Geschiedenis van Rome
Inhoudsopgave
0. Inleiding.............................................................................................................................................................................. 2
1. Het geografisch kader.......................................................................................................................................................... 3
2. Culturen en bevolkingen van het oude Italische schiereiland................................................................................................ 4
2.1. Culturen......................................................................................................................................................................................4
2.2. Talen van Italië...........................................................................................................................................................................4
2.3. De Etrusken................................................................................................................................................................................4
3. Het vroege Rome: de ontwikkeling tot stadstaat.................................................................................................................. 5
3.1. Problemen van de geschreven bronnen.....................................................................................................................................6
3.2. Antieke traditie..........................................................................................................................................................................6
3.3. Mythe, archeologie en geschiedenis (6 problemen)..................................................................................................................7
3.4. DE OORSPRONG VAN ONZE KALENDER (lees boek)..................................................................................................................7
3.5. Maatschappelijke structuren.....................................................................................................................................................8
3.6. Herstructurering van de bevolking onder de Etruskische koningen..........................................................................................8
4. Begin en hoogbloei van de Republiek (509 v.C.).................................................................................................................... 9
4.1. De Republikeinse instellingen....................................................................................................................................................9
4.2. De strijd tussen de patriciërs en de plebs...................................................................................................................................9
4.3. De instellingen van de Klassieke Republiek.............................................................................................................................11
4.4. Externe politiek: de verovering van Italië (509-173 v.C.).........................................................................................................11
4.5. Organisatie van het veroverde gebied.....................................................................................................................................12
4.6. Burgerrecht en bevolkingsstructuur........................................................................................................................................13
5. Buitenlandse veroveringen................................................................................................................................................ 14
5.1. De eerste Punische Oorlog: 264 – 241 v.C...............................................................................................................................14
5.2. De Tweede Punische Oorlog: de strijd met Hannibal..............................................................................................................14
5.3. Derde Punische oorlog (149-146 v.C.)......................................................................................................................................15
5.4. Rome in het oosten: Romeins imperialisme: ‘born to be wolves?’..........................................................................................16
6. De crisis van de Republiek (133 – 27 v.C.)........................................................................................................................... 17
6.1. Nieuwe tegenstellingen in de tweede eeuw v.C.....................................................................................................................17
6.2. De gebroeders Gracchus..........................................................................................................................................................18
6.3. De legerhervormingen van Marius: naar een hechtere band tussen leger en generaal.........................................................19
6.4. De bondgenotenoorlog (91 – 89 v.C.)......................................................................................................................................20
6.5. De eerste burgeroorlog en de dictatuur van Sulla...................................................................................................................20
6.6. Pompeius en caesar: 1ste triumviraat en de 2de burgeroorlog..............................................................................................21
6.7. Het tweede triumviraat met Antonius en Octavianus (44 – 30 v.C.).......................................................................................24
,7. Reorganisatie van de staat door Augustus.......................................................................................................................... 25
7.1. Augustus wordt princeps: de nieuwe politieke orde................................................................................................................25
7.2. Andere spelers in de nieuwe politieke orde.............................................................................................................................26
7.3. Het ethisch reveil: terug naar de goede zeden........................................................................................................................27
7.4. Het vredesaltaar: Ara Pacis.....................................................................................................................................................27
7.5. Augustus buitenlandse politiek................................................................................................................................................27
7.6. Probleem van de opvolging.....................................................................................................................................................28
7.7. Divus Augustus.........................................................................................................................................................................28
8. VAN PRINCIPAAT NAAR DOMINAAT................................................................................................................................... 28
0. INLEIDING
Drie belangrijke ontwikkelingen:
- Koningstijd
- Republiek (periode van ‘vrijheid’)
- De keizertijd
, 753 v.C.stichting Rome door Romulus
509 v.C.: laatste koning verdreven, begin Republiek
Marcus Antionius vs Octavianus (2e triumviraat)
27 v.C. : keizertijd olv Octavianus
- Gematigde monarchie → absolute monarchie
- splitsing wereldrijk: ORR tot 1453 en WRR tot 476
succes van het Romeinse rijk
- verdeel-en-heers → verenig-en-heers
o romeinen verenigen bevolking van het hele veroverde gebied
o opstanden werden bloedig onderdrukt
- sociale mobiliteit
o geen wettelijke belemmeringen om zo hoog mogelijk te geraken
- respect voor lokale culturen, gewoontes, religies
o je m’en fous mentaliteit: nooit bewuste romanisering door Romeinen
(kwam van bevolking zelf die voordelen zag van romeins burgerrecht)
SPQR: Wie heeft het imperium in handen?
- Koning (7) + (senatus)
- Tarquinius Superbus verjaagt
- Magistraten in republiek: consul, praetor ….
- Caesar: te radicaal
- Augustus: princeps → basis Republikeinse instellingen → wordt keizer
- Diocletianus: dominus → absolute monarch (systeem blijft in middeleeuwen), tetrarchie → splitsing rijk
1. HET GEOGRAFISCH KADER
Fysisch milieu ⇒ grote invloed historsiche ontwikkelingen & ontwikkelingen
Bv. Griekenland: politiek particularisme
- Hoe heeft één Italiaanse polis heel de ‘wereld’ veroverd zonder zich te laten tegenhouden door de natuurlijke grenzen?
Relatie met zeeën
- Tyrrheense Zee, Adriatische Zee, Ionische Zee en Libische Zee
- Geen natuurlijke ontwikkeling van scheepvaart -> Italicus = landbouwer & veefokker
Rome wordt een landmacht
- Lange kustlijn = landingsplaats vreemde volkeren
Door conflicten met Carthago → Rome: verplicht vloot te bouwen (maar geen controle over de zee)
- Einde Republiek: Pompeius oorlog met piraten → Rome: regelmatige vlootpolitiek (Portus en Ostia)
Relatie met bergen
- Alpen → natuurlijke wal of barrière in het Noorden
- Po-vlakte → vruchtbaar gedeelte
- Apennijnen → verdelen Italië in O en W: Italië leeft vooral westwaarts, over het algmeen met Etrurië, Latium en
Campanië algemeen vruchtbaarder
De stromen
- Po: vele vertakkingen, vruchtbaar
- Arno & Tiberis: geen al te grote betekenis; in voorjaar overstromingsgevaar & moeraskoorts
Voornaamste geografische streken
- Zeer gunstig klimaat met warme zomers
- Zachte vochtige winters
- Landbouw & veeteelt kunnen zelfbedruipend zijn
- Goede havens: gunstige handelposities aan Tyrrheense Zee & Ionische Zee
- Bosrijk (vroeger) -> ontbossing omdat nood aan hout
- Geitenbevolking -> niet bevorderlijk
Andere dieren (paarden, ezels, kippen, runderen,…) kwamen minder voor
- Relatief weinig minerale grondstoffen
Ijzer, koper, marmer en ook wat goud & zilver
- Vulkanen: Vesuvius, Etna (Pompeii 79 n.C.)
Geografische versnippering zorgt voor verscheidenheid aan culturen
Inhoudsopgave
0. Inleiding.............................................................................................................................................................................. 2
1. Het geografisch kader.......................................................................................................................................................... 3
2. Culturen en bevolkingen van het oude Italische schiereiland................................................................................................ 4
2.1. Culturen......................................................................................................................................................................................4
2.2. Talen van Italië...........................................................................................................................................................................4
2.3. De Etrusken................................................................................................................................................................................4
3. Het vroege Rome: de ontwikkeling tot stadstaat.................................................................................................................. 5
3.1. Problemen van de geschreven bronnen.....................................................................................................................................6
3.2. Antieke traditie..........................................................................................................................................................................6
3.3. Mythe, archeologie en geschiedenis (6 problemen)..................................................................................................................7
3.4. DE OORSPRONG VAN ONZE KALENDER (lees boek)..................................................................................................................7
3.5. Maatschappelijke structuren.....................................................................................................................................................8
3.6. Herstructurering van de bevolking onder de Etruskische koningen..........................................................................................8
4. Begin en hoogbloei van de Republiek (509 v.C.).................................................................................................................... 9
4.1. De Republikeinse instellingen....................................................................................................................................................9
4.2. De strijd tussen de patriciërs en de plebs...................................................................................................................................9
4.3. De instellingen van de Klassieke Republiek.............................................................................................................................11
4.4. Externe politiek: de verovering van Italië (509-173 v.C.).........................................................................................................11
4.5. Organisatie van het veroverde gebied.....................................................................................................................................12
4.6. Burgerrecht en bevolkingsstructuur........................................................................................................................................13
5. Buitenlandse veroveringen................................................................................................................................................ 14
5.1. De eerste Punische Oorlog: 264 – 241 v.C...............................................................................................................................14
5.2. De Tweede Punische Oorlog: de strijd met Hannibal..............................................................................................................14
5.3. Derde Punische oorlog (149-146 v.C.)......................................................................................................................................15
5.4. Rome in het oosten: Romeins imperialisme: ‘born to be wolves?’..........................................................................................16
6. De crisis van de Republiek (133 – 27 v.C.)........................................................................................................................... 17
6.1. Nieuwe tegenstellingen in de tweede eeuw v.C.....................................................................................................................17
6.2. De gebroeders Gracchus..........................................................................................................................................................18
6.3. De legerhervormingen van Marius: naar een hechtere band tussen leger en generaal.........................................................19
6.4. De bondgenotenoorlog (91 – 89 v.C.)......................................................................................................................................20
6.5. De eerste burgeroorlog en de dictatuur van Sulla...................................................................................................................20
6.6. Pompeius en caesar: 1ste triumviraat en de 2de burgeroorlog..............................................................................................21
6.7. Het tweede triumviraat met Antonius en Octavianus (44 – 30 v.C.).......................................................................................24
,7. Reorganisatie van de staat door Augustus.......................................................................................................................... 25
7.1. Augustus wordt princeps: de nieuwe politieke orde................................................................................................................25
7.2. Andere spelers in de nieuwe politieke orde.............................................................................................................................26
7.3. Het ethisch reveil: terug naar de goede zeden........................................................................................................................27
7.4. Het vredesaltaar: Ara Pacis.....................................................................................................................................................27
7.5. Augustus buitenlandse politiek................................................................................................................................................27
7.6. Probleem van de opvolging.....................................................................................................................................................28
7.7. Divus Augustus.........................................................................................................................................................................28
8. VAN PRINCIPAAT NAAR DOMINAAT................................................................................................................................... 28
0. INLEIDING
Drie belangrijke ontwikkelingen:
- Koningstijd
- Republiek (periode van ‘vrijheid’)
- De keizertijd
, 753 v.C.stichting Rome door Romulus
509 v.C.: laatste koning verdreven, begin Republiek
Marcus Antionius vs Octavianus (2e triumviraat)
27 v.C. : keizertijd olv Octavianus
- Gematigde monarchie → absolute monarchie
- splitsing wereldrijk: ORR tot 1453 en WRR tot 476
succes van het Romeinse rijk
- verdeel-en-heers → verenig-en-heers
o romeinen verenigen bevolking van het hele veroverde gebied
o opstanden werden bloedig onderdrukt
- sociale mobiliteit
o geen wettelijke belemmeringen om zo hoog mogelijk te geraken
- respect voor lokale culturen, gewoontes, religies
o je m’en fous mentaliteit: nooit bewuste romanisering door Romeinen
(kwam van bevolking zelf die voordelen zag van romeins burgerrecht)
SPQR: Wie heeft het imperium in handen?
- Koning (7) + (senatus)
- Tarquinius Superbus verjaagt
- Magistraten in republiek: consul, praetor ….
- Caesar: te radicaal
- Augustus: princeps → basis Republikeinse instellingen → wordt keizer
- Diocletianus: dominus → absolute monarch (systeem blijft in middeleeuwen), tetrarchie → splitsing rijk
1. HET GEOGRAFISCH KADER
Fysisch milieu ⇒ grote invloed historsiche ontwikkelingen & ontwikkelingen
Bv. Griekenland: politiek particularisme
- Hoe heeft één Italiaanse polis heel de ‘wereld’ veroverd zonder zich te laten tegenhouden door de natuurlijke grenzen?
Relatie met zeeën
- Tyrrheense Zee, Adriatische Zee, Ionische Zee en Libische Zee
- Geen natuurlijke ontwikkeling van scheepvaart -> Italicus = landbouwer & veefokker
Rome wordt een landmacht
- Lange kustlijn = landingsplaats vreemde volkeren
Door conflicten met Carthago → Rome: verplicht vloot te bouwen (maar geen controle over de zee)
- Einde Republiek: Pompeius oorlog met piraten → Rome: regelmatige vlootpolitiek (Portus en Ostia)
Relatie met bergen
- Alpen → natuurlijke wal of barrière in het Noorden
- Po-vlakte → vruchtbaar gedeelte
- Apennijnen → verdelen Italië in O en W: Italië leeft vooral westwaarts, over het algmeen met Etrurië, Latium en
Campanië algemeen vruchtbaarder
De stromen
- Po: vele vertakkingen, vruchtbaar
- Arno & Tiberis: geen al te grote betekenis; in voorjaar overstromingsgevaar & moeraskoorts
Voornaamste geografische streken
- Zeer gunstig klimaat met warme zomers
- Zachte vochtige winters
- Landbouw & veeteelt kunnen zelfbedruipend zijn
- Goede havens: gunstige handelposities aan Tyrrheense Zee & Ionische Zee
- Bosrijk (vroeger) -> ontbossing omdat nood aan hout
- Geitenbevolking -> niet bevorderlijk
Andere dieren (paarden, ezels, kippen, runderen,…) kwamen minder voor
- Relatief weinig minerale grondstoffen
Ijzer, koper, marmer en ook wat goud & zilver
- Vulkanen: Vesuvius, Etna (Pompeii 79 n.C.)
Geografische versnippering zorgt voor verscheidenheid aan culturen
