Hoofdstuk 4: personen met visuele beperking
1. Geschiedenis
Lange en complexe geschiedenis, waarin maatschappelijk beeld vaak werd bepaald door het
stereotype vd ‘blinde bedelaar’.
- Doorheen eeuwen: blinde mensen gezien als afhankelijk van anderen
● gevolg van slechte levensomstandigheden en armoede.
- In het globale Zuiden: groot deel vd slechtzienden en blinden in armoede.
- Vanaf 18e eeuw: groeiend besef dat blinde personen aanzienlijk meer kunnen bereiken
● mits de juiste ondersteuning.
● Franse Valentin Haüy belangrijke rol:
- hij stichtte eerste blindenschool in Parijs
- ontwikkelde onderwijsmethoden die uitgingen van respect en
mogelijkheden voor blinde kinderen en jongeren.
Louis Braille:
- blind op jonge leeftijd
- ontwikkelde op zijn 15de brailleschrift
= logisch alfabet gebaseerd op puntjes dat het mogelijk maakte voor blinde mensen om te
lezen en te schrijven.
- systeem evolueerde in 1829 een volwaardige, wereldwijd erkende methode voor alle talen &
zelfs voor muziek- en wiskundecode
- pedagogen en beleidsmakers vonden geen goed idee dat een volwaardige blinden taal
ontstond zonder verband te tonen met gewone ziendenalfabet
- Nu: braille essentieel communicatiemiddel voor mensen met een visuele bp
- 4 januari wereldwijd Wereld Braille Dag. (-> Louis geboren 4 januari)
Na onafhankelijkheid van België (1830):
- meer blindenscholen
- vaak opgericht door religieuze ordes zoals de Broeders van Liefde van Kanunnik Petrus Jozef
Triest
- boden onderdak en onderwijs aan blinde en dove kinderen
- In de loop 20ste eeuw verspreidden deze scholen en instituten zich over heel België
- Toen nog sterk gestuurd door religieuzen, maar sinds de jaren ‘70 ingevoegd in het
buitengewoon onderwijs, type 6.
- vb van belangrijke blindenscholen en -instituten: Centrum Ganspoel, De Markgrave,
Sint-Rafaël en Kasterlinden.
, Tot begin 20ste eeuw:
- blinde mensen vooral afhankelijk van hun familie
- deelname aan hoger nderwijs of de arbeidsmarkt zeer beperkt
- veranderde met de opkomst van organisaties als de Brailleliga (1920) en Licht en Liefde
(1923)
● legden zich toe op emancipatie en integratie, o.a. door braille en audiodescriptie
beschikbaar te stellen en professionele ondersteuning te bieden
● ervaringsdeskundigen spelen belangrijke rol
- focus verschoof naar zelfstandigheid en maatschappelijke participatie, mede dankzij
technische hulpmiddelen als braille, spraaktechnologie en later computers en smartphones.
In laatste decennia:
- duidelijke evolutie zichtbaar richting inclusie van personen met low vision in de samenleving
- mede door snelle technologische ontwikkelingen
- Hulpmiddelen zoals apps en spraaksoftware maken zelfstandigheid in het onderwijs, op het
werk en in het dagelijks leven beter mogelijk
- Residentiële instellingen, mobiele diensten en ambulante diensten bieden ondersteuning in
alle aspecten vh leven.
Veel bekende mensen met een visuele bp die groot maatschappelijk of cultureel verschil maakten:
Bvb. Stevie Wonder, Andrea Bocelli, Helen Keller en Marla Lee Runyan
Zij tonen aan dat een visuele bp geen belemmering hoeft te zijn voor een opvallende carrière of
maatschappelijke impact.
2. Begrippenkader
Begrip visuele beperking is een continuüm van ‘normaal zicht’ -> ‘volledig blind’
- met verschillende gradaties ertussen
- Diverse parameters zoals anatomi, resterend waarnemingsvermogen, en de locatie van het
letsel (oog, oogzenuw, hersenen)
- Medische definities komen van oogartsen, orthoptisten, WHO en VAPH
● gebaseerd op het erkennen van ernst en type handicap
● vaak via het ICF-model, dat vooral kijkt naar dagelijkse participatie en
belemmeringen.
2.1 Medische definities
2.1.1 Traditionele opvattingen
Traditionele medische definities van visuele bp baseren zich op twee criteria:
1. gezichtsscherpte
2. gezichtsveld
Op basis hiervan: categorieën als matig slechtziend, ernstig slechtziend en blind.
1. Geschiedenis
Lange en complexe geschiedenis, waarin maatschappelijk beeld vaak werd bepaald door het
stereotype vd ‘blinde bedelaar’.
- Doorheen eeuwen: blinde mensen gezien als afhankelijk van anderen
● gevolg van slechte levensomstandigheden en armoede.
- In het globale Zuiden: groot deel vd slechtzienden en blinden in armoede.
- Vanaf 18e eeuw: groeiend besef dat blinde personen aanzienlijk meer kunnen bereiken
● mits de juiste ondersteuning.
● Franse Valentin Haüy belangrijke rol:
- hij stichtte eerste blindenschool in Parijs
- ontwikkelde onderwijsmethoden die uitgingen van respect en
mogelijkheden voor blinde kinderen en jongeren.
Louis Braille:
- blind op jonge leeftijd
- ontwikkelde op zijn 15de brailleschrift
= logisch alfabet gebaseerd op puntjes dat het mogelijk maakte voor blinde mensen om te
lezen en te schrijven.
- systeem evolueerde in 1829 een volwaardige, wereldwijd erkende methode voor alle talen &
zelfs voor muziek- en wiskundecode
- pedagogen en beleidsmakers vonden geen goed idee dat een volwaardige blinden taal
ontstond zonder verband te tonen met gewone ziendenalfabet
- Nu: braille essentieel communicatiemiddel voor mensen met een visuele bp
- 4 januari wereldwijd Wereld Braille Dag. (-> Louis geboren 4 januari)
Na onafhankelijkheid van België (1830):
- meer blindenscholen
- vaak opgericht door religieuze ordes zoals de Broeders van Liefde van Kanunnik Petrus Jozef
Triest
- boden onderdak en onderwijs aan blinde en dove kinderen
- In de loop 20ste eeuw verspreidden deze scholen en instituten zich over heel België
- Toen nog sterk gestuurd door religieuzen, maar sinds de jaren ‘70 ingevoegd in het
buitengewoon onderwijs, type 6.
- vb van belangrijke blindenscholen en -instituten: Centrum Ganspoel, De Markgrave,
Sint-Rafaël en Kasterlinden.
, Tot begin 20ste eeuw:
- blinde mensen vooral afhankelijk van hun familie
- deelname aan hoger nderwijs of de arbeidsmarkt zeer beperkt
- veranderde met de opkomst van organisaties als de Brailleliga (1920) en Licht en Liefde
(1923)
● legden zich toe op emancipatie en integratie, o.a. door braille en audiodescriptie
beschikbaar te stellen en professionele ondersteuning te bieden
● ervaringsdeskundigen spelen belangrijke rol
- focus verschoof naar zelfstandigheid en maatschappelijke participatie, mede dankzij
technische hulpmiddelen als braille, spraaktechnologie en later computers en smartphones.
In laatste decennia:
- duidelijke evolutie zichtbaar richting inclusie van personen met low vision in de samenleving
- mede door snelle technologische ontwikkelingen
- Hulpmiddelen zoals apps en spraaksoftware maken zelfstandigheid in het onderwijs, op het
werk en in het dagelijks leven beter mogelijk
- Residentiële instellingen, mobiele diensten en ambulante diensten bieden ondersteuning in
alle aspecten vh leven.
Veel bekende mensen met een visuele bp die groot maatschappelijk of cultureel verschil maakten:
Bvb. Stevie Wonder, Andrea Bocelli, Helen Keller en Marla Lee Runyan
Zij tonen aan dat een visuele bp geen belemmering hoeft te zijn voor een opvallende carrière of
maatschappelijke impact.
2. Begrippenkader
Begrip visuele beperking is een continuüm van ‘normaal zicht’ -> ‘volledig blind’
- met verschillende gradaties ertussen
- Diverse parameters zoals anatomi, resterend waarnemingsvermogen, en de locatie van het
letsel (oog, oogzenuw, hersenen)
- Medische definities komen van oogartsen, orthoptisten, WHO en VAPH
● gebaseerd op het erkennen van ernst en type handicap
● vaak via het ICF-model, dat vooral kijkt naar dagelijkse participatie en
belemmeringen.
2.1 Medische definities
2.1.1 Traditionele opvattingen
Traditionele medische definities van visuele bp baseren zich op twee criteria:
1. gezichtsscherpte
2. gezichtsveld
Op basis hiervan: categorieën als matig slechtziend, ernstig slechtziend en blind.
