ANESTHESIOLOGIE
FUNDAMENTELE PRINCIPES VAN ANESTHESIOLOGIE
Het hoofddoel van anesthesie is ervoor te zorgen dat een dier geestelijk en lichamelijk zo
min mogelijk hinder ondervindt van een ingreep of handeling, zowel vóór (preoperatief),
tijdens (perioperatief), als na (postoperatief) de procedure. De toepassing van sedatie of
anesthesie is een ethische noodzaak, aangezien dieren pijn en stress ervaren, en een
praktische noodzaak om handelingen veilig te kunnen uitvoeren.
Kernbegrippen
Anesthesie De toestand van gevoelloosheid, waarbij de tastzin,
drukgevoel en
temperatuurwaarneming zijn uitgeschakeld, met óf zonder
verlies van
bewustzijn.
Sedatie Remming van het Centrale Zenuwstelsel (CZS), waarbij het
dier rustig, suf
en minder alert is, maar nog steeds pijn voelt. Luchtweg
beschermende
reflexen (zoals de hoest- en slikreflex) blijven behouden.
Narcose Totaal verlies van bewustzijn (kunstmatige slaap). Hoewel
de patiënt
buiten bewustzijn is, kan pijngevoel nog aanwezig zijn, wat
adequate
analgesie vereist.
Analgesie Geen of vermindering van pijnwaarneming. Dit is cruciaal,
omdat
onvoldoende pijnstilling tijdens de anesthesie de
pijndrempel verlaagt,
wat leidt tot meer pijn ná de operatie.
Algehele anesthesie (AA) Totale verdoving van een dier met uitschakeling van het
CZS en verlies
van bewustzijn.
Spierrelaxatie Verslapping van spieren, vaak vereist voor een optimale
chirurgische
Ingreep.
Kenmerken van Algehele Anesthesie
Een optimale algehele anesthesie wordt gedefinieerd door vier essentiële componenten:
1. Narcose: Totaal verlies van bewustzijn.
2. Analgesie: Verlies van pijngevoel en geen reactie op pijnprikkels.
3. Amnesie: Geheugenverlies.
4. Spierrelaxatie: Uitschakeling van spierbewegingen en verslapping van de
skeletspieren.
5. Stabilisatie van Autonome Reflexen: De zelfstandige reflexen (zoals
bloeddrukregulatie) moeten stabiliseren om fysiologische verstoringen te
voorkomen.
,Werkingsmechanisme
Anesthetica en sedatiemiddelen beïnvloeden de prikkelgeleiding in het zenuwstelsel door
de receptoren in de synaptische spleet te bezetten, waardoor de prikkeloverdracht
tussen zenuwvezels wordt geblokkeerd. Bij AA wordt het Centrale Zenuwstelsel
uitgeschakeld; bij lokale anesthesie een deel van het Perifere Zenuwstelsel.
PRE-ANESTHETISCHE EVALUATIE EN VOORBEREIDING
Anesthesie legt een extra belasting op het respiratie- en circulatieapparaat, evenals op de
nieren en de lever, aangezien deze organen vaak betrokken zijn bij de afbraak en
uitscheiding van de middelen. Het pre-anesthetisch onderzoek dient om risico's op te
sporen en de anesthesiemethode aan te passen.
Anamnese en Lichamelijk Onderzoek
Het pre-anesthetisch onderzoek omvat de volgende onderdelen:
Signalement en Anamnese Opname van alle gegevens, inclusief ziektegeschiedenis,
vaccinatiestatus, medicatiegebruik en, essentieel, de
vastenstatus. Dieren
moeten gemiddeld 8 uur vasten om braken en
aspiratiepneumonie te
voorkomen, maar water moet beschikbaar blijven.
Konijnen mogen
absoluut niet vasten.
Algemene Indruk Beoordeling van het bewustzijnsniveau, houding, gang,
gedrag en
voedingstoestand.
Lichamelijk Onderzoek Extra focus op het respiratie- en circulatieapparaat
middels auscultatie.
Belangrijke parameters zijn: ademhaling (diepte, type,
ritme, frequentie),
pols (kracht, regelmaat, equaal, synchroon en
symmetrie.), temperatuur,
slijmvliezen (kleur, vochtigheid, Capillairy Refill Time
(CRT) – normaal
< 2 seconden), en lymfeknopen.
Aanvullend Onderzoek Op basis van de bevindingen kan bloedonderzoek (nier-
en
leverfunctie), echocardiografie, ECG of bloeddrukmeting
worden
uitgevoerd.
ASA-Classificatie
De American Society of Anesthesiologists (ASA)-classificatie deelt patiënten in
risicogroepen in, wat helpt bij het kiezen van een passend anesthesieprotocol. Het totale
risico op overlijden geassocieerd met anesthesie is hoger bij katten (0,24%) dan bij
honden (0,17%).
ASA-KLASSE BESCHRIJVING VOORBEELD
ASA – 1 Gezond dier zonder afwijkingen of Gezonde, jonge patiënt voor
een elektieve
medicatie. castratie.
, ASA – 2 Dier met een lichte systemische Pup, kitten, patiënt met
obesitas, goed
aandoening zonder duidelijke gereguleerde diabetes.
functionele beperkingen.
ASA – 3 Dier met een ernstige systemische Lever- of nierfalen, koorts,
milde
aandoening, met substantiële uitdroging, patiënt met
souffle (3/6).
functionele beperkingen.
ASA – 4 Dier met een ernstige systemische Ernstig hartfalen, shock,
anemie, hoge
aandoening die constante dreiging koorts.
voor het leven vormt.
ASA – 5 Moribunde patiënt die zonder operatie Maagdilatatie, ernstig trauma
met bloeding
niet zal overleven. En shock.
Andere risicofactoren zijn onder andere de mate van spoed, de grootte en duur van de
ingreep, en extreme lichaamsgewichten (<2 kg of >6 kg katten).
Operationele Voorbereiding en Anesthesieverslag
Vóór aanvang moeten alle apparatuur en middelen gecontroleerd en klaargezet worden.
Dit omvat het controleren van de anesthesiemachine op lekkage, sodalime verzadiging,
vulling van de verdamper en zuurstoftoevoer.
Het anesthesieverslag is een essentieel document dat vóór, tijdens en ná de operatie
wordt ingevuld. Het bevat identificatiegegevens, het pre-anesthetisch onderzoek, alle
toegediende anesthesie- en analgetische middelen (dosis en tijdstip), de gecontroleerde
parameters (HF, ETCO2, saturatie) en eventuele afwijkingen.
LOKALE ANESTHESIE
Lokale anesthesie blokkeert de pijnsensatie perifeer, wat bevorderlijk is voor het herstel
en het vermindert de behoefte aan systemische anesthetica, waardoor cardiorespiratoire
problemen verminderd worden. LA is een aanbevolen onderdeel van elk anesthesieplan.
Lokaal Anesthetica
Het meest gebruikte anestheticum is lidocaïne (Lidocaïne HCL 2%®), met een
werkingsduur van 30-60 minuten.
Lidocaïne met Adrenaline Adrenaline zorgt voor vasoconstrictie, wat de afvoer
vertraagt
(langere verdoving: 90-120 min) en bloedingen
vermindert. Het grote
nadeel is dat de verminderde doorbloeding de
wondgenezing kan
belemmeren en in slecht doorbloede gebieden of
gebieden met slechts
één arteriële verzorging necrose kan veroorzaken.
Werkingsmechanisme Lokaal anesthetica blokkeren de zenuwgeleiding,
waarbij pijn- en
temperatuurgevoel als eerste verdwijnen.
FUNDAMENTELE PRINCIPES VAN ANESTHESIOLOGIE
Het hoofddoel van anesthesie is ervoor te zorgen dat een dier geestelijk en lichamelijk zo
min mogelijk hinder ondervindt van een ingreep of handeling, zowel vóór (preoperatief),
tijdens (perioperatief), als na (postoperatief) de procedure. De toepassing van sedatie of
anesthesie is een ethische noodzaak, aangezien dieren pijn en stress ervaren, en een
praktische noodzaak om handelingen veilig te kunnen uitvoeren.
Kernbegrippen
Anesthesie De toestand van gevoelloosheid, waarbij de tastzin,
drukgevoel en
temperatuurwaarneming zijn uitgeschakeld, met óf zonder
verlies van
bewustzijn.
Sedatie Remming van het Centrale Zenuwstelsel (CZS), waarbij het
dier rustig, suf
en minder alert is, maar nog steeds pijn voelt. Luchtweg
beschermende
reflexen (zoals de hoest- en slikreflex) blijven behouden.
Narcose Totaal verlies van bewustzijn (kunstmatige slaap). Hoewel
de patiënt
buiten bewustzijn is, kan pijngevoel nog aanwezig zijn, wat
adequate
analgesie vereist.
Analgesie Geen of vermindering van pijnwaarneming. Dit is cruciaal,
omdat
onvoldoende pijnstilling tijdens de anesthesie de
pijndrempel verlaagt,
wat leidt tot meer pijn ná de operatie.
Algehele anesthesie (AA) Totale verdoving van een dier met uitschakeling van het
CZS en verlies
van bewustzijn.
Spierrelaxatie Verslapping van spieren, vaak vereist voor een optimale
chirurgische
Ingreep.
Kenmerken van Algehele Anesthesie
Een optimale algehele anesthesie wordt gedefinieerd door vier essentiële componenten:
1. Narcose: Totaal verlies van bewustzijn.
2. Analgesie: Verlies van pijngevoel en geen reactie op pijnprikkels.
3. Amnesie: Geheugenverlies.
4. Spierrelaxatie: Uitschakeling van spierbewegingen en verslapping van de
skeletspieren.
5. Stabilisatie van Autonome Reflexen: De zelfstandige reflexen (zoals
bloeddrukregulatie) moeten stabiliseren om fysiologische verstoringen te
voorkomen.
,Werkingsmechanisme
Anesthetica en sedatiemiddelen beïnvloeden de prikkelgeleiding in het zenuwstelsel door
de receptoren in de synaptische spleet te bezetten, waardoor de prikkeloverdracht
tussen zenuwvezels wordt geblokkeerd. Bij AA wordt het Centrale Zenuwstelsel
uitgeschakeld; bij lokale anesthesie een deel van het Perifere Zenuwstelsel.
PRE-ANESTHETISCHE EVALUATIE EN VOORBEREIDING
Anesthesie legt een extra belasting op het respiratie- en circulatieapparaat, evenals op de
nieren en de lever, aangezien deze organen vaak betrokken zijn bij de afbraak en
uitscheiding van de middelen. Het pre-anesthetisch onderzoek dient om risico's op te
sporen en de anesthesiemethode aan te passen.
Anamnese en Lichamelijk Onderzoek
Het pre-anesthetisch onderzoek omvat de volgende onderdelen:
Signalement en Anamnese Opname van alle gegevens, inclusief ziektegeschiedenis,
vaccinatiestatus, medicatiegebruik en, essentieel, de
vastenstatus. Dieren
moeten gemiddeld 8 uur vasten om braken en
aspiratiepneumonie te
voorkomen, maar water moet beschikbaar blijven.
Konijnen mogen
absoluut niet vasten.
Algemene Indruk Beoordeling van het bewustzijnsniveau, houding, gang,
gedrag en
voedingstoestand.
Lichamelijk Onderzoek Extra focus op het respiratie- en circulatieapparaat
middels auscultatie.
Belangrijke parameters zijn: ademhaling (diepte, type,
ritme, frequentie),
pols (kracht, regelmaat, equaal, synchroon en
symmetrie.), temperatuur,
slijmvliezen (kleur, vochtigheid, Capillairy Refill Time
(CRT) – normaal
< 2 seconden), en lymfeknopen.
Aanvullend Onderzoek Op basis van de bevindingen kan bloedonderzoek (nier-
en
leverfunctie), echocardiografie, ECG of bloeddrukmeting
worden
uitgevoerd.
ASA-Classificatie
De American Society of Anesthesiologists (ASA)-classificatie deelt patiënten in
risicogroepen in, wat helpt bij het kiezen van een passend anesthesieprotocol. Het totale
risico op overlijden geassocieerd met anesthesie is hoger bij katten (0,24%) dan bij
honden (0,17%).
ASA-KLASSE BESCHRIJVING VOORBEELD
ASA – 1 Gezond dier zonder afwijkingen of Gezonde, jonge patiënt voor
een elektieve
medicatie. castratie.
, ASA – 2 Dier met een lichte systemische Pup, kitten, patiënt met
obesitas, goed
aandoening zonder duidelijke gereguleerde diabetes.
functionele beperkingen.
ASA – 3 Dier met een ernstige systemische Lever- of nierfalen, koorts,
milde
aandoening, met substantiële uitdroging, patiënt met
souffle (3/6).
functionele beperkingen.
ASA – 4 Dier met een ernstige systemische Ernstig hartfalen, shock,
anemie, hoge
aandoening die constante dreiging koorts.
voor het leven vormt.
ASA – 5 Moribunde patiënt die zonder operatie Maagdilatatie, ernstig trauma
met bloeding
niet zal overleven. En shock.
Andere risicofactoren zijn onder andere de mate van spoed, de grootte en duur van de
ingreep, en extreme lichaamsgewichten (<2 kg of >6 kg katten).
Operationele Voorbereiding en Anesthesieverslag
Vóór aanvang moeten alle apparatuur en middelen gecontroleerd en klaargezet worden.
Dit omvat het controleren van de anesthesiemachine op lekkage, sodalime verzadiging,
vulling van de verdamper en zuurstoftoevoer.
Het anesthesieverslag is een essentieel document dat vóór, tijdens en ná de operatie
wordt ingevuld. Het bevat identificatiegegevens, het pre-anesthetisch onderzoek, alle
toegediende anesthesie- en analgetische middelen (dosis en tijdstip), de gecontroleerde
parameters (HF, ETCO2, saturatie) en eventuele afwijkingen.
LOKALE ANESTHESIE
Lokale anesthesie blokkeert de pijnsensatie perifeer, wat bevorderlijk is voor het herstel
en het vermindert de behoefte aan systemische anesthetica, waardoor cardiorespiratoire
problemen verminderd worden. LA is een aanbevolen onderdeel van elk anesthesieplan.
Lokaal Anesthetica
Het meest gebruikte anestheticum is lidocaïne (Lidocaïne HCL 2%®), met een
werkingsduur van 30-60 minuten.
Lidocaïne met Adrenaline Adrenaline zorgt voor vasoconstrictie, wat de afvoer
vertraagt
(langere verdoving: 90-120 min) en bloedingen
vermindert. Het grote
nadeel is dat de verminderde doorbloeding de
wondgenezing kan
belemmeren en in slecht doorbloede gebieden of
gebieden met slechts
één arteriële verzorging necrose kan veroorzaken.
Werkingsmechanisme Lokaal anesthetica blokkeren de zenuwgeleiding,
waarbij pijn- en
temperatuurgevoel als eerste verdwijnen.
