CULTUUR & VRIJE-TIJD
In de sector CULTUUR EN VRIJE TIJD
vertrekt men van…
Artikel 23 van de Belgische Grondwet
Artikel 27 van de Universele Verklaring van de
Rechten van de Mens
Cultuur is een collectief goed
Participatie is een democratisch proces
Participatie is het DNA van sociaal-cultureel
werken.
CULTUUR EN VRIJETIJDSSECTOR
Culturele centra • Bibliotheken
• Vrijetijdsdienst/culturele dienst/sportdienst • Musea • Kunsteducatie • Erfgoed
• Amateuristische kunsten • Cultuur-educatieve organisaties • Muziek • Film
• Media organisaties • Sociaal artistieke projecten • Kunstencentra en theaterhuizen
• Jeugdhuizen en Artistieke expressie • Cultuur en welzijnsinstellingen
• Cultuur en buurtwerk • Alternatief toerisme
• Sociaal – sportieve projecten • Buurtsport
• Stedelijkheid en cultuurprojecten • Cultuur en de transitiebeweging
• Sociaal-culturele organisatie/verenigingen
met vele doelgroepen, belanghebbenden
• IEDEREEN • ALLE LEEFTIJDEN • DIVERS PUBLIEK
BIJZONDERE DOELGROEPEN…
• Gevangenen • Psychiatrische patiënten • Vluchtelingen
• Mensen met migratie achtergrond • Mensen in armoede
• Mensen met een beperking • Senioren • Mensen met dementie • “Alleenstaanden”
• Buurtbewoners • Laaggeschoolden • ...
De activiteiten, projecten en organisaties zitten op een continuüm van interventies: van
ontkieming tot eigenaarschap/ruimte maken, afhankelijk van hoe en waar men de focus op
legt…als organisatie, als beroepskracht, als project, als activiteit,…
1
, H1: DE WAARDE EN DE TRANSFORMERENDE KRACHT VAN CULTUUR
CULTUUR IS EEN LUXE PRODUCT?
Cultuur is een politiek gegeven, omdat wij grotendeels steunen op financiering van de overheden.
Dit maakt van cultuur dan ook een onzeker en kwetsbare sector.
De discussie over het belang van cultuur is eindeloos, en sterk ideologisch gekleurd.
Daarom is het noodzakelijk om cultuurwerkers en experts die actief zijn in de politiek,
dat hun stem gehoord wordt.
- Staf Pelckmans (directeur cultuurhuis partijlid groen)
- Frederik Sioen (Artiest partijlid Vooruit)
Maar experts tonen aan dat zelfs de economisch meerwaarde van cultuur enorm is, en zelfs groter als de
chemische industrie.
Bart Caron, 2007
“Beter besparen op cultuur”
Voormalige kabinetsmedewerker bij minister van cultuur
Voormalig parlementslid en voorzitter van de commissie cultuur,
jeugd, sport en media in het Vlaams Parlement.
Filip De Winter (VB), 2012
Over de subsidies en besparingen in de cultuursector
“De cultuursector zijn subsidieverslaafden”
Filip Brusselmans (VB), 2023
“In sommige deelterreinen van de cultuurwereld zit nog te veel vet op de soep”
Caroline Gennez (VR), 2025
minister van cultuur, welzijn, volksgezondheid en gezin en gelijke kansen. Voormalig Vlaams
parlementslid, partijvoorzitter en federaal staatssecretaris.
2
,“Via cultuur kunnen we mensen een spiegel voorhouden, hun kwetsbaarheid tonen en
kunnen we ook ruimte m aken voor participatie en inclusie.”
CULTUUR VERDIENT BETER…
3
, DE DRIE WERKEN VAN CULTUUR
De waarde van cultuur:
Onderzoek (2014), op vraag van Vlaamse steunpunten en uitgevoerd door Pascal Gielen met een
multidisciplinaire ploeg (sociologen, economen en psychologen) onderzoeken ze cultuur als de
maatschappelijke bouwsteen die als geen ander zin kan geven aan een mensenleven, met oog voor het
‘meetbare’ en ‘onmeetbare’.
Hier is een samenvatting van “De waarde van cultuur – Een onderzoek naar het meetbare en onmeetbare”
(tekst: Patrick De Rynck, gebaseerd op een rapport van Sophie Elkhuizen, Pascal Gielen, Quirijn van den Hoogen, Thijs
Lijster en Hanka Otte):
Hoofdgedachte
Cultuur is niet alleen een luxe of ontspanning, maar een fundament van een zinvol leven en een democratische
samenleving. Het boek onderzoekt zowel meetbare effecten van cultuur als haar onmeetbare waarde: zingeving, sociale
cohesie en autonomie.
Belangrijkste inzichten
1. Cultuur als kern van samenleven
Cultuur geeft betekenis aan het leven door gedeelde betekenissen en sociale interactie.
Ze socialiseert (introduceert mensen in een sociale orde), kwalificeert (vormt kennis, vaardigheden, normen) en
subjectiveert (biedt ruimte voor autonomie en nieuwe perspectieven).
2. De drie werken van cultuur
Socialiseren: mensen leren gedeelde waarden en praktijken.
Kwalificeren: cultuur vormt en ordent, geeft regels en hiërarchieën.
Subjectiveren: cultuur doorbreekt bestaande regels, biedt alternatieven en stimuleert verbeelding.
3. Meetbare effecten van cultuur
Onderzoek toont effecten op vijf domeinen:
Cognitief: cultuur bevordert zelfreflectie, kennis, creativiteit en emotionele intelligentie.
Gezondheid: deelname aan cultuur correleert met minder stress, depressie en een hoger welzijnsgevoel.
Ervaringswaarden: kunst biedt intrinsieke waarden zoals emotionele betrokkenheid, verruiming van denkkaders en
zingeving.
Economie: cultuur creëert werkgelegenheid, stimuleert toerisme, verhoogt aantrekkelijkheid van steden en draagt bij
aan innovatie.
Sociaal weefsel: cultuur versterkt sociale cohesie, zowel bindend (binnen groepen) als overbruggend (tussen groepen).
4. Autonomie en gemeenschap
Cultuur moet autonoom blijven tegenover markt en staat om haar rol als zingever en kritische kracht te behouden.
Autonomie staat niet tegenover maatschappelijke relevantie: kunst is juist relevant omdat ze laat zien dat alles
anders kan.
Een democratie en duurzame economie hebben een sterke culturele basis nodig.
5. Waarschuwing
Een beleid dat cultuur reduceert tot meetbare effecten of creatieve industrie verengt haar betekenis.
Privatisering en economisering bedreigen het gemeenschappelijke karakter van cultuur.
Slotboodschap
4
In de sector CULTUUR EN VRIJE TIJD
vertrekt men van…
Artikel 23 van de Belgische Grondwet
Artikel 27 van de Universele Verklaring van de
Rechten van de Mens
Cultuur is een collectief goed
Participatie is een democratisch proces
Participatie is het DNA van sociaal-cultureel
werken.
CULTUUR EN VRIJETIJDSSECTOR
Culturele centra • Bibliotheken
• Vrijetijdsdienst/culturele dienst/sportdienst • Musea • Kunsteducatie • Erfgoed
• Amateuristische kunsten • Cultuur-educatieve organisaties • Muziek • Film
• Media organisaties • Sociaal artistieke projecten • Kunstencentra en theaterhuizen
• Jeugdhuizen en Artistieke expressie • Cultuur en welzijnsinstellingen
• Cultuur en buurtwerk • Alternatief toerisme
• Sociaal – sportieve projecten • Buurtsport
• Stedelijkheid en cultuurprojecten • Cultuur en de transitiebeweging
• Sociaal-culturele organisatie/verenigingen
met vele doelgroepen, belanghebbenden
• IEDEREEN • ALLE LEEFTIJDEN • DIVERS PUBLIEK
BIJZONDERE DOELGROEPEN…
• Gevangenen • Psychiatrische patiënten • Vluchtelingen
• Mensen met migratie achtergrond • Mensen in armoede
• Mensen met een beperking • Senioren • Mensen met dementie • “Alleenstaanden”
• Buurtbewoners • Laaggeschoolden • ...
De activiteiten, projecten en organisaties zitten op een continuüm van interventies: van
ontkieming tot eigenaarschap/ruimte maken, afhankelijk van hoe en waar men de focus op
legt…als organisatie, als beroepskracht, als project, als activiteit,…
1
, H1: DE WAARDE EN DE TRANSFORMERENDE KRACHT VAN CULTUUR
CULTUUR IS EEN LUXE PRODUCT?
Cultuur is een politiek gegeven, omdat wij grotendeels steunen op financiering van de overheden.
Dit maakt van cultuur dan ook een onzeker en kwetsbare sector.
De discussie over het belang van cultuur is eindeloos, en sterk ideologisch gekleurd.
Daarom is het noodzakelijk om cultuurwerkers en experts die actief zijn in de politiek,
dat hun stem gehoord wordt.
- Staf Pelckmans (directeur cultuurhuis partijlid groen)
- Frederik Sioen (Artiest partijlid Vooruit)
Maar experts tonen aan dat zelfs de economisch meerwaarde van cultuur enorm is, en zelfs groter als de
chemische industrie.
Bart Caron, 2007
“Beter besparen op cultuur”
Voormalige kabinetsmedewerker bij minister van cultuur
Voormalig parlementslid en voorzitter van de commissie cultuur,
jeugd, sport en media in het Vlaams Parlement.
Filip De Winter (VB), 2012
Over de subsidies en besparingen in de cultuursector
“De cultuursector zijn subsidieverslaafden”
Filip Brusselmans (VB), 2023
“In sommige deelterreinen van de cultuurwereld zit nog te veel vet op de soep”
Caroline Gennez (VR), 2025
minister van cultuur, welzijn, volksgezondheid en gezin en gelijke kansen. Voormalig Vlaams
parlementslid, partijvoorzitter en federaal staatssecretaris.
2
,“Via cultuur kunnen we mensen een spiegel voorhouden, hun kwetsbaarheid tonen en
kunnen we ook ruimte m aken voor participatie en inclusie.”
CULTUUR VERDIENT BETER…
3
, DE DRIE WERKEN VAN CULTUUR
De waarde van cultuur:
Onderzoek (2014), op vraag van Vlaamse steunpunten en uitgevoerd door Pascal Gielen met een
multidisciplinaire ploeg (sociologen, economen en psychologen) onderzoeken ze cultuur als de
maatschappelijke bouwsteen die als geen ander zin kan geven aan een mensenleven, met oog voor het
‘meetbare’ en ‘onmeetbare’.
Hier is een samenvatting van “De waarde van cultuur – Een onderzoek naar het meetbare en onmeetbare”
(tekst: Patrick De Rynck, gebaseerd op een rapport van Sophie Elkhuizen, Pascal Gielen, Quirijn van den Hoogen, Thijs
Lijster en Hanka Otte):
Hoofdgedachte
Cultuur is niet alleen een luxe of ontspanning, maar een fundament van een zinvol leven en een democratische
samenleving. Het boek onderzoekt zowel meetbare effecten van cultuur als haar onmeetbare waarde: zingeving, sociale
cohesie en autonomie.
Belangrijkste inzichten
1. Cultuur als kern van samenleven
Cultuur geeft betekenis aan het leven door gedeelde betekenissen en sociale interactie.
Ze socialiseert (introduceert mensen in een sociale orde), kwalificeert (vormt kennis, vaardigheden, normen) en
subjectiveert (biedt ruimte voor autonomie en nieuwe perspectieven).
2. De drie werken van cultuur
Socialiseren: mensen leren gedeelde waarden en praktijken.
Kwalificeren: cultuur vormt en ordent, geeft regels en hiërarchieën.
Subjectiveren: cultuur doorbreekt bestaande regels, biedt alternatieven en stimuleert verbeelding.
3. Meetbare effecten van cultuur
Onderzoek toont effecten op vijf domeinen:
Cognitief: cultuur bevordert zelfreflectie, kennis, creativiteit en emotionele intelligentie.
Gezondheid: deelname aan cultuur correleert met minder stress, depressie en een hoger welzijnsgevoel.
Ervaringswaarden: kunst biedt intrinsieke waarden zoals emotionele betrokkenheid, verruiming van denkkaders en
zingeving.
Economie: cultuur creëert werkgelegenheid, stimuleert toerisme, verhoogt aantrekkelijkheid van steden en draagt bij
aan innovatie.
Sociaal weefsel: cultuur versterkt sociale cohesie, zowel bindend (binnen groepen) als overbruggend (tussen groepen).
4. Autonomie en gemeenschap
Cultuur moet autonoom blijven tegenover markt en staat om haar rol als zingever en kritische kracht te behouden.
Autonomie staat niet tegenover maatschappelijke relevantie: kunst is juist relevant omdat ze laat zien dat alles
anders kan.
Een democratie en duurzame economie hebben een sterke culturele basis nodig.
5. Waarschuwing
Een beleid dat cultuur reduceert tot meetbare effecten of creatieve industrie verengt haar betekenis.
Privatisering en economisering bedreigen het gemeenschappelijke karakter van cultuur.
Slotboodschap
4
