Hoofdstuk 10: personen met ernstige psychische
problemen
1. Geschiedenis
Geestelijke gezondheidszorg (ggz) = complex
- Voortdurende wisselwerking tussen medische, maatschappelijke, economische, justitieel,
sociaal en politieke ontwikkelingen.
- Psychiatrie weerspiegelt heersende denkbeelden over mens en samenleving
● helpt bij begrijpen van huidige hulpverlening en ondersteuning
- Blik op historische tendensen biedt inzicht in evolutie van beeldvorming en praktijk rond
mensen met EPP in België.
1.1 recente geschiedenis
Tot de jaren ‘60:
- mensen met EPP vooral in grote instellingen/ziekenhuizen afgezonderd vd maatschappij
- focus op medische behandeling -> verzorging, symptoombestrijding, veiligheid, klinische zorg
en stabiliteit
- Opkomst psychoanalyse en medicatie
- Psychiatrie = afgelegen, totalitaire instituten
● Machtsverhouding psychiater-patiënt
- Jozef-Guislain instituut
Vanaf de jaren ‘60:
- ontstond antipsychiatrie
● = internationale beweging van kritische intellectuelen
- intellectuelen -> Basaglia, Laing en Szasz
● kritische denkers protesteerden tegen macht van totalitaire psychiatrische
instellingen, onmenselijkheid van bepaalde behandelingen en overdreven
medicalisering
● pleitten voor meer zeggenschap en sociale gelijkheid
● Psychische problemen worden te medisch benaderd
● Eindeloze en onvrijwillige opnames
- Survivor Movement:
● ook wel consumer movement genoemd
● ontstond in Amerika
● ex-patiënten/’overlevers’ die opkwamen voor hun rechten
● protesteerden tegen onmenselijkheden in psychiatrische instelling, dwang en
uitsluiting
- Kritiek op psychiatrie leidde internationaal tot Golf van de-institutionalisering:
● instellingen werden gesloten
● ziekenhuisbedden werden gereduceerd
● psychiatrische-patiënten vrijgelaten
● nieuwe patiënten werden in gemeenschap behandelt
● beweegreden:
, - willen meer humane zorg
- therapeutisch verantwoord
- meer kostenbesparend
Periode na de-institutionalisering:
- groeide Amerikaanse Survivor Movement uit tot diverse groep van ex-patiënten die meer
keuzevrijheid en informatie eisten binnen ggz
- verzetten zich tegen de passieve rol van ‘patiënt’
- willen meer rechten voor personen met psychiatrische problemen
- kwam in opstand tegen machtsongelijkheid tussen hulpverleners en patiënten
- leidde tot bredere transformatie in ggz:
● perspectief verschoof van klinische naar multidimensionale en holistische
benadering
● herstel en participatie werden belangrijker
Vanaf jaren ‘80:
- Deegan introduceerde concept herstel (1988)
● psychisch herstel gezien als:
- het opbouwen van een nieuwe identiteit
- het zoeken naar integriteit
- het zoeken naar betekenisvol leven ondanks beperkingen
● Herstel = het vinden van een waardevolle plek in de samenleving en het besef dat
psychische problemen impact hebben op alle levensdomeinen
● activistische beweging van ex-patiënten stimuleerde dit denken
- daarna ook professionals en beleidsmakers in Europa en Amerika
- hersteldenken focust sindsdien minder op symptomatische of
therapeutische doelen
- focus meer op hoop, persoonlijke groei en sociaal functioneren
● Consumer movement breidt zich uit
- tot consumer/survivor/ex-patient movement (c/s/x)
- Consumers eisen meer keuzevrijheid en informatie
- Survivors klagen machtsongelijkheid aan
- Ex-patients weigeren ‘patiënt’ te spelen
Vanaf jaren ‘90:
Professionalisering van herstel
- Herstel = nieuwe revolutionaire manier van denken over psychische problemen
- Concept wordt opgepikt door professionals VS
● daarna ook Europa
- Hoopvol paradigma:
● weg van medische kijk
● herstel is mogelijk
- Focus op zelfbepaling, empowerment, inclusief burgerschap, betekenisvol leven in de
gemeenschap
, 1.2 Herstel als richtinggevend kader
Multidimensionaal concept
Klinisch herstel:
- focus op afwezigheid van symptomen
- Hoe?
● via medische en psychologische interventies
Functioneel herstel:
- rehabilitatie (in sociale psychiatrie)
- focus op positie in samenleving en maatschappelijk functioneren
- zelfstandig wonen, werken en onderwijs
Persoonlijk herstel:
- vertrekt vanuit CHIME
- niet lineair, wel veel ups en downs
Sociaal herstel:
- Inclusief burgerschap
- aandacht voor stigma en uitsluitingsmechanismen
- opnieuw lid worden vd samenleving
Psychisch herstel = uniek, multidimensionaal en persoonlijk proces.
- CHIME-model door Leamy
● verbondenheid / Connectedness
- ondersteuning door anderen (omgeving, relaties, lotgenoten…)
- Peer-support en zelfhulpgroepen
- deel uitmaken van gemeenschap
● hoop & optimisme / Hope & optimism
- dromen en wensen
- geloof in herstel en motivatie om te veranderen
- positieve toekomst & oog voor succes
● identiteit / Identity
- heropbouwen van positief zelfbeeld en identiteit
- vervullen van verschillende rollen
- omgaan met stigma
● betekenisvol leven / Meaning in life
- QOL + vinden van betekenis in leven
- Spiritualiteit
- Betekenisvolle levensdoelen
● Empowerment
- versterken van zelfbepaling en persoonlijke verantwoordelijkheid
- herwinnen van controle over eigen leven
● beschrijft hoe herstel draait om het opbouwen van een waardevol leven, ondanks
psychische problemen
problemen
1. Geschiedenis
Geestelijke gezondheidszorg (ggz) = complex
- Voortdurende wisselwerking tussen medische, maatschappelijke, economische, justitieel,
sociaal en politieke ontwikkelingen.
- Psychiatrie weerspiegelt heersende denkbeelden over mens en samenleving
● helpt bij begrijpen van huidige hulpverlening en ondersteuning
- Blik op historische tendensen biedt inzicht in evolutie van beeldvorming en praktijk rond
mensen met EPP in België.
1.1 recente geschiedenis
Tot de jaren ‘60:
- mensen met EPP vooral in grote instellingen/ziekenhuizen afgezonderd vd maatschappij
- focus op medische behandeling -> verzorging, symptoombestrijding, veiligheid, klinische zorg
en stabiliteit
- Opkomst psychoanalyse en medicatie
- Psychiatrie = afgelegen, totalitaire instituten
● Machtsverhouding psychiater-patiënt
- Jozef-Guislain instituut
Vanaf de jaren ‘60:
- ontstond antipsychiatrie
● = internationale beweging van kritische intellectuelen
- intellectuelen -> Basaglia, Laing en Szasz
● kritische denkers protesteerden tegen macht van totalitaire psychiatrische
instellingen, onmenselijkheid van bepaalde behandelingen en overdreven
medicalisering
● pleitten voor meer zeggenschap en sociale gelijkheid
● Psychische problemen worden te medisch benaderd
● Eindeloze en onvrijwillige opnames
- Survivor Movement:
● ook wel consumer movement genoemd
● ontstond in Amerika
● ex-patiënten/’overlevers’ die opkwamen voor hun rechten
● protesteerden tegen onmenselijkheden in psychiatrische instelling, dwang en
uitsluiting
- Kritiek op psychiatrie leidde internationaal tot Golf van de-institutionalisering:
● instellingen werden gesloten
● ziekenhuisbedden werden gereduceerd
● psychiatrische-patiënten vrijgelaten
● nieuwe patiënten werden in gemeenschap behandelt
● beweegreden:
, - willen meer humane zorg
- therapeutisch verantwoord
- meer kostenbesparend
Periode na de-institutionalisering:
- groeide Amerikaanse Survivor Movement uit tot diverse groep van ex-patiënten die meer
keuzevrijheid en informatie eisten binnen ggz
- verzetten zich tegen de passieve rol van ‘patiënt’
- willen meer rechten voor personen met psychiatrische problemen
- kwam in opstand tegen machtsongelijkheid tussen hulpverleners en patiënten
- leidde tot bredere transformatie in ggz:
● perspectief verschoof van klinische naar multidimensionale en holistische
benadering
● herstel en participatie werden belangrijker
Vanaf jaren ‘80:
- Deegan introduceerde concept herstel (1988)
● psychisch herstel gezien als:
- het opbouwen van een nieuwe identiteit
- het zoeken naar integriteit
- het zoeken naar betekenisvol leven ondanks beperkingen
● Herstel = het vinden van een waardevolle plek in de samenleving en het besef dat
psychische problemen impact hebben op alle levensdomeinen
● activistische beweging van ex-patiënten stimuleerde dit denken
- daarna ook professionals en beleidsmakers in Europa en Amerika
- hersteldenken focust sindsdien minder op symptomatische of
therapeutische doelen
- focus meer op hoop, persoonlijke groei en sociaal functioneren
● Consumer movement breidt zich uit
- tot consumer/survivor/ex-patient movement (c/s/x)
- Consumers eisen meer keuzevrijheid en informatie
- Survivors klagen machtsongelijkheid aan
- Ex-patients weigeren ‘patiënt’ te spelen
Vanaf jaren ‘90:
Professionalisering van herstel
- Herstel = nieuwe revolutionaire manier van denken over psychische problemen
- Concept wordt opgepikt door professionals VS
● daarna ook Europa
- Hoopvol paradigma:
● weg van medische kijk
● herstel is mogelijk
- Focus op zelfbepaling, empowerment, inclusief burgerschap, betekenisvol leven in de
gemeenschap
, 1.2 Herstel als richtinggevend kader
Multidimensionaal concept
Klinisch herstel:
- focus op afwezigheid van symptomen
- Hoe?
● via medische en psychologische interventies
Functioneel herstel:
- rehabilitatie (in sociale psychiatrie)
- focus op positie in samenleving en maatschappelijk functioneren
- zelfstandig wonen, werken en onderwijs
Persoonlijk herstel:
- vertrekt vanuit CHIME
- niet lineair, wel veel ups en downs
Sociaal herstel:
- Inclusief burgerschap
- aandacht voor stigma en uitsluitingsmechanismen
- opnieuw lid worden vd samenleving
Psychisch herstel = uniek, multidimensionaal en persoonlijk proces.
- CHIME-model door Leamy
● verbondenheid / Connectedness
- ondersteuning door anderen (omgeving, relaties, lotgenoten…)
- Peer-support en zelfhulpgroepen
- deel uitmaken van gemeenschap
● hoop & optimisme / Hope & optimism
- dromen en wensen
- geloof in herstel en motivatie om te veranderen
- positieve toekomst & oog voor succes
● identiteit / Identity
- heropbouwen van positief zelfbeeld en identiteit
- vervullen van verschillende rollen
- omgaan met stigma
● betekenisvol leven / Meaning in life
- QOL + vinden van betekenis in leven
- Spiritualiteit
- Betekenisvolle levensdoelen
● Empowerment
- versterken van zelfbepaling en persoonlijke verantwoordelijkheid
- herwinnen van controle over eigen leven
● beschrijft hoe herstel draait om het opbouwen van een waardevol leven, ondanks
psychische problemen
