D1: DE BRON, BOUWSTOF VOOR DE KENNIS VH VERLEDEN
CASUS: VIKINGEN
• Spanning tussen fictie en realiteit v vikingen
- Vb die helm met 2 horens klopt niet, was vd Kelten
- Na val WWR: veel kloosters en abdijen met rijkdom v vwp en schriften
-> aanlokkelijk voor Noormannen, want die waren slecht beschermd
• welke bronnen? contemporaine overleveringen?
- Overleveringen: verhalen, in kronieken neegeschreven / gedocumenteerd
- Overblijfselen: archeologische resten (v vb vikingsboten etc)
- Noormannen schreven geen contemporaine geschriften, behalve magische spreuken
- inscripties met runen op voorwerpen: andere functie (herdenking, magie, voorspellingen)
- wel sagen met mythische goden: thor, odin,.. & verhalen v ontdekkingsreizen uit IJsland
- bijna alle schriftelijke getuigenissen over de Vikingen: door clerici vh vaste Europese land vb: ->
Annales Fuldenses (Frankische Annalen uit de abdij v Fulda, Duitsland) in 835
-> Annales Vedastini (Annalen uit de abdij v Saint-Vaast in Atrecht, nu Frankrijk) in 879
-> annalen: jaarboeken ih latijn in kloosters (welk type/genre bronnen?)
-> probleem met die bronnen:
° stereotiepe vooroordelen vd auteur, perspectief vd clerici, beknopt
° allemaal Latijn behalve The Anglo-Saxon Chronicle
• monumentale overblijfselen?: oprichting van forten in Brugge en elders tegen aanvallen
- tactiek: via grote rivieren vaste land binnenvaren en alles onderweg plunderen en brand
- Burcht in Brugge gebouwd
-> 851: monniken v Sint-Bavo en Gent, vluchten naar Brugge
-> verliezen vh gouden kruis, maar nergens sporen v brand
-> niet gestolen door de Vikingen, maar door inwoners v Brugge
- archeologische overblijfselen: muntschatten, wapens en onderzoek naar Vikingschepen
• Archeologie (resten, sporen, overblijfselen zoals munten, schepen, wapens) versus
Schriftelijk/orale overleveringen (vb middeleeuwse annalen die invallen vd Vikingen melden)
• Vikinginvallen: van bron naar historisch feit?
- gebeurtenis → interpretatie vd gebeurtenis door getuige etc → neerslag in bron
→ interpretatie vd bron door historicus → verklaring
→ weergave vd gebeurtenis in historisch narratief
- wie stelde bronnen op? met welk wereldbeeld? onder welke omstandigheden?
-> deze casus toont het belang v HK
1
,CASUS: DE RUSSISCHE AGRESSIE TEGEN OEKRAÏNE – HET BLOEDBAD V BUCHA
• 2 zaken: vraag naar oorzakelijkheid en vraag naar morele schuld en juridische illegitimiteit
• factor geopolitiek: lange termijn vs korte termijn: oorzaken, structuren, feiten, personen
- grondoorzaken/lange termijn (geopolitieke factoren):
-> oekraine w onafhankelijk
-> regime v jeltsin, putin wil opnieuw de macht v rusland herstellen ..
-> reactie vh westen die rusland militair hadden omsingeld:
sinds 2008 revoluties en invloedsfeer politiek uitbreiden in oekraine
- oorzaken op korte termijn: rusland valt binnen
• ideologisch interpretatiekader, wetenschappelijk paradigma
• belangrijk: wat zijn de feiten? en hoe komen we dat te weten?
- Wie is fout en wie juist? Maar zo simpel is het niet
- Hoe is dit conflict tot stand gekomen en waarom? Verschil tussen legitimiteit
• het bloedbad van Bucha: hoe weten we wat er daar gebeurd?
- oorlogsmisdaden van het Russische leger of propaganda?
(het ‘Westen’ en Oekraïne hebben ook baat bij propaganda)
- de wikipediapagina: hoe komt dit tot stand? wanneer is iets een ‘officieel feit’?
- welke documenten kunnen we gebruiken?
- Luchtfotos en satellietbeelden: wie kan info ter plaatse checken?
- welke getuigenissen zijn betrouwbaar? wie heeft welk belang om te liegen/te verdraaien?
-> fact checking: journalisten brengen HK in de praktijk
-> herkenbare delen zoeken (straatnamen etc) en kijken vanwaar de bron komt
-> mensenorganisaties en onderzoekscommissies vb Human Rights Watch
- hoe w ook juiste feiten ‘geframed’, ‘gemanipuleerd’ of op een selectieve manier gebruikt?
-> selecties van de feiten, selectieve verontwaardiging? (mediamanipulatie)
-> toont het belang v HK
2
,RODE KHMERS EN OOST-TIMOR: TWEE GENOCIDES, TWEE MATEN EN GEWICHTEN?
• Pol Pot (Saloth Sar) (leider communistische Rode Khmers)
- meerdere gruwelijkheden in Cambodja met steun v China
• zelfde periode ( jaren '70, tijdens de Koude Oorlog dus)
- genocide in Oost-Timor door Indonesische troepen
- want: onafhankelijkheidsbeweging in Oost-Timor, met veel legerslachtoffers
• Probleem: Rode Khmers internationaal bestraft en bekritiseerd
terwijl situatie in Oost-Timor uit de media bleef
-> doordat Indonesië een bondgenoot was vd westerse wereld
-> beide misdaden zijn echter voorbeelden v genocides
• The crimes of U.S. Presidents:
- CIA en VS: organiseren staatsgrepen (1953) in derdewereldlanden die vooruitgang willen
-> Iran: wilt olie-industrie nationaliseren (islam dictatuur), VS is er tegen
-> Guatemala: linkse president, VS is er tegen
- weinig kritiek vanuit het westen , want was “om de nationale belangen te verdedigen”
- dus: land als VS die vrijheid nastreeft kan ook tegen democratie ingaan
• Noam Chomsky en Edward S. Herman
- mediakritiek: selecties vd feiten, selectieve verontwaardiging?
- “The political economy of the mass media”
• Chomsky
- framework? wat komt er in de media? wie spreekt er?
- wie haalt voordeel uit negatieve/positieve propaganda?
- Alle situaties moeten tov elkaar gezet w
- VS is grootste bedreiging voor wereldvrede
- Hoe feiten verwoord worden: andere connotatie, interpretatie en impact
- context Koude Oorlog
-> zelfscensuur, indirecte en directe censuur
-> staatsdictaturen, ideologische verzuiling, marktkrachten id media: framed in eig voordeel
-> impliciete ideologische aannames bij journalisten
-> consensus zonder openlijke dwang
• discoursanalyse: woorden hebben een betekenis:
- denotatie en connotatie (vb “terroristen” of “vrijheidsstrijders”, “conflict” of “bezetting”)
- Actieve of Passieve wijze: handelend vwp aanwezig of “gebeuren” de dingen?
- Shireen Abu Akieh
-> Palestijnse journaliste doodgeschoten door doelgerichte Israëlische aanval
-> journalisten beschreven het neutraal om Israël te sparen: “stierf tijdens verslaggeving”
-> “Palestijnse journaliste w gedood” vs “israelisch leger vermoord/beschermde zich door..”
-> toont het belang van HK
3
, CASUS: DE MOORD OP JFK
• 'unwitting testimony'
• Abraham Zapruder :
- 22 nov 1963 test hij thuis zijn nieuwe camera uit (8mm Bell & Howell)
- President John F. Kennedy bracht die dag een bezoek aan Dallas
- Zapruder filmt de voorbijgaande auto met JFK
- moord op JFK toevallig vastgelegd op zijn 26 seconden beeld (enige beeld daarvan)
• essentieel element in het onderzoek (pas 2e schot fataal en schot v vooraan kwam)
• 80% getuigen beweren achteraan: toont hoe onbetrouwbaar getuigenissen kunnen zijn
-> bronnen: bewuste creaties?
H1: DE NOTIE BRON
• Bronnen
- Overblijfselen: vwp/artefacten uit het verleden
- Overleveringen: getuigenissen over het verleden
- Verspreiding: boekdrukkunst, door explosie v social media
-> publieke opinie w gevormd en beïnvloedt andermans opinie
• bronnen: bewuste creaties?
- Drie aspecten: wat, hoe en waarom
- bewust gecreëerd om een bep doel te bereiken
-> ook waardevol: toont gevoelens vd auteur
- of onbewust (vb scherven, etensresten in een afvalput)
- “secundaire depositie”: vondst niet meer op oorspronkelijke plaats
-> kan tot interpretatieproblemen leiden
-> in jongere laag terecht (vb: primaire -> secundaire inhumatie : herbegraving)
-> in oudere structuur (vb: moderne scherven in een middeleeuws afvalput)
- Typologie in functie vd intentie:
-> artefacten: onbewust ontstaan, onthullen “onbewuste realiteit” (vb resten in afvalput)
= anders dan geschreven bronnen met eigen interpretaties, visies en boodschap
- Unwitting testimony
-> audiovisuele bronnen: in theorie bewust gemaakt
-> MAAR soms iets niet intentioneel vastgelegd v belang
• De Vormeigenschappen:
Geschreven bronnen
- verhalen of literaire teksten en egodocumenten
-> “fictie” en kronieken (onderscheidt niet altijd “literaire” of “historische” bron)
° doel: bep inhoud overbrengen, boodschap
° laat ons wel meer te weten komen over hun dagelijks leven, omgangstaal etc
° motieven: inlichten, opinie opdringen of ontspanning
4
CASUS: VIKINGEN
• Spanning tussen fictie en realiteit v vikingen
- Vb die helm met 2 horens klopt niet, was vd Kelten
- Na val WWR: veel kloosters en abdijen met rijkdom v vwp en schriften
-> aanlokkelijk voor Noormannen, want die waren slecht beschermd
• welke bronnen? contemporaine overleveringen?
- Overleveringen: verhalen, in kronieken neegeschreven / gedocumenteerd
- Overblijfselen: archeologische resten (v vb vikingsboten etc)
- Noormannen schreven geen contemporaine geschriften, behalve magische spreuken
- inscripties met runen op voorwerpen: andere functie (herdenking, magie, voorspellingen)
- wel sagen met mythische goden: thor, odin,.. & verhalen v ontdekkingsreizen uit IJsland
- bijna alle schriftelijke getuigenissen over de Vikingen: door clerici vh vaste Europese land vb: ->
Annales Fuldenses (Frankische Annalen uit de abdij v Fulda, Duitsland) in 835
-> Annales Vedastini (Annalen uit de abdij v Saint-Vaast in Atrecht, nu Frankrijk) in 879
-> annalen: jaarboeken ih latijn in kloosters (welk type/genre bronnen?)
-> probleem met die bronnen:
° stereotiepe vooroordelen vd auteur, perspectief vd clerici, beknopt
° allemaal Latijn behalve The Anglo-Saxon Chronicle
• monumentale overblijfselen?: oprichting van forten in Brugge en elders tegen aanvallen
- tactiek: via grote rivieren vaste land binnenvaren en alles onderweg plunderen en brand
- Burcht in Brugge gebouwd
-> 851: monniken v Sint-Bavo en Gent, vluchten naar Brugge
-> verliezen vh gouden kruis, maar nergens sporen v brand
-> niet gestolen door de Vikingen, maar door inwoners v Brugge
- archeologische overblijfselen: muntschatten, wapens en onderzoek naar Vikingschepen
• Archeologie (resten, sporen, overblijfselen zoals munten, schepen, wapens) versus
Schriftelijk/orale overleveringen (vb middeleeuwse annalen die invallen vd Vikingen melden)
• Vikinginvallen: van bron naar historisch feit?
- gebeurtenis → interpretatie vd gebeurtenis door getuige etc → neerslag in bron
→ interpretatie vd bron door historicus → verklaring
→ weergave vd gebeurtenis in historisch narratief
- wie stelde bronnen op? met welk wereldbeeld? onder welke omstandigheden?
-> deze casus toont het belang v HK
1
,CASUS: DE RUSSISCHE AGRESSIE TEGEN OEKRAÏNE – HET BLOEDBAD V BUCHA
• 2 zaken: vraag naar oorzakelijkheid en vraag naar morele schuld en juridische illegitimiteit
• factor geopolitiek: lange termijn vs korte termijn: oorzaken, structuren, feiten, personen
- grondoorzaken/lange termijn (geopolitieke factoren):
-> oekraine w onafhankelijk
-> regime v jeltsin, putin wil opnieuw de macht v rusland herstellen ..
-> reactie vh westen die rusland militair hadden omsingeld:
sinds 2008 revoluties en invloedsfeer politiek uitbreiden in oekraine
- oorzaken op korte termijn: rusland valt binnen
• ideologisch interpretatiekader, wetenschappelijk paradigma
• belangrijk: wat zijn de feiten? en hoe komen we dat te weten?
- Wie is fout en wie juist? Maar zo simpel is het niet
- Hoe is dit conflict tot stand gekomen en waarom? Verschil tussen legitimiteit
• het bloedbad van Bucha: hoe weten we wat er daar gebeurd?
- oorlogsmisdaden van het Russische leger of propaganda?
(het ‘Westen’ en Oekraïne hebben ook baat bij propaganda)
- de wikipediapagina: hoe komt dit tot stand? wanneer is iets een ‘officieel feit’?
- welke documenten kunnen we gebruiken?
- Luchtfotos en satellietbeelden: wie kan info ter plaatse checken?
- welke getuigenissen zijn betrouwbaar? wie heeft welk belang om te liegen/te verdraaien?
-> fact checking: journalisten brengen HK in de praktijk
-> herkenbare delen zoeken (straatnamen etc) en kijken vanwaar de bron komt
-> mensenorganisaties en onderzoekscommissies vb Human Rights Watch
- hoe w ook juiste feiten ‘geframed’, ‘gemanipuleerd’ of op een selectieve manier gebruikt?
-> selecties van de feiten, selectieve verontwaardiging? (mediamanipulatie)
-> toont het belang v HK
2
,RODE KHMERS EN OOST-TIMOR: TWEE GENOCIDES, TWEE MATEN EN GEWICHTEN?
• Pol Pot (Saloth Sar) (leider communistische Rode Khmers)
- meerdere gruwelijkheden in Cambodja met steun v China
• zelfde periode ( jaren '70, tijdens de Koude Oorlog dus)
- genocide in Oost-Timor door Indonesische troepen
- want: onafhankelijkheidsbeweging in Oost-Timor, met veel legerslachtoffers
• Probleem: Rode Khmers internationaal bestraft en bekritiseerd
terwijl situatie in Oost-Timor uit de media bleef
-> doordat Indonesië een bondgenoot was vd westerse wereld
-> beide misdaden zijn echter voorbeelden v genocides
• The crimes of U.S. Presidents:
- CIA en VS: organiseren staatsgrepen (1953) in derdewereldlanden die vooruitgang willen
-> Iran: wilt olie-industrie nationaliseren (islam dictatuur), VS is er tegen
-> Guatemala: linkse president, VS is er tegen
- weinig kritiek vanuit het westen , want was “om de nationale belangen te verdedigen”
- dus: land als VS die vrijheid nastreeft kan ook tegen democratie ingaan
• Noam Chomsky en Edward S. Herman
- mediakritiek: selecties vd feiten, selectieve verontwaardiging?
- “The political economy of the mass media”
• Chomsky
- framework? wat komt er in de media? wie spreekt er?
- wie haalt voordeel uit negatieve/positieve propaganda?
- Alle situaties moeten tov elkaar gezet w
- VS is grootste bedreiging voor wereldvrede
- Hoe feiten verwoord worden: andere connotatie, interpretatie en impact
- context Koude Oorlog
-> zelfscensuur, indirecte en directe censuur
-> staatsdictaturen, ideologische verzuiling, marktkrachten id media: framed in eig voordeel
-> impliciete ideologische aannames bij journalisten
-> consensus zonder openlijke dwang
• discoursanalyse: woorden hebben een betekenis:
- denotatie en connotatie (vb “terroristen” of “vrijheidsstrijders”, “conflict” of “bezetting”)
- Actieve of Passieve wijze: handelend vwp aanwezig of “gebeuren” de dingen?
- Shireen Abu Akieh
-> Palestijnse journaliste doodgeschoten door doelgerichte Israëlische aanval
-> journalisten beschreven het neutraal om Israël te sparen: “stierf tijdens verslaggeving”
-> “Palestijnse journaliste w gedood” vs “israelisch leger vermoord/beschermde zich door..”
-> toont het belang van HK
3
, CASUS: DE MOORD OP JFK
• 'unwitting testimony'
• Abraham Zapruder :
- 22 nov 1963 test hij thuis zijn nieuwe camera uit (8mm Bell & Howell)
- President John F. Kennedy bracht die dag een bezoek aan Dallas
- Zapruder filmt de voorbijgaande auto met JFK
- moord op JFK toevallig vastgelegd op zijn 26 seconden beeld (enige beeld daarvan)
• essentieel element in het onderzoek (pas 2e schot fataal en schot v vooraan kwam)
• 80% getuigen beweren achteraan: toont hoe onbetrouwbaar getuigenissen kunnen zijn
-> bronnen: bewuste creaties?
H1: DE NOTIE BRON
• Bronnen
- Overblijfselen: vwp/artefacten uit het verleden
- Overleveringen: getuigenissen over het verleden
- Verspreiding: boekdrukkunst, door explosie v social media
-> publieke opinie w gevormd en beïnvloedt andermans opinie
• bronnen: bewuste creaties?
- Drie aspecten: wat, hoe en waarom
- bewust gecreëerd om een bep doel te bereiken
-> ook waardevol: toont gevoelens vd auteur
- of onbewust (vb scherven, etensresten in een afvalput)
- “secundaire depositie”: vondst niet meer op oorspronkelijke plaats
-> kan tot interpretatieproblemen leiden
-> in jongere laag terecht (vb: primaire -> secundaire inhumatie : herbegraving)
-> in oudere structuur (vb: moderne scherven in een middeleeuws afvalput)
- Typologie in functie vd intentie:
-> artefacten: onbewust ontstaan, onthullen “onbewuste realiteit” (vb resten in afvalput)
= anders dan geschreven bronnen met eigen interpretaties, visies en boodschap
- Unwitting testimony
-> audiovisuele bronnen: in theorie bewust gemaakt
-> MAAR soms iets niet intentioneel vastgelegd v belang
• De Vormeigenschappen:
Geschreven bronnen
- verhalen of literaire teksten en egodocumenten
-> “fictie” en kronieken (onderscheidt niet altijd “literaire” of “historische” bron)
° doel: bep inhoud overbrengen, boodschap
° laat ons wel meer te weten komen over hun dagelijks leven, omgangstaal etc
° motieven: inlichten, opinie opdringen of ontspanning
4
