspel.....................................................................................8
Ontwikkeling binnen constructiespel............................................................................9
Ontwikkeling binnen bewegingsspel.............................................................................9
Spelontwikkeling en taalontwikkeling beïnvloeden elkaar...............................................9
Pagina 1 van 19
,Kwaliteit van spelen.......................................................................................................... 10
Welbevinden en betrokkenheid.....................................................................................10
Welbevinden en betrokkenheid als graadmeters van de kwaliteit van het spel..........10
Zelfsturing en ondernemingszin in het spel...................................................................10
En wat dan… taken van de leerkracht m.b.t de kwaliteit van spel.................................11
Begeleiden van spel.......................................................................................................... 11
Verkennen, verbinden, verrijken....................................................................................11
Begeleiden om te investeren in een goede band met de kleuter...................................12
begeleiden om het vrij (en gedeeld) spel te versterken i.f.v de ontwikkeling van de
kleuter, de begeleidingsrollen........................................................................................ 12
Als toneelmeester: voorwaarden creëren voor spel....................................................12
Als spelmaatje............................................................................................................ 13
Als regisseur............................................................................................................... 13
Als spelleider.............................................................................................................. 14
Begeleidingsrollen t.o.v het kader vrij-gedeeld-gestuurd...........................................14
Begeleiden van enkele (meer) gestuurde spelen: gezelschapspellen en puzzels..........15
Gezelschapspellen...................................................................................................... 15
Puzzels....................................................................................................................... 15
Begeleiden van bewegingsspelen...............................................................................16
Omgaan met winnen en verliezen..............................................................................17
Risicovol spelen/avontuurlijk spelen................................................................................17
Stoeispelen....................................................................................................................... 18
Tijd geven aan kleuters, tijd maken als lk.........................................................................19
WAT IS SPEL
KENMERKEN VAN SPEL – VRIJ EN GEDEELD SPEL
1. Bezig zijn is een doel op zich. De nadruk ligt op het proces en niet op het product
Pagina 2 van 19
, Spelen omdat spel fijn is
2. Het spelende kind is actief bezig
Spel vraagt actie
3. Het kind beleeft plezier in wat hij doet, spel is intrinsieke motivatie
Kind gaat helemaal op in het spel
Uit emoties
Plezier: combinatie van intense betrokkenheid en vorm van spanning
4. Het kind is vrijwillig bezig
Kind niet dwingen tot spelen, wel stimuleren
5. Kinderen geven zelf betekenis aan materialen en middelen
Kleuters hebben autonomie: zelfsturend bezig zijn
6. Er is vrijheid van handelen, maar kinderen maken hierbij ook zelf regels
Maken zelf regels, die ze vaak uit werkelijkheid of uit hun context halen
7. Spel is open, flexibele activiteit
Materiaal, verhaallijn, aantal spelers kan tijdens spel veranderen
8. Spel is doelvrije activiteit, maar geen doelloze activiteit. Spel is flexibel
Spel biedt ruime ontwikkelingskansen
KENMERKEN VAN SPEL – A GAME – GESTUURD SPEL
Leerkracht, materiaal, soort spel geen eigen initiatief van kind, weinig initiatiefruimte
Bevat vaste regels, materiaal die spelverloop bepaalt
VRIJ, GEDEELD OF GESTUURD
Vrij spel: kind neemt initiatief in spel
Gestuurd spel: spel vooral van buitenaf gestuurd
Gedeelde spelen: initiatief van kleuter en leerkracht
Vrij spel verrijkt spel vrij begeleid spel geleid spel expliciete
directe instructies
Vrij spel: volgend meespelen, initiatief van kleuters
Verrijkt spel: iets toevoegen, suggestie geven
Vrij begeleid spel: meespelen, spel mee vormen
Geleid spel: meer leiding geven
Expliciete directe instructie: lesmaterialen
1. Sluit aan bij voorkennis
2. Bepaal en formuleer een duidelijk, helder lesdoel bij start van activiteit
3. Deel leerinhoud op in kleine, behapbare delen
4. Modelleer en demonstreer deze delen met duidelijke uitleg
5. Voorzie actieve oefening en verwerking
DE PLAATS VAN SPEL IN KLEUTERONDERWIJS
Opbrengstgericht werken: willen steeds opbrengst activiteit zien opbrengst bij spel
minder duidelijk voor leren en ontwikkelen
Keuze vrij spel proces ! en niet product op einde
Pagina 3 van 19
