Samenvatting SCW 3
Participatie
Les 1
Promotietekst:
“Sociaal-cultureel werkers zijn koplopers, verbinders, kantelaars, versterkers en
bruggenbouwers. We doen dit op een creatieve, innovatieve, interactieve en
experimentele manier. We brengen mensen in beweging en moedigen ze aan om
in actie te komen, om actief en mét zeggenschap betrokken te worden. We
werken voor iedereen maar met aandacht voor wie om welke reden dan ook
kwetsbaar is. Denken we aan mensen in armoede, gedetineerden, jongeren,
kortgeschoolden, nieuwkomers, personen
met een beperking, ...”
Dit ademt het idee van Participatie
Dit idee filosofisch onderbouwen.
1. Aftoetsen analytisch kader
2. Vormen van participatie vanuit enkele kritisch filosofische stemmen
Aftoetsen van een analytisch kader
Participatie: een analytische blik (aftoetsen) Zeker vanuit SCW-perspectief:
erg breed begrip.
> < Soms (zeker in de filosofische literatuur) eng als participatie aan het politieke
proces
Participatie is elk proces waardoor mensen op verschillende manieren betrokken
zijn bij, bijdragen aan en mede-gestalte geven aan het maatschappelijke leven —
politiek, economisch, cultureel en relationeel. Het omvat formele politiek
(stemmen, wijkraden), maar ook dagelijkse en culturele vormen
(vrijwilligerswerk, buurtfeesten, coöperaties, gemeenschappelijke kunsten,
netwerken van zorg en wederkerigheid, protesten, gemeenschappelijke
ruimtegebruik).
Een mogelijke opdeling: (maar praktijken hebben vaak overlap)
- Sociaal-communautaire participatie: vrijwilligerswerk,
buurtinitiatieven, informele zorg, wederkerige netwerken.
- Culturele participatie: deelname aan culturele activiteiten, co-creatie
van kunst, gemeenschapskunstprojecten,…
- Symbolische en publieke participatie: zichtbaar aanwezig zijn in
publieke ruimte, verhalen delen, zichtbaarheid van groepen
(herkenning/erkenning-politiek)
1
, - politiek (stemmen, protest, burgerfora, deliberatie, lokale
besluitvorming) / economisch/coöperatief (coöperaties, coproductie van
diensten) / digitaal
Ik ga ervan uit dat jullie vertrouwd met volgende zaken. Is dat zo?
Deelname vs. zeggenschap?
Gerelateerd: Arnsteins ‘participatieladder’ (1969) instrumenteel (informeren /
consulteren) vs. machtgevend (co-producerend / besluitvormend)
5 kritische vragen om participatie te analyseren:
₋ Wie is erbij betrokken? Wie wordt uitgesloten? basisvraag
₋ Welke invloed hebben deelnemers op uitkomsten?
₋ Welke middelen en tijd zijn beschikbaar voor deelname?
₋ Onder welke voorwaarden is deelname begrijpelijk en veilig?
₋ Wordt deelname erkend en beloond (symbolisch/praktisch)?
participatieladder: tokunism (symbolische participatie)
Proberen kapteren van onrust en onenigheid en meenemen in participatie maar
er vanuit gaan dat die onenigheid kan opgelost geraken. Het zal wel verdwijnen.
= ??? (raar woord)
Sittising control: samenwerkingsgroepen/burgers krijgen controle over situatie
Vormen van participatie vanuit enkele
kritisch filosofische stemmen
Participatie als zelf-realisatie
Martha Nussbaum (1947, Amerikaans) (expliciet over haar WASP-achtergrond;
maar wel genadeloze critica)
Wealthy (rijk) / White Anglosaskan Protestant (typische Amerikaanse)
Ethiek van de afhankelijkheid (> < onafhankelijk individu): accepteren van onze
kwetsbaarheid en onze lichamelijkheid niet ontkennen (cf. zorgethiek)
“Net zoals een stuk in een spel niet zichzelf is en alle zin en betekenis verloren heeft wanneer het
van de regels van het spel geïsoleerd wordt, zo zal ook de eenzame mens zin en betekenisloos zijn,
ontdaan van zijn identiteit.”
Denk terug aan H. Arendt haar extreme visie op het individu: je bestaat maar als
je zichtbaar bent voor de ander. Wie je bent dat is het beeld die een ander van je
heeft. Als je alleen bent besta je eigenlijk niet. Om als individu te bestaan, heb je
een ander nodig.
2
, “Zodra we onder ogen zien hoezeer de maatschappelijkheid onze levens doordringt zullen we,
volgens Aristoteles, ook erkennen dat ieder zoeken naar het goede leven in een context van
onderlinge verbondenheid moet plaatsvinden.”
Aristoteles: de mens is een ‘zoön politikon’ (=sociaal dier)
Participatie als zelf-realisatie
Kritisch naar samenleving kijken
Zelf-realisatie ingebed in de capability
approach
Cf. Ethische Vraagstukken
• Aristoteles (Nussbaum)
• Geluk bereik je niet als je het als doel stelt
• Geluk is een nevenverschijnsel (Achterhuis: ‘toegiftverschijnsel’ =
extraatje, je kan het niet voorspellen), namelijk als je jezelf
realiseert
Kern samenleving: zorgen dat mensen zichzelf kunnen realiseren
Handelingsvrijheid van de mens staat centraal (mensen moeten
keuzes kunnen maken-
Participatie behoort tot Nussbaums minimale capabilities (=combinatie van
functies die voor jou realiseerbaar zijn, mogelijkheden) (functionings (= dingen
die in de wereld kunnen gebeuren, bv: bij sommige mensen is dit naar de maan
gaan) die realiseerbaar moeten zijn)
In het leven kan je een aantal minimale oplijsten (dit moeten alle mensen kunnen
realiseren als ze dit willen), 1 daarvan is volgens Martha Nousbouw participatie
Daarvoor heb je nodig:
- Resources: aanwezige middelen: geld, ruimte, coördinatie …
- Conversion factors: is de context zo dat die middelen effectief kunnen
worden ingezet (> < beleidsfocus om participatie te organiseren)
Bv: hier staat een fiets maar als je nog nooit hebt leren fietsen ben je er
niets mee
Als samenleving moeten we dus er voor zorgen dat mensen zichzelf kunnen
realiseren als scw’ers
3
Participatie
Les 1
Promotietekst:
“Sociaal-cultureel werkers zijn koplopers, verbinders, kantelaars, versterkers en
bruggenbouwers. We doen dit op een creatieve, innovatieve, interactieve en
experimentele manier. We brengen mensen in beweging en moedigen ze aan om
in actie te komen, om actief en mét zeggenschap betrokken te worden. We
werken voor iedereen maar met aandacht voor wie om welke reden dan ook
kwetsbaar is. Denken we aan mensen in armoede, gedetineerden, jongeren,
kortgeschoolden, nieuwkomers, personen
met een beperking, ...”
Dit ademt het idee van Participatie
Dit idee filosofisch onderbouwen.
1. Aftoetsen analytisch kader
2. Vormen van participatie vanuit enkele kritisch filosofische stemmen
Aftoetsen van een analytisch kader
Participatie: een analytische blik (aftoetsen) Zeker vanuit SCW-perspectief:
erg breed begrip.
> < Soms (zeker in de filosofische literatuur) eng als participatie aan het politieke
proces
Participatie is elk proces waardoor mensen op verschillende manieren betrokken
zijn bij, bijdragen aan en mede-gestalte geven aan het maatschappelijke leven —
politiek, economisch, cultureel en relationeel. Het omvat formele politiek
(stemmen, wijkraden), maar ook dagelijkse en culturele vormen
(vrijwilligerswerk, buurtfeesten, coöperaties, gemeenschappelijke kunsten,
netwerken van zorg en wederkerigheid, protesten, gemeenschappelijke
ruimtegebruik).
Een mogelijke opdeling: (maar praktijken hebben vaak overlap)
- Sociaal-communautaire participatie: vrijwilligerswerk,
buurtinitiatieven, informele zorg, wederkerige netwerken.
- Culturele participatie: deelname aan culturele activiteiten, co-creatie
van kunst, gemeenschapskunstprojecten,…
- Symbolische en publieke participatie: zichtbaar aanwezig zijn in
publieke ruimte, verhalen delen, zichtbaarheid van groepen
(herkenning/erkenning-politiek)
1
, - politiek (stemmen, protest, burgerfora, deliberatie, lokale
besluitvorming) / economisch/coöperatief (coöperaties, coproductie van
diensten) / digitaal
Ik ga ervan uit dat jullie vertrouwd met volgende zaken. Is dat zo?
Deelname vs. zeggenschap?
Gerelateerd: Arnsteins ‘participatieladder’ (1969) instrumenteel (informeren /
consulteren) vs. machtgevend (co-producerend / besluitvormend)
5 kritische vragen om participatie te analyseren:
₋ Wie is erbij betrokken? Wie wordt uitgesloten? basisvraag
₋ Welke invloed hebben deelnemers op uitkomsten?
₋ Welke middelen en tijd zijn beschikbaar voor deelname?
₋ Onder welke voorwaarden is deelname begrijpelijk en veilig?
₋ Wordt deelname erkend en beloond (symbolisch/praktisch)?
participatieladder: tokunism (symbolische participatie)
Proberen kapteren van onrust en onenigheid en meenemen in participatie maar
er vanuit gaan dat die onenigheid kan opgelost geraken. Het zal wel verdwijnen.
= ??? (raar woord)
Sittising control: samenwerkingsgroepen/burgers krijgen controle over situatie
Vormen van participatie vanuit enkele
kritisch filosofische stemmen
Participatie als zelf-realisatie
Martha Nussbaum (1947, Amerikaans) (expliciet over haar WASP-achtergrond;
maar wel genadeloze critica)
Wealthy (rijk) / White Anglosaskan Protestant (typische Amerikaanse)
Ethiek van de afhankelijkheid (> < onafhankelijk individu): accepteren van onze
kwetsbaarheid en onze lichamelijkheid niet ontkennen (cf. zorgethiek)
“Net zoals een stuk in een spel niet zichzelf is en alle zin en betekenis verloren heeft wanneer het
van de regels van het spel geïsoleerd wordt, zo zal ook de eenzame mens zin en betekenisloos zijn,
ontdaan van zijn identiteit.”
Denk terug aan H. Arendt haar extreme visie op het individu: je bestaat maar als
je zichtbaar bent voor de ander. Wie je bent dat is het beeld die een ander van je
heeft. Als je alleen bent besta je eigenlijk niet. Om als individu te bestaan, heb je
een ander nodig.
2
, “Zodra we onder ogen zien hoezeer de maatschappelijkheid onze levens doordringt zullen we,
volgens Aristoteles, ook erkennen dat ieder zoeken naar het goede leven in een context van
onderlinge verbondenheid moet plaatsvinden.”
Aristoteles: de mens is een ‘zoön politikon’ (=sociaal dier)
Participatie als zelf-realisatie
Kritisch naar samenleving kijken
Zelf-realisatie ingebed in de capability
approach
Cf. Ethische Vraagstukken
• Aristoteles (Nussbaum)
• Geluk bereik je niet als je het als doel stelt
• Geluk is een nevenverschijnsel (Achterhuis: ‘toegiftverschijnsel’ =
extraatje, je kan het niet voorspellen), namelijk als je jezelf
realiseert
Kern samenleving: zorgen dat mensen zichzelf kunnen realiseren
Handelingsvrijheid van de mens staat centraal (mensen moeten
keuzes kunnen maken-
Participatie behoort tot Nussbaums minimale capabilities (=combinatie van
functies die voor jou realiseerbaar zijn, mogelijkheden) (functionings (= dingen
die in de wereld kunnen gebeuren, bv: bij sommige mensen is dit naar de maan
gaan) die realiseerbaar moeten zijn)
In het leven kan je een aantal minimale oplijsten (dit moeten alle mensen kunnen
realiseren als ze dit willen), 1 daarvan is volgens Martha Nousbouw participatie
Daarvoor heb je nodig:
- Resources: aanwezige middelen: geld, ruimte, coördinatie …
- Conversion factors: is de context zo dat die middelen effectief kunnen
worden ingezet (> < beleidsfocus om participatie te organiseren)
Bv: hier staat een fiets maar als je nog nooit hebt leren fietsen ben je er
niets mee
Als samenleving moeten we dus er voor zorgen dat mensen zichzelf kunnen
realiseren als scw’ers
3
