Stadswandeling door Guldensporenstad Kortrijk
Punt 0: inleiding
Welkom allemaal. Vandaag neem ik jullie mee op een wandeling
door het historische centrum van Kortrijk.
Kortrijk is misschien geen klassieke studentenstad zoals Leuven,
maar toch studeren hier vandaag zo’n 25.000 studenten op een
bevolking van ongeveer 75.000 inwoners. Dat maakt het een jonge
en levendige stad.
De eerste sociale hogeschool kwam hier pas in 1948 en de Kulak
– de universiteit van Leuven in Kortrijk – werd opgericht in
1965. In vergelijking met steden zoals Bologna, waar al in 1088
een universiteit ontstond, of Leuven in 1425, is dat dus vrij
recent.
Maar wat veel mensen niet weten, is dat Kortrijk zelf historisch
gezien net een heel oude stad is – zelfs ouder dan Brugge. De
oorsprong van Kortrijk gaat terug tot in het begin van onze
jaartelling, toon hier een Gallo-Romeinse nederzetting ontstond:
Vicus Cortoriacum. Die lag op een belangrijk kruispunt van wegen:
enerzijds een grote heerweg tussen Boulogne-sur-Mer, Tongeren en
Keulen, en anderzijds een kortere route tussen Doornik en
Oudenburg. De Leie vormde daarbij een natuurlijke hindernis, wat
deze plek strategisch erg belangrijk maakte. De Romeinen
gebruikten Kortrijk zelfs als uitvalsbasis voor hun verovering
van Engeland in 43 na Christus.
Tijdens de wandeling zullen we heel wat beschermde gebouwen en
monumenten tegenkomen. Dat zijn plekken die bewaard worden omdat
ze belangrijk zijn voor het stadsbeeld of de
geschiedenis. Let ook eens op het wapenschild van
Kortrijk – dat zullen we op verschillende plaatsen
terugzien.
Maar eerst: het is altijd interessant om elkaar een
beetje te leren kennen. Misschien kunnen jullie kort zeggen van
waar jullie komen.
To do → groepsfoto doorsturen naar
EXAMEN
Beschermd monument Gebouw of plaats die door de overheid
beschermd wordt omdat het historisch,
cultureel of architecturaal waardevol is.
Brugge Middeleeuwse stad die goed bewaard
gebleven is dan Kortrijk omdat ze minder
werd gebombardeerd in WOII (strategisch
minder interessant doelwit). Net zoals
, Kortrijk had Brugge ook een middeleeuwse
omwalling met stadspoorten en torens.
De verovering van In 43 na Christus startten de Romeinen,
Engeland in 43 onder keizer Claudius, de verovering van
Engeland, dat toen Brittania werd
genoemd. Om die invasie voor te bereiden
gebruikten ze gebieden aan de Noordzee,
zoals onze streken. Plaatsen zoals
Kortrijk en Oudenburg waren belangrijk
omdat ze verbonden waren met Romeinse
heerwegen en dicht bij de kust lagen.
Vanuit die regio konden troepen,
materiaal en bevoorrading richting de
oversteek naar Engeland gestuurd worden.
Gallo-Romeins Verwijst naar de periode waarin de lokale
Keltische bevolking (Galliërs)
samenleefden met de Romeinen en hun
culturen vermengd raakten.
Heerweg Belangrijke, vaak door de Romeinen
aangelegde weg die gebruikt werd voor
handel en legerverplaatsingen.
Heirweg Boulogne- Belangrijke Romeinse weg die de kust
Tongeren-Keulen (Boulogne) verbond met het binnenland en
verder tot Keulen. Kortrijk lag op deze
route en was daardoor strategisch
belangrijk. = Via Belgica
Keltisch Verwijst naar de volkeren die voor de
Romeinen in onze streken leefden, zij
gaven vaak de eerste namen aan plaatsen
en regio’s.
Wat weet je over Kerkhove, deelgemeente van Avelgem.
de geschiedenis Archeologische vondsten tonen aan dat het
van je eigen dorp gebied al heel vroeg bewoond was.
en straat? Strategische ligging op een kruispunt van
Romeinse heerwegen en aan de Schelde. De
naam verwijst naar een omheinde plaats
rond een kerk. Tijdens de
godsdienstoorlogen in de 16de eeuw werd de
kerk geplunderd. De oorspronkelijke kerk
uit de 15de eeuw werd afgebroken en
vervangen door een neogotische kerk die
nu het uitzicht van het dorp is. Er is
trouwens een boek geschreven (2026!):
‘Geschiedenis van Kerkhove”
De Krevelstraat is een landelijke weg met
heel verspreide bebouwing. Straat waar
boerenarbeidershuizen stonden, typisch
brede, witte gevel, vensters met luiken.
Het is een zeer lange straat, er zijn
, meerdere kapelletjes te vinden langs de
weg en in de naburige straten.
Kortrijk Ontstond als Gallo-Romeinse nederzetting
op een belangrijk kruispunt van wegen en
groeide uit tot een middeleeuwse handels-
en textielstad.
Verschil tussen Nederzetting is de eenvoudigste vorm: een
nederzetting, kleine groep mensen die zich ergens
dorp, stad, vestigt. Wanneer zo’n plek groeit, wordt
stadstaat en rijk? het een dorp, maar zonder echte politieke
rechten. Een stad is groter en krijgt
stadsrechten, waardoor ze zichzelf kan
besturen. Een stadstaat gaat nog een stap
verder en vormt eigenlijk een
onafhankelijke staat op zich. Een rijk is
een groot gebied waarin meerdere steden
en volkeren onder één centraal bestuur
vallen.
Oudenburg Belangrijke nederzetting aan de kust in
de Romeinse tijd. Het lag op een
strategische plaats lang een belangrijke
heerweg. Door die ligging diende
Oudenburg als militaire uitvalsbasis,
o.a. voor de Romeinse verovering van
Engeland in 43 na Christus.
Wat betekent Betekent dat iets typisch is voor een
“representatief”? grotere groep en daar een goed voorbeeld
van is. Bijv. een middeleeuws huis in
Brugge kan representatief zijn voor hoe
mensen toen woonden, omdat het goed toont
hoe de gebouwen er in die tijd uitzagen.
Via Appia Oudste heirweg ter wereld. Loopt van Rome
naar Brindisi (laars van Italië).
Via Belgica Belangrijke Romeinse weg die de kust
(Boulogne) verbond met het binnenland en
verder tot Keulen. Kortrijk lag op deze
route en was daardoor strategisch
belangrijk. = heirweg Boulogne-Tongeren-
Keulen
Vicus Cortoriacum Latijnse naam voor het vroege Kortrijk.
Het woord vicus betekent kleine
nederzetting of dorp, meestal langs een
belangrijke weg. Cortoriacum was dus geen
grote stad, maar eerder een handels- en
doorgangsplaats. Zie het als een soort
tussenstop langs een drukke route waar
mensen samenkwamen, handel dreven en zich
vestigden.
, Punt 1: Belfort
We staan hier bij het belfort. Deze toren is veel meer dan gewoon
een oud gebouw. Het vertelt ons namelijk iets belangrijks over
hoe de macht in de middeleeuwen veranderde.
In de middeleeuwen waren er lange tijd maar 2 echte
machtsgroepen. Enerzijds had je de kerk, met grote kerken en
kloosters en anderzijds de adel, die in kastelen woonde. Maar
vanaf ongeveer de 12de en 13de eeuw komt er een derde macht bij:
de stad zelf.
En dat is precies waar een belfort voor staat. Het is geen
kerkelijke toren en ook geen kasteeltoren, maar een symbool van
de stad en haar inwoners – vooral van de burgerij en de
ambachten.
Die verandering hangt ook samen met een belangrijk historisch
moment in Vlaanderen: de Guldensporenslag in 1302.
Daar winnen de Vlaamse steden, dus de gewone burgers en
ambachtslieden van de Franse ridders te paard. En dat is vrij
uitzonderlijk, want normaal winnen ridders. De Fransen vochten
te paard en waren zwaar bepantserd, maar het slagveld aan de
Groeningebeek was drassig en dus onstabiel. Daardoor konden die
paarden zich moeilijk bewegen en verloren de ridders hun grootste
voordeel. De Vlaamse strijders daarentegen vochten te voet, in
goed georganiseerde groepen, met wapens zoals de goedendag – een
soort stok met een ijzeren punt. Zo konden ze de ridders van hun
paard halen en uitschakelen. Maar dus, door die belangrijke
overwinning, kregen steden veel meer macht en zelfstandigheid en
het belfort is daar een zichtbaar bewijs van.
Maar het belfort was niet alleen een symbool, het had natuurlijk
ook een praktische functie. Het was namelijk de veiligste plek
van de stad, want hier werden belangrijke dingen bewaard zoals
het stadsarchief en de kluis. Er was ook een gevangenis. Als er
iets gebeurde (bijv. brand, gevaar, vijanden) dan was het belfort
dé plek waar men controle probeerde te houden en met een bel in
het belfort kon men de burgers waarschuwen dat er gevaar was.
Wat ook interessant is, is dat deze toren er niet alleen stond
vroeger. Hij maakte deel uit van een gebouw, de lakenhalle.
Kortrijk was in de middeleeuwen een belangrijke stad voor de
textielhandel. In die lakenhalle werden laken (een soort wollen
stof) gecontroleerd en verkocht. Toen die hal te klein werd,
verhuisde die functie naar een grotere plaats in de stad. De
oude lakenhalle verdween uiteindelijk en enkel het belfort is
hier overgebleven.
Punt 0: inleiding
Welkom allemaal. Vandaag neem ik jullie mee op een wandeling
door het historische centrum van Kortrijk.
Kortrijk is misschien geen klassieke studentenstad zoals Leuven,
maar toch studeren hier vandaag zo’n 25.000 studenten op een
bevolking van ongeveer 75.000 inwoners. Dat maakt het een jonge
en levendige stad.
De eerste sociale hogeschool kwam hier pas in 1948 en de Kulak
– de universiteit van Leuven in Kortrijk – werd opgericht in
1965. In vergelijking met steden zoals Bologna, waar al in 1088
een universiteit ontstond, of Leuven in 1425, is dat dus vrij
recent.
Maar wat veel mensen niet weten, is dat Kortrijk zelf historisch
gezien net een heel oude stad is – zelfs ouder dan Brugge. De
oorsprong van Kortrijk gaat terug tot in het begin van onze
jaartelling, toon hier een Gallo-Romeinse nederzetting ontstond:
Vicus Cortoriacum. Die lag op een belangrijk kruispunt van wegen:
enerzijds een grote heerweg tussen Boulogne-sur-Mer, Tongeren en
Keulen, en anderzijds een kortere route tussen Doornik en
Oudenburg. De Leie vormde daarbij een natuurlijke hindernis, wat
deze plek strategisch erg belangrijk maakte. De Romeinen
gebruikten Kortrijk zelfs als uitvalsbasis voor hun verovering
van Engeland in 43 na Christus.
Tijdens de wandeling zullen we heel wat beschermde gebouwen en
monumenten tegenkomen. Dat zijn plekken die bewaard worden omdat
ze belangrijk zijn voor het stadsbeeld of de
geschiedenis. Let ook eens op het wapenschild van
Kortrijk – dat zullen we op verschillende plaatsen
terugzien.
Maar eerst: het is altijd interessant om elkaar een
beetje te leren kennen. Misschien kunnen jullie kort zeggen van
waar jullie komen.
To do → groepsfoto doorsturen naar
EXAMEN
Beschermd monument Gebouw of plaats die door de overheid
beschermd wordt omdat het historisch,
cultureel of architecturaal waardevol is.
Brugge Middeleeuwse stad die goed bewaard
gebleven is dan Kortrijk omdat ze minder
werd gebombardeerd in WOII (strategisch
minder interessant doelwit). Net zoals
, Kortrijk had Brugge ook een middeleeuwse
omwalling met stadspoorten en torens.
De verovering van In 43 na Christus startten de Romeinen,
Engeland in 43 onder keizer Claudius, de verovering van
Engeland, dat toen Brittania werd
genoemd. Om die invasie voor te bereiden
gebruikten ze gebieden aan de Noordzee,
zoals onze streken. Plaatsen zoals
Kortrijk en Oudenburg waren belangrijk
omdat ze verbonden waren met Romeinse
heerwegen en dicht bij de kust lagen.
Vanuit die regio konden troepen,
materiaal en bevoorrading richting de
oversteek naar Engeland gestuurd worden.
Gallo-Romeins Verwijst naar de periode waarin de lokale
Keltische bevolking (Galliërs)
samenleefden met de Romeinen en hun
culturen vermengd raakten.
Heerweg Belangrijke, vaak door de Romeinen
aangelegde weg die gebruikt werd voor
handel en legerverplaatsingen.
Heirweg Boulogne- Belangrijke Romeinse weg die de kust
Tongeren-Keulen (Boulogne) verbond met het binnenland en
verder tot Keulen. Kortrijk lag op deze
route en was daardoor strategisch
belangrijk. = Via Belgica
Keltisch Verwijst naar de volkeren die voor de
Romeinen in onze streken leefden, zij
gaven vaak de eerste namen aan plaatsen
en regio’s.
Wat weet je over Kerkhove, deelgemeente van Avelgem.
de geschiedenis Archeologische vondsten tonen aan dat het
van je eigen dorp gebied al heel vroeg bewoond was.
en straat? Strategische ligging op een kruispunt van
Romeinse heerwegen en aan de Schelde. De
naam verwijst naar een omheinde plaats
rond een kerk. Tijdens de
godsdienstoorlogen in de 16de eeuw werd de
kerk geplunderd. De oorspronkelijke kerk
uit de 15de eeuw werd afgebroken en
vervangen door een neogotische kerk die
nu het uitzicht van het dorp is. Er is
trouwens een boek geschreven (2026!):
‘Geschiedenis van Kerkhove”
De Krevelstraat is een landelijke weg met
heel verspreide bebouwing. Straat waar
boerenarbeidershuizen stonden, typisch
brede, witte gevel, vensters met luiken.
Het is een zeer lange straat, er zijn
, meerdere kapelletjes te vinden langs de
weg en in de naburige straten.
Kortrijk Ontstond als Gallo-Romeinse nederzetting
op een belangrijk kruispunt van wegen en
groeide uit tot een middeleeuwse handels-
en textielstad.
Verschil tussen Nederzetting is de eenvoudigste vorm: een
nederzetting, kleine groep mensen die zich ergens
dorp, stad, vestigt. Wanneer zo’n plek groeit, wordt
stadstaat en rijk? het een dorp, maar zonder echte politieke
rechten. Een stad is groter en krijgt
stadsrechten, waardoor ze zichzelf kan
besturen. Een stadstaat gaat nog een stap
verder en vormt eigenlijk een
onafhankelijke staat op zich. Een rijk is
een groot gebied waarin meerdere steden
en volkeren onder één centraal bestuur
vallen.
Oudenburg Belangrijke nederzetting aan de kust in
de Romeinse tijd. Het lag op een
strategische plaats lang een belangrijke
heerweg. Door die ligging diende
Oudenburg als militaire uitvalsbasis,
o.a. voor de Romeinse verovering van
Engeland in 43 na Christus.
Wat betekent Betekent dat iets typisch is voor een
“representatief”? grotere groep en daar een goed voorbeeld
van is. Bijv. een middeleeuws huis in
Brugge kan representatief zijn voor hoe
mensen toen woonden, omdat het goed toont
hoe de gebouwen er in die tijd uitzagen.
Via Appia Oudste heirweg ter wereld. Loopt van Rome
naar Brindisi (laars van Italië).
Via Belgica Belangrijke Romeinse weg die de kust
(Boulogne) verbond met het binnenland en
verder tot Keulen. Kortrijk lag op deze
route en was daardoor strategisch
belangrijk. = heirweg Boulogne-Tongeren-
Keulen
Vicus Cortoriacum Latijnse naam voor het vroege Kortrijk.
Het woord vicus betekent kleine
nederzetting of dorp, meestal langs een
belangrijke weg. Cortoriacum was dus geen
grote stad, maar eerder een handels- en
doorgangsplaats. Zie het als een soort
tussenstop langs een drukke route waar
mensen samenkwamen, handel dreven en zich
vestigden.
, Punt 1: Belfort
We staan hier bij het belfort. Deze toren is veel meer dan gewoon
een oud gebouw. Het vertelt ons namelijk iets belangrijks over
hoe de macht in de middeleeuwen veranderde.
In de middeleeuwen waren er lange tijd maar 2 echte
machtsgroepen. Enerzijds had je de kerk, met grote kerken en
kloosters en anderzijds de adel, die in kastelen woonde. Maar
vanaf ongeveer de 12de en 13de eeuw komt er een derde macht bij:
de stad zelf.
En dat is precies waar een belfort voor staat. Het is geen
kerkelijke toren en ook geen kasteeltoren, maar een symbool van
de stad en haar inwoners – vooral van de burgerij en de
ambachten.
Die verandering hangt ook samen met een belangrijk historisch
moment in Vlaanderen: de Guldensporenslag in 1302.
Daar winnen de Vlaamse steden, dus de gewone burgers en
ambachtslieden van de Franse ridders te paard. En dat is vrij
uitzonderlijk, want normaal winnen ridders. De Fransen vochten
te paard en waren zwaar bepantserd, maar het slagveld aan de
Groeningebeek was drassig en dus onstabiel. Daardoor konden die
paarden zich moeilijk bewegen en verloren de ridders hun grootste
voordeel. De Vlaamse strijders daarentegen vochten te voet, in
goed georganiseerde groepen, met wapens zoals de goedendag – een
soort stok met een ijzeren punt. Zo konden ze de ridders van hun
paard halen en uitschakelen. Maar dus, door die belangrijke
overwinning, kregen steden veel meer macht en zelfstandigheid en
het belfort is daar een zichtbaar bewijs van.
Maar het belfort was niet alleen een symbool, het had natuurlijk
ook een praktische functie. Het was namelijk de veiligste plek
van de stad, want hier werden belangrijke dingen bewaard zoals
het stadsarchief en de kluis. Er was ook een gevangenis. Als er
iets gebeurde (bijv. brand, gevaar, vijanden) dan was het belfort
dé plek waar men controle probeerde te houden en met een bel in
het belfort kon men de burgers waarschuwen dat er gevaar was.
Wat ook interessant is, is dat deze toren er niet alleen stond
vroeger. Hij maakte deel uit van een gebouw, de lakenhalle.
Kortrijk was in de middeleeuwen een belangrijke stad voor de
textielhandel. In die lakenhalle werden laken (een soort wollen
stof) gecontroleerd en verkocht. Toen die hal te klein werd,
verhuisde die functie naar een grotere plaats in de stad. De
oude lakenhalle verdween uiteindelijk en enkel het belfort is
hier overgebleven.
