Hoofdstuk 5: personen met een auditieve
beperking
Situering
Horen
- afstand zintuig
- slaapt nooit -> wordt bvb wakker bij wekker
- nooit uit te schakelen
- roept emoties op
- in staat geluiden te negeren of meer aandacht aan te schenken
Geluid
- is overal en altijd
- besef omringende wereld
- structureert ruimte in richting en afstand
- doet beroep op ons gevoel: kan bedreigen, angstig maken, pijn doen
- kan aandacht trekken, ons “wakker” maken
- kan ontspannend zijn
Horen is de basis…
Horen is basis van ontwikkelingsketen
- basis van communicatie in al zijn facetten
- basis van spreken en taal
Spraak en taal interfereren met:
- Intellectuele ontwikkeling (academische vaardigheden, …)
- Emotionele ontwikkeling (identiteit, …)
- Sociale ontwikkeling (peers, …)
- Motorische ontwikkeling (alles via scripts)
Sneeuwbaleffect
‘Zo vroeg mogelijk proberen ingrijpen zodat de bal (= problemen,) niet groter wordt/erger wordt.’
Wanneer we helpen stoppen we het rollen van de bal langzaam.
Bvb. problemen zonder ingrijpen -> niet meer horen -> problemen met communiceren -> problemen
lezen en schrijven -> problemen academische ontw … -> …
Gevolgen van handicap zoveel mogelijk compenseren, minimaliseren en trachten totale ontwikkeling
te normaliseren
Men blijft altijd gehoorgestoord, ondanks hulpmiddelen. -> bvb. bij CI hoor je beter, maar niet
normaal
147
,1. Geschiedenis
Vroeger doofstomheid -> doofheid verbonden met domheid en het niet kunnen spreken
- ‘normale’ opvoeding voor dove kinderen -> niet vanzelfsprekend
- Rudolph Agricola:
● beschreef als eerste hoe doofgeboren persoon via geschreven woorden kon leren
spreken
● zag geschreven taal als middel om ideeën over te brengen en taal te verwerven
● geloofde in dingen uitleggen via gebaren
1.1 Spanje
Rond 1600 startten eerste onderwijsinitiatieven voor dove jongeren:
- binnen adellijke families
- om familie‑eigendom in familie te houden
- om erfdoofheid te beperken
- probleem: Spaanse wetgeving laat niet overerven aan doven (-> kan niet spreken, lezen,
schrijven…)
- oplossing: onderwijzen van dove kinderen
Pedro Ponce de León: (16e eeuw)
- gaf twee dove broers les:
● ene leerde lezen en schrijven
● andere studeerde geschiedenis, Spaans en Latijn
● leerde geen liplezen
● gebruikte vingeralfabet
● leerde vooral aan familie -> communicatie binnen familie mogelijk zonder liplezen
● auraal/oraal akoepedische methode
Juan Pablo de Bonet: (16e-17e eeuw)
- in 1620: publiceerde eerste praktische boek over opvoeding van dove kinderen
● gebaseerd op eenhandig handalfabet
- benadrukt vroege interventie:
● via handalfabet moest familie op jonge leeftijd letters, woorden en
lezen aanleren
vingerspelling ter ondersteuning van gesproken taal -> voorloper
cued speech = fonetische gebaren -> gebarensysteem om taal visueel
te maken
● methode legt nadruk op logische opbouw van taal en grammatica
● werd model voor latere handalfabeten
Onderwijs enkel voor degenen die dovenonderwijs konden veroorloven: had individueel karakter.
148
, 1.2 Engeland & Schotland
Sir Kenelin Digby:
- 17e eeuw
- werk van Bonet raakte bekend via hem
- schreef over Spaanse dove edelman Luis de Velasco
● toonde aan dat hij goed kon liplezen en leren spreken
George Dalgarno: (17e eeuw)
- publiceerde in 1680 boek Didascalocophus: or the Deaf and Dumb Man’s Tutor
● had hier eigen methode in staan
● sprak hier over tweehandig alfabet door letters op je hand aan te wijzen
● stelde voor om dove kinderen op te voeden zoals horende kinderen met eigen
handalfabet
- ook horende ouders moesten dit leren
- Vooruitstrevend gedachtengoed:
● taal moest niet onderwezen worden, maar er moet situatie gecreëerd worden zodat
ze op natuurlijke manier kunnen leren.
● ouders moeten bij geboorte vingerspellen
● zag evenveel potentieel in doven als in horenden
● laat horende kinderen ook handalfabet leren
- voorloper van totale communicatie
1.3 Frankrijk
Etienne de Fay: (17e-18e eeuw)
- gaf in 1710 les aan enkele dove kinderen in abdij
- vroege leraar die gebarentaal gebruikte = eerste Dove leraar
- bijnaam: le vieux sourd d’Amiens
- zijn lln. na 8 jaar weggehaald om spraaklessen te krijgen
Jacob Rodriguez Pereire: (18e eeuw)
- hield zijn methode geheim -> methode verdween dus toen hij stierf
● nadruk op spreekonderwijs ondersteund met gebaren
● probeerde dove lln. via fonetische technieken correct Frans te leren spreken
● werkte met eenhandig handalfabet, spraaktraining en hoortraining
● baseerde zich op werk van Bonet:
- vulde zijn handalfabet zijn met tekens voor letters uit Frans
● voorloper fonologische gebaarsysteem en cued speech
- probeerde fonetische kenmerken van gesproken Frans weer te geven
- ontwikkelde systemen:
● cued speech
● AKA = alfabet des kinésiques assistés
● klankgebaren
- voor articulatie moesten lln. voelen aan zijn tong om stand/beweging door te hebben
- voorstander van natuurlijke taalbenaderingswijze
149
beperking
Situering
Horen
- afstand zintuig
- slaapt nooit -> wordt bvb wakker bij wekker
- nooit uit te schakelen
- roept emoties op
- in staat geluiden te negeren of meer aandacht aan te schenken
Geluid
- is overal en altijd
- besef omringende wereld
- structureert ruimte in richting en afstand
- doet beroep op ons gevoel: kan bedreigen, angstig maken, pijn doen
- kan aandacht trekken, ons “wakker” maken
- kan ontspannend zijn
Horen is de basis…
Horen is basis van ontwikkelingsketen
- basis van communicatie in al zijn facetten
- basis van spreken en taal
Spraak en taal interfereren met:
- Intellectuele ontwikkeling (academische vaardigheden, …)
- Emotionele ontwikkeling (identiteit, …)
- Sociale ontwikkeling (peers, …)
- Motorische ontwikkeling (alles via scripts)
Sneeuwbaleffect
‘Zo vroeg mogelijk proberen ingrijpen zodat de bal (= problemen,) niet groter wordt/erger wordt.’
Wanneer we helpen stoppen we het rollen van de bal langzaam.
Bvb. problemen zonder ingrijpen -> niet meer horen -> problemen met communiceren -> problemen
lezen en schrijven -> problemen academische ontw … -> …
Gevolgen van handicap zoveel mogelijk compenseren, minimaliseren en trachten totale ontwikkeling
te normaliseren
Men blijft altijd gehoorgestoord, ondanks hulpmiddelen. -> bvb. bij CI hoor je beter, maar niet
normaal
147
,1. Geschiedenis
Vroeger doofstomheid -> doofheid verbonden met domheid en het niet kunnen spreken
- ‘normale’ opvoeding voor dove kinderen -> niet vanzelfsprekend
- Rudolph Agricola:
● beschreef als eerste hoe doofgeboren persoon via geschreven woorden kon leren
spreken
● zag geschreven taal als middel om ideeën over te brengen en taal te verwerven
● geloofde in dingen uitleggen via gebaren
1.1 Spanje
Rond 1600 startten eerste onderwijsinitiatieven voor dove jongeren:
- binnen adellijke families
- om familie‑eigendom in familie te houden
- om erfdoofheid te beperken
- probleem: Spaanse wetgeving laat niet overerven aan doven (-> kan niet spreken, lezen,
schrijven…)
- oplossing: onderwijzen van dove kinderen
Pedro Ponce de León: (16e eeuw)
- gaf twee dove broers les:
● ene leerde lezen en schrijven
● andere studeerde geschiedenis, Spaans en Latijn
● leerde geen liplezen
● gebruikte vingeralfabet
● leerde vooral aan familie -> communicatie binnen familie mogelijk zonder liplezen
● auraal/oraal akoepedische methode
Juan Pablo de Bonet: (16e-17e eeuw)
- in 1620: publiceerde eerste praktische boek over opvoeding van dove kinderen
● gebaseerd op eenhandig handalfabet
- benadrukt vroege interventie:
● via handalfabet moest familie op jonge leeftijd letters, woorden en
lezen aanleren
vingerspelling ter ondersteuning van gesproken taal -> voorloper
cued speech = fonetische gebaren -> gebarensysteem om taal visueel
te maken
● methode legt nadruk op logische opbouw van taal en grammatica
● werd model voor latere handalfabeten
Onderwijs enkel voor degenen die dovenonderwijs konden veroorloven: had individueel karakter.
148
, 1.2 Engeland & Schotland
Sir Kenelin Digby:
- 17e eeuw
- werk van Bonet raakte bekend via hem
- schreef over Spaanse dove edelman Luis de Velasco
● toonde aan dat hij goed kon liplezen en leren spreken
George Dalgarno: (17e eeuw)
- publiceerde in 1680 boek Didascalocophus: or the Deaf and Dumb Man’s Tutor
● had hier eigen methode in staan
● sprak hier over tweehandig alfabet door letters op je hand aan te wijzen
● stelde voor om dove kinderen op te voeden zoals horende kinderen met eigen
handalfabet
- ook horende ouders moesten dit leren
- Vooruitstrevend gedachtengoed:
● taal moest niet onderwezen worden, maar er moet situatie gecreëerd worden zodat
ze op natuurlijke manier kunnen leren.
● ouders moeten bij geboorte vingerspellen
● zag evenveel potentieel in doven als in horenden
● laat horende kinderen ook handalfabet leren
- voorloper van totale communicatie
1.3 Frankrijk
Etienne de Fay: (17e-18e eeuw)
- gaf in 1710 les aan enkele dove kinderen in abdij
- vroege leraar die gebarentaal gebruikte = eerste Dove leraar
- bijnaam: le vieux sourd d’Amiens
- zijn lln. na 8 jaar weggehaald om spraaklessen te krijgen
Jacob Rodriguez Pereire: (18e eeuw)
- hield zijn methode geheim -> methode verdween dus toen hij stierf
● nadruk op spreekonderwijs ondersteund met gebaren
● probeerde dove lln. via fonetische technieken correct Frans te leren spreken
● werkte met eenhandig handalfabet, spraaktraining en hoortraining
● baseerde zich op werk van Bonet:
- vulde zijn handalfabet zijn met tekens voor letters uit Frans
● voorloper fonologische gebaarsysteem en cued speech
- probeerde fonetische kenmerken van gesproken Frans weer te geven
- ontwikkelde systemen:
● cued speech
● AKA = alfabet des kinésiques assistés
● klankgebaren
- voor articulatie moesten lln. voelen aan zijn tong om stand/beweging door te hebben
- voorstander van natuurlijke taalbenaderingswijze
149
