Volledige samenvatting criminologie

Deel 1
1. Wat is criminologie?

Definitie (volgens Sutherland, 1949)

“Criminology is the study of the making of laws, the breaking of laws, and
society’s reaction to breaking the laws.”

 De criminologie bestudeert volgens Sutherland dus drie domeinen:

1. Het ontstaan van wetten (hoe en waarom bepaalde gedragingen
strafbaar worden gesteld);

2. Het overtreden van wetten (criminaliteit zelf);

3. De maatschappelijke reactie op overtredingen (straffen, sancties,
herstel).

Algemener:

. Bestuderen van criminaliteit
. De oorzaken ervan
. De gevolgen voor individu en de maatschappij
Niet alleen begrijpen waarom mensen crimi plegen, maar ook hoe
het voorkomen kan worden en hoe samenlevingen omgaan met
daders en slachtoffers.

Centrale vragen:

 Waarom plegen mensen crimi?
 Hoe kunnen we crimi voorkomen?
 Hoe ziet de criminele carrière eruit?
 Wat zijn de kenmerken van slachtoffers?
 Wat is de impact van straffen op recidive?
 Hoe denkt de maatschappij over straffen?

Door systematisch onderzoek kunnen criminologen:

 Verklaringen bieden voor de oorzaken en gevolgen van crimi.
 Bijdragen aan evidence-based oplossingen om crimi aan te pakken.
 Kritische reflecties formuleren op beleidskeuzes en maatschappelijke
reacties.



1.1. Criminologie als interdisciplinaire wetenschap

Criminologie is geen zuiver juridische wetenschap, maar
interdisciplinair:


1

,  Gebruikt kennis uit psychologie, sociologie, recht, economie,
geneeskunde, statistiek, antropologie, enz.

 Combineert empirisch onderzoek (positivistisch) met normatieve
reflectie (filosofisch/juridisch).

 Doel: begrijpen waarom criminaliteit voorkomt en hoe we gepast
kunnen reageren.



1.2. Criminologie: hulpwetenschap of autonome wetenschap?

 Eind 19e eeuw ontstaan als hulpwetenschap van het
strafrecht → ondersteunen van rechters en beleid.

 Vandaag: een autonome, multidisciplinaire wetenschap met
eigen onderzoeksmethoden en theorieën.



2. Wat is criminaliteit?

2.1. Enge (juridische) definitie

 Criminaliteit = gedrag dat door de staat verboden en strafbaar
gesteld is.

 Focus op strafrecht (in Belgisch strafboek onderscheidt tussen
misdaden, wanbedrijven, overtredingen (elk hun eigen niveau van
sancties)

→ “misdrijven” in het nieuwe Strafwetboek 2026. Dan ook enkel
spreken over misdrijven en onderverdeeld in 8 strafniveaus +
minder focussen op gevangenisstraf.

 Citaat Sutherland (1949, p. 31):

“The essential characteristic of crime is that it is behaviour which is pro-
hibited by the state as an injury to the state and against which the state
may react by punishment.”

 Dus: wat de wetgever bepaalt, is crimineel.



2.2. Brede (sociale) definitie

 Criminaliteit is een sociaal construct, afhankelijk van tijd, cultuur,
context, locatie en interpretatie.

Het gaat om het overtreden van afspraken, normen en waarden die
verschillende groepen binnen de samenleving maken.

2

, Sommigen zijn strafbaar, maar niet alles.
Wat vandaag strafbaar is, was dat vroeger niet (of omgekeerd).

 Criminaliteit = product van sociale interactie en
normonderhandeling tussen burgers.

 In deze benadering wordt ook deviant gedrag, dreiging of
maatschappelijke overlast meegenomen.



2.3. Normatieve vs. Reactieve definitie

Type
Uitleg Voorbeeld
definitie

Criminaliteit = schending van een
Normatie
bestaande norm (juridisch, moreel of Diefstal, moord
f
sociaal).

Criminaliteit = wat de maatschappij als
Cannabisgebruik,
Reactief crimineel bestempelt (sociale reactie
graffiti, betogingen
centraal).

 Deze tweedeling komt later terug bij labeling theory en kritische
criminologie.



3. Twee oorsprongen van de criminologie

‘criminologie’  Latijns: ‘crimen’ = misdaad, Grieks: ‘logos’ = studie, leer’

Volgens David Garland (2002):

1. Lombrosiaans project – “academisch project”

o Ontstaan eind 19e eeuw.

o Doel: verklaren van misdadigheid via empirisch onderzoek
(Lombroso, Garofalo, Ferri).

o Focus: de dader → waarom pleegt iemand criminaliteit?

2. Overheidsproject – “beleidsproject”

o Empirisch onderzoek ten dienste van de overheid: werking van
politie, gevangenissen, recidive.

o Focus: het systeem → hoe werkt strafrecht en beleid?

 De moderne criminologie combineert beide stromingen: theorie +
praktijk, onderzoek + beleid.

3

, 4. Wat doet een criminoloog?

Een criminoloog probeert verklaringen te vinden voor:

 Waarom mensen criminaliteit plegen;

 Hoe criminaliteit kan worden voorkomen;

 Hoe de criminele carrière van een persoon evolueert;

 Wat de impact is van straf, beleid en maatschappelijke context;

 Hoe de maatschappij denkt over criminaliteit en straf.

Toepassing:

 Beleidsadvies (veiligheidsbeleid, drugbeleid, jeugdzorg);

 Onderzoek (criminologische studies, recidiveonderzoek);

 Justitieel werk (slachtofferhulp, gevangeniswezen, politie, OM).



5. Criminaliteit in cijfers en perceptie

5.1. Crime drop en veiligheidsparadox

 Sinds de jaren 1990: sterke daling van klassieke criminaliteit
(diefstal, geweld, moord).

 Toch: gevoel van onveiligheid blijft hoog → “veiligheidsparadox”.

 Verklaring:

o Media-aandacht voor misdaad.

o Nieuwe vormen van criminaliteit (cybercrime, fraude,
haatmisdrijven).

o Politieke retoriek rond veiligheid.

o Toenemende emancipatie en mondigheid van de burger.

5.2. Roep naar strengere straffen

 Publieke opinie: “harder straffen = minder misdaad”.



4