1
GESCHIEDENS VAN DE PSYCHOLOGIE 2026-27
KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN
0. Inleiding
0.1. Verschillende invalshoeken
0.2. Vormgeving
1. Geschiedschrijving
1.1. Motivering om terug te blikken op het verleden
1.2. Waarover gaat de geschiedenis van de psychologie?
1.3. Strekkingen in geschiedschrijving
1.4. Valkuilen bij geschiedschrijving
2. De Renaissance (15e-16e eeuw)
2.1. Sociaal-economische context
2.2. Maatschappelijk mensbeeld
2.3. Wetenschap en wetenschappelijke methode
2.4. Studie van het psychologische
3. De mechanisering van het wereldbeeld (17e eeuw)
3.1. Sociaal-economische context
3.2. Maatschappelijk mensbeeld
3.3. Wetenschap en wetenschappelijke methode
3.4. Studie van het psychologische
4. De Verlichting (18e eeuw)
4.1.Sociaal-economische context
4.2. Maatschappelijk mensbeeld
4.3. Wetenschap en wetenschappelijke methode
4.4. Studie van het psychologische
5. Naar een moderne maatschappij
(19e eeuw)
5.1. Sociaal-economische context
5.2. Maatschappelijk mensbeeld
5.3. Wetenschap en wetenschappelijke methode
5.4. Studie van het psychologische
6. Naar een psychologische samenleving (20e eeuw)
6.1. Sociaal-economische context
6.2. Maatschappelijk mensbeeld
6.3. Wetenschap en wetenschappelijke methode
6.4. Studie van het psychologische
7. Reflecties
7.1. Maatschappelijke en wetenschappelijke context
7.2. De psychologie als wetenschap
,2
2.1.
2.1.1.
2. Hoofdstuk
2.1.1.1.
A.
,3
0. Inleiding
“history is not the past but a map of the past, drawn from a particular point of view, to be
useful to the modern traveler” – Henry Glassie (1982)
0.1. Verschillende invalshoeken
Sociaal-economische context
- Economisch determinisme = veranderingen in economische factoren of relaties
vormen de basis voor evoluties op maatschappelijk en politiek vlak, “It’s the
economy”
Maatschappelijk mensbeeld
- Veranderende representaties of idealen waartoe mensen zich verhouden of zich mee
identificeren
- Doorheen de tijd een toename in individualisering
- Maar moeilijk na te gaan hoe sterk de veranderende zelfbeelden effectief aanhang vonden
in de populatie
Wetenschappelijke ontwikkelingen
- Wetenschap is geen gegeven, maar een verworvenheid
o Op zoek naar waarheid, wat wetenschap kenmerkt en wat een goede
wetenschappelijke methode inhoudt
- Wetenschappelijke verovering van de werkelijkheid was heel moeizaam
o 19e eeuw: academische psychologie spiegelt zich aan
wetenschappelijke ideaalbeelden uit natuurwetenschappen
o 19e eeuw: men ging de natuurwetenschappelijke aanpak verruimen
o 20e eeuw: wetenschappelijke benadering uit geesteswetenschap kreeg
invloed op academische psychologie, wel al invloed op praktijkgerichte
psychologie vanaf 19e eeuw
- Een van de belangrijkste wetenschappelijke ontwikkelingen voor de psychologie:
statistiek en zenuwstelsel in fysiologie
o Psychologie is het kind van de filosofie (studie van het bewustzijn als
ervaringsgegeven) en fysiologie (werking en functies van het lichaam
onderzoeken, het bewustzijn te lijf gaan)
Studie van het psychologische
- Pas vanaf 19e eeuw empirisch, daarvoor door filosofen
o Filosofen: focus op studie van bewustzijn en op manier waarop
zintuigelijke info bijdraagt tot kennisverwerving belangrijke thema’s in
geschiedenis van psychologie omdat functieleer een belangrijk
onderzoeksdomein is
- 20e eeuw: individuele verschillen, emoties, motivatie en psychische problemen
, 4
worden onderzocht en meer aandacht voor praktijkgerichte psychologie
0.2. Tijdsperiode en tijdsvakken
Tijdsperiode
- 19e eeuw: psychologie ontstaat als academische discipline
o Europa: Wilhelm Wundt sticht het Psychologisch Instituut in Leipzig in 1879 en
was de eerste die zichzelf een psycholoog noemde
o Amerika: William James doceerde een vak psychologie aan de universiteit van
Harvard
- In deze cursus bespreken we vanaf de Middeleeuwen (met verwijzingen naar de
Oudheid) maar we zouden eigenlijk al kunnen beginnen bij het ontstaan van de
eerste menselijke gemeenschappen
Tijdsvakken
- Als personen aan een eeuw worden toegewezen, is dit niet de eeuw van
geboorte of sterven maar het moment dat hun werk geschreven werd
of dat ze heeft meeste impact hadden
GESCHIEDENS VAN DE PSYCHOLOGIE 2026-27
KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN
0. Inleiding
0.1. Verschillende invalshoeken
0.2. Vormgeving
1. Geschiedschrijving
1.1. Motivering om terug te blikken op het verleden
1.2. Waarover gaat de geschiedenis van de psychologie?
1.3. Strekkingen in geschiedschrijving
1.4. Valkuilen bij geschiedschrijving
2. De Renaissance (15e-16e eeuw)
2.1. Sociaal-economische context
2.2. Maatschappelijk mensbeeld
2.3. Wetenschap en wetenschappelijke methode
2.4. Studie van het psychologische
3. De mechanisering van het wereldbeeld (17e eeuw)
3.1. Sociaal-economische context
3.2. Maatschappelijk mensbeeld
3.3. Wetenschap en wetenschappelijke methode
3.4. Studie van het psychologische
4. De Verlichting (18e eeuw)
4.1.Sociaal-economische context
4.2. Maatschappelijk mensbeeld
4.3. Wetenschap en wetenschappelijke methode
4.4. Studie van het psychologische
5. Naar een moderne maatschappij
(19e eeuw)
5.1. Sociaal-economische context
5.2. Maatschappelijk mensbeeld
5.3. Wetenschap en wetenschappelijke methode
5.4. Studie van het psychologische
6. Naar een psychologische samenleving (20e eeuw)
6.1. Sociaal-economische context
6.2. Maatschappelijk mensbeeld
6.3. Wetenschap en wetenschappelijke methode
6.4. Studie van het psychologische
7. Reflecties
7.1. Maatschappelijke en wetenschappelijke context
7.2. De psychologie als wetenschap
,2
2.1.
2.1.1.
2. Hoofdstuk
2.1.1.1.
A.
,3
0. Inleiding
“history is not the past but a map of the past, drawn from a particular point of view, to be
useful to the modern traveler” – Henry Glassie (1982)
0.1. Verschillende invalshoeken
Sociaal-economische context
- Economisch determinisme = veranderingen in economische factoren of relaties
vormen de basis voor evoluties op maatschappelijk en politiek vlak, “It’s the
economy”
Maatschappelijk mensbeeld
- Veranderende representaties of idealen waartoe mensen zich verhouden of zich mee
identificeren
- Doorheen de tijd een toename in individualisering
- Maar moeilijk na te gaan hoe sterk de veranderende zelfbeelden effectief aanhang vonden
in de populatie
Wetenschappelijke ontwikkelingen
- Wetenschap is geen gegeven, maar een verworvenheid
o Op zoek naar waarheid, wat wetenschap kenmerkt en wat een goede
wetenschappelijke methode inhoudt
- Wetenschappelijke verovering van de werkelijkheid was heel moeizaam
o 19e eeuw: academische psychologie spiegelt zich aan
wetenschappelijke ideaalbeelden uit natuurwetenschappen
o 19e eeuw: men ging de natuurwetenschappelijke aanpak verruimen
o 20e eeuw: wetenschappelijke benadering uit geesteswetenschap kreeg
invloed op academische psychologie, wel al invloed op praktijkgerichte
psychologie vanaf 19e eeuw
- Een van de belangrijkste wetenschappelijke ontwikkelingen voor de psychologie:
statistiek en zenuwstelsel in fysiologie
o Psychologie is het kind van de filosofie (studie van het bewustzijn als
ervaringsgegeven) en fysiologie (werking en functies van het lichaam
onderzoeken, het bewustzijn te lijf gaan)
Studie van het psychologische
- Pas vanaf 19e eeuw empirisch, daarvoor door filosofen
o Filosofen: focus op studie van bewustzijn en op manier waarop
zintuigelijke info bijdraagt tot kennisverwerving belangrijke thema’s in
geschiedenis van psychologie omdat functieleer een belangrijk
onderzoeksdomein is
- 20e eeuw: individuele verschillen, emoties, motivatie en psychische problemen
, 4
worden onderzocht en meer aandacht voor praktijkgerichte psychologie
0.2. Tijdsperiode en tijdsvakken
Tijdsperiode
- 19e eeuw: psychologie ontstaat als academische discipline
o Europa: Wilhelm Wundt sticht het Psychologisch Instituut in Leipzig in 1879 en
was de eerste die zichzelf een psycholoog noemde
o Amerika: William James doceerde een vak psychologie aan de universiteit van
Harvard
- In deze cursus bespreken we vanaf de Middeleeuwen (met verwijzingen naar de
Oudheid) maar we zouden eigenlijk al kunnen beginnen bij het ontstaan van de
eerste menselijke gemeenschappen
Tijdsvakken
- Als personen aan een eeuw worden toegewezen, is dit niet de eeuw van
geboorte of sterven maar het moment dat hun werk geschreven werd
of dat ze heeft meeste impact hadden
