Hoofdstuk 2: personen met een verstandelijke
beperking
1. Geschiedenis
1.1 19e eeuw
Voor 1800 was er voor personen met een (verstandelijk) beperking weinig interesse.
1ste belangrijke inzicht gevolg van ontwikkeling binnen psychiatrie (begin 19e eeuw)
-> concepten ‘krankzinnigheid’ en ‘verstandelijke beperking’ van elkaar onderscheiden
Belangrijke pioniers:
Pinel (1745 - 1826)
- Nosographie des maladies mentales -> gaf voor eerst een systematische beschrijving van
psychiatrische ziektebeelden.
- bestudeerde term ‘idiotie’
- vader vd psychiatrie
- startte studie en observatie wat leidde tot eerste classificatie van geestesziekten
- Verloste geestesziekten van hun ketenen -> leidde tot nieuwe benadering dmv gesprekken,
‘instituut’
Esquirol (1772 - 1840)
- Opvolger Pinel
- Werd directeur van La Salpêtrière en L’Hospice de Bicêtre (17e eeuw)
-> doel ‘hospital’: bedelaar en marginalen opvangen
- bestudeerde term ‘idiotie’ verder -> onderscheiding 3 groepen:
● verwarden = tijdelijk verwarde mensen door bvb emotie of waanzin
● dementen = mensen die eerst normaal waren en dan verstand verloren door ziekte
of ouderdom
● idioten = mensen die nooit volledig verstand hebben ontwikkeld (= aangeboren
beperking)
- Beschreef idiotie als afzonderlijke toestand
Itard (1774 - 1838)
- verder ‘idiotie’
- De wilde van Aveyron (1801) = verwilderde jongen in bossen werd als studieobject gebruikt
-> Itard probeerde hem te leren spreken (eenvoudige communicatie, geen vloeiende taal)
- ontwikkelde een medisch-pedagogische theorie voor behandeling idioten: opvoeding en
therapie kunnen samenwerken om VP te verbeteren
- opbouw in de behandeling: aandacht voor sensorische elementen, taal, abstract denken
-> een natuurwetenschappelijke benadering in de zorg voor personen met VB
- observatie als basis van complexe analyse om tot juiste therapeutische of opvoedkundige
handeling te stellen
- Sensualisme inspireerde Itard -> kennis ontstaan door herhaaldelijke, zintuigelijke ervaringen
,Séguin (1812 - 1880)
- verder ‘idiotie’ Itard
- richtte school op voor idioten met focus op gestructureerd leerprogramma obv stimuleren
van zintuiglijke functies
- ontwikkeling van spieren en sensorische elementen (van Itard) = stap 1, intellectuele
(verstand) en morele (ziel) zijn volgende stappen
- naast sensualisme ook morele training = focus op zelfbeeld, emoties, intellectuele stimulatie
- geïnspireerd door religieus-filosofisch socialisme en werd apostel vd idioten
- aandacht voor pedagogisch benaderen van mensen met VP
Kanunnik Petrus Jozef Triest (1760 - 1836) en Jozef Guislain (1797 - 1860) vertegenwoordigden
mensen met VP in Vlaanderen.
Mensbeeld bepaalt definitie VS definitie bepaalt handeling -> hoe bekijk ik het?
Mensbeeld = een mensbeeld is een omvattende visie op wat het betekent om mens te zijn,
inclusief opvattingen over menselijke aard, drijfveren, capaciteiten en gedrag, verbonden met
filosofische, religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen.
Mensen met beperking worden als zero of hero gezien, niet als iemand normaal.
Vier mensbeelden:
1) Je past niet bij de samenleving
We sluiten je uit en verwaarlozen je
2) Begin 19e eeuw
‘Ocharme sukkelaartje’
We zijn extra lief om te ‘sukkelaar’ te verzorgen
We moeten ervoor zorgen, steun bieden, speciale scholen opstarten… om ze een goed leven
te bieden
3) Begin 20ste eeuw
Ze passen niet in de populatie, ze zijn niet normaal
We kunnen ze testen
Afwijking in kaart brengen
Ze worden gesteriliseerd (dus uitgeroeid) want ze kosten ons teveel
4) Jaren ‘60 (de hippies, feminisme, disability rights, Martin Luther King tegen racisme)
, Men wil bewijzen dat ze niet anders zijn
Disability rights komen op, we moeten ze zien als een normale burger
Gelijke behandeling
Inclusie en participatie voor iedereen
Uitsluiting -> segregatie -> inclusie
Ontstaan vd eerste inrichting - rond 1850
Segregatie naar aparte inrichtingen/instellingen/scholen
Start institutionaliseringsproces
- Jacob Guggelbühl (Abendberg)
- Eduard Séguin (VS)
- Samuel Howe (VS)
Ontstaan segregatie - rond 1850
Segregatie of scheiding = groepen mensen (zoals etnische groepen, sociaaleconomische klassen of
mensen met een handicap) gaan fysiek gescheiden van elkaar wonen of leven, vaak met beperkt
contact. Dit kan vrijwillig of gedwongen zijn en is het tegenovergestelde van integratie, waarbij
groepen juist meer met elkaar vermengd zijn en contact hebben
Ontstaan eerste inrichtingen/instellingen/scholen:
- Jacob Guggelbühl (1816 - 1863) zwitserse arts
- Samuel Howe (1801 - 1876) Amerikaanse arts: eerste instelling voor personen met visuele
beperking in Perkins Blindeninstituut (1848) samen met de naar VS gevluchte Séguin
- start vd instituten -> grote invloed op de orthopedagogiek
- Vinden kinderen interessant
1.2 Rond de eeuwwisseling (19de - 20ste eeuw)
1.2.1 Positivisme en evolutieleer
Ontwikkeling van geneeskunde kreeg meer impact op inzichten binnen de psychiatrie.
, Séguin en Howe startten zorg voor personen met verstandelijke beperking.
- Howe beschreef oorzaken van verstandelijke handicap als soort ‘degeneratie vd
mensensoort’, veroorzaakt door slechte gezondheidstoestand vd ouders, overmatig
alcoholgebruik, familiehuwelijken, pogingen tot abortus.
Verhoogde inzichten leidden tot stamboomstudies:
- proberen verband aan te tonen tussen verstandelijke handicap en criminaliteit vanuit
erfelijkheidsperspectief
- Goddard - familie Kallikak (1912)
Boek familie Kallikak -> goed bloed of slecht bloed?
Man had goede vrouw -> 7 kinderen en heel goede familie
nagelaten die veel bereikten.
Aan het front werd man verleid door ander ‘evil’ vrouw en had
slechte kinderen nagelaten aan de wereld
-> probeerde intelligentie en onvermogen erfelijk te verklaren
onderzocht familie waarvan 1 tak succesvol was en andere niet
Conclusie: aangeboren aanleg voor geestelijke achterstand en
criminaliteit (later sterk bekritiseerd wegens methodologische
fouten en bias)
duidelijk goed of slecht bloed -> leidde tot de nazi-ideologie in de 20ste eeuw
- Dugdale - The Jukes (1874)
Bij vrouw uit NY met een bipolaire stoornis
100/150 jaar laten hebben haar nagenoten
$420,000 gekost aan de staat want
waren vaak mensen met problemen.
-> verband gelegd tussen erfelijkheid en sociale problemen
-> grote impact op visie op mensen met handicap:
- ze werden in instellingen opgesloten ter bescherming vd samenleving
- in Amerika sterilisatiewetten
- toepassingen in nazi-regime
1.2.2 Testdiagnostiek (1905)
Binet en Simon = grondleggers psychometrie
-> kregen opdracht een methode te onderzoeken om kinderen op te sporen met licht verstandelijke
beperkingen.
Test intelligentie aangeboren, ongeacht invloed opvoeding of onderwijs
Goddard -> test van Binet en besloot mensen met VP zijn trainbaar, maar in relatie tot hun
aangeboren, verminderde, mogelijkheden.
Terman -> verder werk Binet
- introduceerde intelligentiequotiënt
-> IQ = MA/CA * 100
beperking
1. Geschiedenis
1.1 19e eeuw
Voor 1800 was er voor personen met een (verstandelijk) beperking weinig interesse.
1ste belangrijke inzicht gevolg van ontwikkeling binnen psychiatrie (begin 19e eeuw)
-> concepten ‘krankzinnigheid’ en ‘verstandelijke beperking’ van elkaar onderscheiden
Belangrijke pioniers:
Pinel (1745 - 1826)
- Nosographie des maladies mentales -> gaf voor eerst een systematische beschrijving van
psychiatrische ziektebeelden.
- bestudeerde term ‘idiotie’
- vader vd psychiatrie
- startte studie en observatie wat leidde tot eerste classificatie van geestesziekten
- Verloste geestesziekten van hun ketenen -> leidde tot nieuwe benadering dmv gesprekken,
‘instituut’
Esquirol (1772 - 1840)
- Opvolger Pinel
- Werd directeur van La Salpêtrière en L’Hospice de Bicêtre (17e eeuw)
-> doel ‘hospital’: bedelaar en marginalen opvangen
- bestudeerde term ‘idiotie’ verder -> onderscheiding 3 groepen:
● verwarden = tijdelijk verwarde mensen door bvb emotie of waanzin
● dementen = mensen die eerst normaal waren en dan verstand verloren door ziekte
of ouderdom
● idioten = mensen die nooit volledig verstand hebben ontwikkeld (= aangeboren
beperking)
- Beschreef idiotie als afzonderlijke toestand
Itard (1774 - 1838)
- verder ‘idiotie’
- De wilde van Aveyron (1801) = verwilderde jongen in bossen werd als studieobject gebruikt
-> Itard probeerde hem te leren spreken (eenvoudige communicatie, geen vloeiende taal)
- ontwikkelde een medisch-pedagogische theorie voor behandeling idioten: opvoeding en
therapie kunnen samenwerken om VP te verbeteren
- opbouw in de behandeling: aandacht voor sensorische elementen, taal, abstract denken
-> een natuurwetenschappelijke benadering in de zorg voor personen met VB
- observatie als basis van complexe analyse om tot juiste therapeutische of opvoedkundige
handeling te stellen
- Sensualisme inspireerde Itard -> kennis ontstaan door herhaaldelijke, zintuigelijke ervaringen
,Séguin (1812 - 1880)
- verder ‘idiotie’ Itard
- richtte school op voor idioten met focus op gestructureerd leerprogramma obv stimuleren
van zintuiglijke functies
- ontwikkeling van spieren en sensorische elementen (van Itard) = stap 1, intellectuele
(verstand) en morele (ziel) zijn volgende stappen
- naast sensualisme ook morele training = focus op zelfbeeld, emoties, intellectuele stimulatie
- geïnspireerd door religieus-filosofisch socialisme en werd apostel vd idioten
- aandacht voor pedagogisch benaderen van mensen met VP
Kanunnik Petrus Jozef Triest (1760 - 1836) en Jozef Guislain (1797 - 1860) vertegenwoordigden
mensen met VP in Vlaanderen.
Mensbeeld bepaalt definitie VS definitie bepaalt handeling -> hoe bekijk ik het?
Mensbeeld = een mensbeeld is een omvattende visie op wat het betekent om mens te zijn,
inclusief opvattingen over menselijke aard, drijfveren, capaciteiten en gedrag, verbonden met
filosofische, religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen.
Mensen met beperking worden als zero of hero gezien, niet als iemand normaal.
Vier mensbeelden:
1) Je past niet bij de samenleving
We sluiten je uit en verwaarlozen je
2) Begin 19e eeuw
‘Ocharme sukkelaartje’
We zijn extra lief om te ‘sukkelaar’ te verzorgen
We moeten ervoor zorgen, steun bieden, speciale scholen opstarten… om ze een goed leven
te bieden
3) Begin 20ste eeuw
Ze passen niet in de populatie, ze zijn niet normaal
We kunnen ze testen
Afwijking in kaart brengen
Ze worden gesteriliseerd (dus uitgeroeid) want ze kosten ons teveel
4) Jaren ‘60 (de hippies, feminisme, disability rights, Martin Luther King tegen racisme)
, Men wil bewijzen dat ze niet anders zijn
Disability rights komen op, we moeten ze zien als een normale burger
Gelijke behandeling
Inclusie en participatie voor iedereen
Uitsluiting -> segregatie -> inclusie
Ontstaan vd eerste inrichting - rond 1850
Segregatie naar aparte inrichtingen/instellingen/scholen
Start institutionaliseringsproces
- Jacob Guggelbühl (Abendberg)
- Eduard Séguin (VS)
- Samuel Howe (VS)
Ontstaan segregatie - rond 1850
Segregatie of scheiding = groepen mensen (zoals etnische groepen, sociaaleconomische klassen of
mensen met een handicap) gaan fysiek gescheiden van elkaar wonen of leven, vaak met beperkt
contact. Dit kan vrijwillig of gedwongen zijn en is het tegenovergestelde van integratie, waarbij
groepen juist meer met elkaar vermengd zijn en contact hebben
Ontstaan eerste inrichtingen/instellingen/scholen:
- Jacob Guggelbühl (1816 - 1863) zwitserse arts
- Samuel Howe (1801 - 1876) Amerikaanse arts: eerste instelling voor personen met visuele
beperking in Perkins Blindeninstituut (1848) samen met de naar VS gevluchte Séguin
- start vd instituten -> grote invloed op de orthopedagogiek
- Vinden kinderen interessant
1.2 Rond de eeuwwisseling (19de - 20ste eeuw)
1.2.1 Positivisme en evolutieleer
Ontwikkeling van geneeskunde kreeg meer impact op inzichten binnen de psychiatrie.
, Séguin en Howe startten zorg voor personen met verstandelijke beperking.
- Howe beschreef oorzaken van verstandelijke handicap als soort ‘degeneratie vd
mensensoort’, veroorzaakt door slechte gezondheidstoestand vd ouders, overmatig
alcoholgebruik, familiehuwelijken, pogingen tot abortus.
Verhoogde inzichten leidden tot stamboomstudies:
- proberen verband aan te tonen tussen verstandelijke handicap en criminaliteit vanuit
erfelijkheidsperspectief
- Goddard - familie Kallikak (1912)
Boek familie Kallikak -> goed bloed of slecht bloed?
Man had goede vrouw -> 7 kinderen en heel goede familie
nagelaten die veel bereikten.
Aan het front werd man verleid door ander ‘evil’ vrouw en had
slechte kinderen nagelaten aan de wereld
-> probeerde intelligentie en onvermogen erfelijk te verklaren
onderzocht familie waarvan 1 tak succesvol was en andere niet
Conclusie: aangeboren aanleg voor geestelijke achterstand en
criminaliteit (later sterk bekritiseerd wegens methodologische
fouten en bias)
duidelijk goed of slecht bloed -> leidde tot de nazi-ideologie in de 20ste eeuw
- Dugdale - The Jukes (1874)
Bij vrouw uit NY met een bipolaire stoornis
100/150 jaar laten hebben haar nagenoten
$420,000 gekost aan de staat want
waren vaak mensen met problemen.
-> verband gelegd tussen erfelijkheid en sociale problemen
-> grote impact op visie op mensen met handicap:
- ze werden in instellingen opgesloten ter bescherming vd samenleving
- in Amerika sterilisatiewetten
- toepassingen in nazi-regime
1.2.2 Testdiagnostiek (1905)
Binet en Simon = grondleggers psychometrie
-> kregen opdracht een methode te onderzoeken om kinderen op te sporen met licht verstandelijke
beperkingen.
Test intelligentie aangeboren, ongeacht invloed opvoeding of onderwijs
Goddard -> test van Binet en besloot mensen met VP zijn trainbaar, maar in relatie tot hun
aangeboren, verminderde, mogelijkheden.
Terman -> verder werk Binet
- introduceerde intelligentiequotiënt
-> IQ = MA/CA * 100
