Vroege en hoge Gotiek
1. geopoli*eke context
KDG à opdeling vh Roomse Rijk
Huidige Europa = versnipperd in verschillende staten à toch nog welvarend
Naar Europees verstedelijkt gebied
Na de culturele heropleving: evolu?e zet zich voort
- Europa: agrarische (landbouw) samenleving à verstedelijkte samenleving/gemeenschap
- Steden langs handelsroutes: groeien + centra van handel en nijverheid (verwerking van
grondstoffen)
à Handel op klein niveau = ook belangrijke drijfveer voor economische + culturele
ontwikkeling
- Ruilhandel à geldeconomie (midden middeleeuwen)
Handelsuitwisselingen: niet alleen rechtstreeks 1 op 1 à tussenmiddel als
vergemakkelijking à geldeconomie ontstaat
Kleine vorsten: eigen muntstukken à controle + taxen varen
Standenmaatschappij
Verschillende klassen id maatschappij à bepalen kansen & taken en ac?viteiten
Wisselen à trouwen met juiste persoon, slim handelen, …
Grote groep ongeschoolden arbeiders
= middenklasse dat meer en meer opkomt à klimt vanuit de lagere klasse
Burgerij / patriciaat: in opkomst
= bovenlaag van rijke kooplieden à macht ontstaat door status aan vermogen,
opleiding/werk
DUS niet door familieachtergrond
à Invloedrijk & kapitaal krach?g
à Niet alleen de handelaars, ook de ambachtslieden: manier om te s?jgen:
Verfijnen in een ambacht dat jarenlang is opgeleid à gilde
Gilders: heel invloedrijk à impact op de maatschappij
Feodalisme (500 – 1500)
= kleine groep dat de economische macht bezit
Idee: 1 leenheer aan de top met macht = vorst
à Verschillende leenmannen onder hem = hoge adel
à Daaronder nog achterleenmannen = lage adel
Elke leenman: taxen betalen aan de leenheer, enz.
Vorst = verantwoordelijk + krijgt alle winsten
àMaatschappij: geavanceerd met duidelijk hiërarchie
à Veel mogelijkheden om op te s?jgen + risico om te zakken
Grond: door leenheren toebedeeld aan hun leenmannen: in ruil voor een verplich?ng:
Persoonlijke trouw, militaire bijstand, belas?nginkomsten
,2. De kathedraal
Kathedraal = kerk die bepaalde status kreeg: waar bisschop zetelt: heeX één bepaalde kerk
waar die gehuisvest is.
= plaats van macht + wordt pres?geproject
Bisschop à Staat, boven priesters en monniken, aan het hoofd van een bisdom
Bisdom: bepaald gebied dat onder bestuur vd bisschop staat, elke heeX eigen kathedraal
waar hij zetelt
à Kan meerdere kloosters tellen, maar slechts één kathedraal
Christelijke bouwwerken
- Monas?sch à klooster, abdij
- Liturgie à kerk, kathedraal, kapel
- (volks)devo?e à veldkapel, gevelbeeld, grafmonument
- S?jlkenmerken: vroegchristelijk, byzan?jnse, romaans, go?sch, renaissance, barok,…
- Typologie (vormkenmerken): Tempel, basilica, centraal bouw, zaalkerk, huiskerk,…
De GoHek
è Giorgio Vasari (renaissance architect-schilder-kunsthistoricus)
= architectuur van de Goten (Germaanse volk: romeinse rijk uiteen deed vallen)
DUS = architectuur van de barbaren (pejora?ef)
Kenmerk: lichter + ver?caler
3. kenmerken go*sche kathedraal: ver*caliteit
In vergelijking met het Romaans:
Kathedraal van Notre-Dame (12de – 14de eeuw, begonnen in 1163)
Go?sch:
Hoger à ver?caler
Minder zwaar gebouwd
Minder bouwmateriaal voor hoogte
Tongewelf / koepel / kruisgewelf
à Nu spitsbogen: ver?caliteit à illusie groter
, GoHsch Romaans
- Kruisribgewelf - Tongewelf/koepel/kruisribgewelf
- Spitsbogen - Zware muren
- Ipv zware muren: - Weinig raamopeningen
Steunberen + luchtbogen = skeletconstruc?e
Kruisribgewelf: 2 tongewelven kruisen + toegevoegde geprofileerde ribben
Spitsbogen: structureel efficiënter dan rondbogen à 3x meer gewicht dragen:
verHcaliteit
à gebruikt door Arabieren: esthe?sch effect
Luchtbogen: aan de buitenkant vd muur
à Vorm: halve boog
à Vangen langs buiten de druk vh gewelf op + brengen die over naar de steunberen
Steunberen: verzwaringen vh muurwerk die de druk afleiden naar de grond
Pinakel: decora?eve spits op de steunberen à geeX extra gewicht op de steunbeer à kan
dan meer druk opnemen
Bestaat uit: voet / lijf met een spits op
DUS: go?sche muren zijn bijna geen muren, maar dragende kolommen met grote openingen
à Laterale druk wordt opgevangen: ander systeem van draagkrachten
Muur verliest dragende func?e, overgenomen door:
Kruisribgewelf – spitsboog – luchtbogen & steunberen
- Spitsboog + kruisribgewelf à verminderd zijdelingse druk
- Resterende druk: via luchtbogen naar de steunberen
1. geopoli*eke context
KDG à opdeling vh Roomse Rijk
Huidige Europa = versnipperd in verschillende staten à toch nog welvarend
Naar Europees verstedelijkt gebied
Na de culturele heropleving: evolu?e zet zich voort
- Europa: agrarische (landbouw) samenleving à verstedelijkte samenleving/gemeenschap
- Steden langs handelsroutes: groeien + centra van handel en nijverheid (verwerking van
grondstoffen)
à Handel op klein niveau = ook belangrijke drijfveer voor economische + culturele
ontwikkeling
- Ruilhandel à geldeconomie (midden middeleeuwen)
Handelsuitwisselingen: niet alleen rechtstreeks 1 op 1 à tussenmiddel als
vergemakkelijking à geldeconomie ontstaat
Kleine vorsten: eigen muntstukken à controle + taxen varen
Standenmaatschappij
Verschillende klassen id maatschappij à bepalen kansen & taken en ac?viteiten
Wisselen à trouwen met juiste persoon, slim handelen, …
Grote groep ongeschoolden arbeiders
= middenklasse dat meer en meer opkomt à klimt vanuit de lagere klasse
Burgerij / patriciaat: in opkomst
= bovenlaag van rijke kooplieden à macht ontstaat door status aan vermogen,
opleiding/werk
DUS niet door familieachtergrond
à Invloedrijk & kapitaal krach?g
à Niet alleen de handelaars, ook de ambachtslieden: manier om te s?jgen:
Verfijnen in een ambacht dat jarenlang is opgeleid à gilde
Gilders: heel invloedrijk à impact op de maatschappij
Feodalisme (500 – 1500)
= kleine groep dat de economische macht bezit
Idee: 1 leenheer aan de top met macht = vorst
à Verschillende leenmannen onder hem = hoge adel
à Daaronder nog achterleenmannen = lage adel
Elke leenman: taxen betalen aan de leenheer, enz.
Vorst = verantwoordelijk + krijgt alle winsten
àMaatschappij: geavanceerd met duidelijk hiërarchie
à Veel mogelijkheden om op te s?jgen + risico om te zakken
Grond: door leenheren toebedeeld aan hun leenmannen: in ruil voor een verplich?ng:
Persoonlijke trouw, militaire bijstand, belas?nginkomsten
,2. De kathedraal
Kathedraal = kerk die bepaalde status kreeg: waar bisschop zetelt: heeX één bepaalde kerk
waar die gehuisvest is.
= plaats van macht + wordt pres?geproject
Bisschop à Staat, boven priesters en monniken, aan het hoofd van een bisdom
Bisdom: bepaald gebied dat onder bestuur vd bisschop staat, elke heeX eigen kathedraal
waar hij zetelt
à Kan meerdere kloosters tellen, maar slechts één kathedraal
Christelijke bouwwerken
- Monas?sch à klooster, abdij
- Liturgie à kerk, kathedraal, kapel
- (volks)devo?e à veldkapel, gevelbeeld, grafmonument
- S?jlkenmerken: vroegchristelijk, byzan?jnse, romaans, go?sch, renaissance, barok,…
- Typologie (vormkenmerken): Tempel, basilica, centraal bouw, zaalkerk, huiskerk,…
De GoHek
è Giorgio Vasari (renaissance architect-schilder-kunsthistoricus)
= architectuur van de Goten (Germaanse volk: romeinse rijk uiteen deed vallen)
DUS = architectuur van de barbaren (pejora?ef)
Kenmerk: lichter + ver?caler
3. kenmerken go*sche kathedraal: ver*caliteit
In vergelijking met het Romaans:
Kathedraal van Notre-Dame (12de – 14de eeuw, begonnen in 1163)
Go?sch:
Hoger à ver?caler
Minder zwaar gebouwd
Minder bouwmateriaal voor hoogte
Tongewelf / koepel / kruisgewelf
à Nu spitsbogen: ver?caliteit à illusie groter
, GoHsch Romaans
- Kruisribgewelf - Tongewelf/koepel/kruisribgewelf
- Spitsbogen - Zware muren
- Ipv zware muren: - Weinig raamopeningen
Steunberen + luchtbogen = skeletconstruc?e
Kruisribgewelf: 2 tongewelven kruisen + toegevoegde geprofileerde ribben
Spitsbogen: structureel efficiënter dan rondbogen à 3x meer gewicht dragen:
verHcaliteit
à gebruikt door Arabieren: esthe?sch effect
Luchtbogen: aan de buitenkant vd muur
à Vorm: halve boog
à Vangen langs buiten de druk vh gewelf op + brengen die over naar de steunberen
Steunberen: verzwaringen vh muurwerk die de druk afleiden naar de grond
Pinakel: decora?eve spits op de steunberen à geeX extra gewicht op de steunbeer à kan
dan meer druk opnemen
Bestaat uit: voet / lijf met een spits op
DUS: go?sche muren zijn bijna geen muren, maar dragende kolommen met grote openingen
à Laterale druk wordt opgevangen: ander systeem van draagkrachten
Muur verliest dragende func?e, overgenomen door:
Kruisribgewelf – spitsboog – luchtbogen & steunberen
- Spitsboog + kruisribgewelf à verminderd zijdelingse druk
- Resterende druk: via luchtbogen naar de steunberen
