Samenvatting - Geschiedenis van de moderne filosofie (UA)

Geschiedenis van de moderne
filosofie
Inleiding - De weg naar de moderniteit: filosofie in de Renaissance.....................................................5
Italiaanse renaissance en humanisme...............................................................................................5
Petrarca en de renaissance............................................................................................................5
Humanisme en de terugkeer naar de klassieke cultuur.................................................................5
Humanisme in de Nederlanden.....................................................................................................6
Reformatie en Contrareformatie.......................................................................................................7
De reformatie................................................................................................................................7
Luther en de geest van het protestantisme...................................................................................7
Calvijn en de ware christelijke kerk................................................................................................7
De Contrareformatie......................................................................................................................7
Scepticisme & geloof: Montaigne en Pascal......................................................................................8
De geest van het scepticisme.........................................................................................................8
Michel de Montaigne.....................................................................................................................9
Blaise Pascal...................................................................................................................................9
Mechanisering van het wereldbeeld.................................................................................................9
De mechanisering van het wereldbeeld.........................................................................................9
Copernicus tot Galilei...................................................................................................................10
Isaac Newton...............................................................................................................................10
Geloof en wetenschap.................................................................................................................11
Atomisme en de onttovering van de wereld................................................................................11
Van renaissance tot de nieuwe filosofie: Francis Bacon..................................................................11
Francis Bacon: Leven en werk......................................................................................................11
Wetenschappelijke vooruitgang en de methode van inductie.....................................................12
De ‘idola’ versus de wetenschap..................................................................................................12
H1 – Descartes: Van twijfel tot wondere wetenschap.........................................................................12
Leven en werk..................................................................................................................................12
De droom van de filosoof................................................................................................................13
Van twijfel tot zekerheid: de metafysica..........................................................................................13
Het zuiver onderzoek van de rede...............................................................................................13
Van radicale twijfel tot cogito......................................................................................................13
Het Cogito & het licht van de rede...............................................................................................13
Over God: dat Hij bestaat (2x a posteriori bewezen, 1 a priori uit de idee God).........................14


1

, Bestaan van de buitenwereld......................................................................................................15
De Natuur-machine en de lichaam-geest eenheid...........................................................................16
Van passies tot deugd..................................................................................................................17
Passies:....................................................................................................................................17
Van generositeit tot voorzienigheid: de ethiek van Descartes.....................................................17
De erfenis van Descartes.................................................................................................................18
H2 Spinoza: De weg van de ware filosofie...........................................................................................19
Leven en werk..................................................................................................................................19
God-Natuur en de ‘ware’ filosofie...................................................................................................19
De orde van de rede....................................................................................................................19
Methode als weg naar wijsheid...................................................................................................20
De Ethica..........................................................................................................................................20
Substantie: Deus sive Natura.......................................................................................................21
Menselijke natuur en ware kennis...............................................................................................22
Passies en vrijheid........................................................................................................................23
Wijsheid en intellectuele liefde tot God......................................................................................24
Religie en politiek bij Spinoza..........................................................................................................25
De erfenis van Spinoza.....................................................................................................................25
H3 – Leibniz: De logica van Gods harmonie.........................................................................................26
Leven en werk..................................................................................................................................26
De goddelijke harmonie...................................................................................................................26
De ‘best mogelijke van alle werelden’.............................................................................................26
De monadologie...............................................................................................................................27
Invloed van Leibniz..........................................................................................................................27
Filosofie en Verlichting 18de eeuw......................................................................................................27
Inleiding...........................................................................................................................................27
H4 – John Locke. Van ervaring tot kennis............................................................................................28
‘John Locke onderzoekt de legitimiteit van de kennis, maar vanuit een ander primaat dan
Descartes’. Leg dit uit.......................................................................................................................28
Locke onderscheidt 3 vormen van kennis. Welke zijn dit? Op welke wijze bewijst deze indeling dat
Locke toch schatplichtig blijft aan het rationalisme van de zeventiende eeuw?.............................28
H5 - David Hume. Een filosofie van de menselijke natuur...................................................................29
Leven en werk..................................................................................................................................29
Tussen naturalisme en scepticisme.................................................................................................29
Vormen van kennis......................................................................................................................30
Van ideeën tot natuurlijke overtuigingen........................................................................................31


2

, Indrukken en ideeën....................................................................................................................31
Kennis, verstand, verbeelding......................................................................................................31
Substantie-begrip en causaliteit..................................................................................................32
Van scepticisme tot Natural Beliefs.................................................................................................33
Bestaan van de buitenwereld......................................................................................................33
Scepticisme over het zelf & persoonsidentiteit...........................................................................34
Scepticisme over God..................................................................................................................34
Passies en moraal............................................................................................................................35
Besluit bij Hume...............................................................................................................................35
Invloed van zijn filosofie..............................................................................................................35
Geloof en fideïsme in Duitse Romantiek......................................................................................35
Moraalfilosofie.............................................................................................................................35
H6 – Immanuel Kant. Van rede tot hoogste goed................................................................................35
Leven en werk..................................................................................................................................35
Metafysica-kritiek als eerste filosofie..............................................................................................36
Verlichting en fundering van de rede...........................................................................................36
De ‘Copernicaanse omwenteling’................................................................................................36
Vier probleemdomeinen in Kants filosofie...................................................................................37
Het probleem van de natuurwetmatigheid..............................................................................37
Het probleem van de grondslag van de moraal.......................................................................37
Probleem van de verhouding tussen Vrijheid en natuurnoodzakelijkheid...............................38
Vraag naar de mogelijkheid van de metafysica........................................................................38
De kritiek van de zuivere rede.........................................................................................................38
De mogelijkheid van synthetische kennis a priori........................................................................38
De categorieën van het verstand.................................................................................................38
Het synthetisch vermogen en het transcendentaal idealisme.....................................................39
De speculatieve metafysica..........................................................................................................40
Ethiek: van vrijheid tot het Hoogste Goed.......................................................................................42
Praktische rede en categorische imperatief.................................................................................42
Plicht en vrijheid..........................................................................................................................44
Enkele kritische kanttekeningen..................................................................................................45
Kant over politiek en religie.............................................................................................................46
Politiek.........................................................................................................................................46
Religie en moraal.........................................................................................................................46
Besluit..............................................................................................................................................46
H7 - Hegel. De list van de geest...........................................................................................................46

3

, Leven en werk..................................................................................................................................46
De filosoof en het absolute weten...................................................................................................46
Berlijn 1818..................................................................................................................................46
De gesplitste geest en het absolute weten..................................................................................46
De dialectiek: van methode tot Zijnsprincipe..............................................................................46
H8 – Whitehead. Procesfilosofie..........................................................................................................46
Beknopte biografie..........................................................................................................................46
Waarom Whitehead? Actuele relevantie.........................................................................................46
Whiteheads boeddhistische basisintuïties.......................................................................................46
Whiteheads afwijzing van substantie-filosofieën en zijn opvatting over de ziel..............................46
Het mechanische wereldbeeld........................................................................................................46
Whiteheads afwijzing van het mechanische wereldbeeld...........................................................46
Whiteheads wiskundige inspiratie...................................................................................................46
Whiteheads natuurkundige inspiratie.............................................................................................46
Whiteheads biologische inspiratie...................................................................................................46
Whiteheads organische wereldbeeld..............................................................................................46
Nawoord..........................................................................................................................................46
H10/11 - Nietzsche en Weil.................................................................................................................46




4