Samenvatting Geschiedenis van het Russische Rijk en de voormalige Sovjetstaten

Geschiedenis van Rusland 2025-2026



Samenvatting: Geschiedenis
van het Russische Rijk en de
voormalige Sovjetstaten
Inhoud
Examen..........................................................................................................................9
Studeren.....................................................................................................................9
Rusland en de Russen....................................................................................................9
De Russische geografische ruimte...........................................................................13
De Russische geografische ruimte: conclusie..........................................................15
De vroegste tijden.......................................................................................................16
Inleiding....................................................................................................................16
Nomadische fase: migraties.....................................................................................16
De vroegste tijden....................................................................................................17
Het Slavische oervaderland: situering......................................................................17
Het Slavische oervaderland......................................................................................17
Stepperijken..............................................................................................................17
Kimmeriërs, Scythen, Sarmaten............................................................................18
Sarmaten...............................................................................................................18
Goten – Hunnen.....................................................................................................19
Avaren...................................................................................................................20
Bulgaren................................................................................................................20
Chazaren...............................................................................................................20
Steppenvolken blijven..............................................................................................21
De naam van de slaven.........................................................................................21
Economische en sociale organisatie......................................................................21
Godsdienst van de Slaven.....................................................................................23
Conclusie..................................................................................................................23
Kyiv-Roes.....................................................................................................................25
Kyiv-Roes..................................................................................................................25
Kyiv-Roes: Russische theorie....................................................................................28
Detrez.......................................................................................................................29
Dynastieke geschiedenis..........................................................................................29
Territoriale expansie en consolidatie........................................................................30




2

, Geschiedenis van Rusland 2025-2026


Nestor – Roes.........................................................................................................31
Territoriale expansie en consolidatie........................................................................31
Internationale relaties...............................................................................................31
Kerstening.................................................................................................................32
Interne organisatie...................................................................................................33
Wetgeving.............................................................................................................33
Politieke organisatie..............................................................................................34
Sociaal-economische structuur.............................................................................34
De Russische vorstendommen.....................................................................................37
Russische vorstendommen.......................................................................................37
Interne oorzaken...................................................................................................37
Steppevolken.........................................................................................................39
Mongoolse horde...................................................................................................39
Het Balticum..........................................................................................................41
Conclusie..................................................................................................................42
De opkomst en consolidatie van Moskovië..................................................................43
Vier perioden Moskovië............................................................................................43
Opkomst van Moskovië.............................................................................................43
Aspecten van het Mongoolse bestuur...................................................................43
De ‘Verzameling der Russische landen’...................................................................47
De ‘verzameling der Russische landen’: definitie en stichting Moskou.................48
De ‘Verzameling der Russische landen’: dynastiek overzicht...............................48
De ‘verzameling der Russische landen’: Oorzaken groei Moskovië......................49
‘Verzameling der Russische landen’: (re)integratie vorstendommen...................50
De ‘verzameling der Russische landen’: externe politiek (1)................................50
De ‘verzameling der Russische landen’: externe politiek (2)................................51
De ‘verzameling der Russische landen’: externe politiek (3)................................52
De ‘Verzameling der Russische landen’: externe politiek (4)................................52
De ‘verzameling der Russische landen’: Externe politiek (5)................................52
De ‘Verzameling der Russische landen’: interne politiek......................................53
Ideologie...................................................................................................................56
Opkomst Moskovië: besluit.......................................................................................57
Uitbouw absolute monarchie en imperium onder Ivan IV ‘de Verschrikkelijke’...........58
Inleiding....................................................................................................................58
Ivan IV de Verschrikkelijke (1533-1584)...................................................................58
Externe politiek.........................................................................................................59
Externe politiek: Mongolen/kanaten......................................................................59



2

, Geschiedenis van Rusland 2025-2026


Externe politiek: de verovering van Siberië..........................................................61
Externe politiek: Lijflandse oorlog.........................................................................62
Interne politiek..........................................................................................................62
Interne politiek: toestand......................................................................................62
Interne politiek......................................................................................................63
Interne politiek: hervormingen..............................................................................63
interne politiek: evaluatie......................................................................................65
De troebele tijden........................................................................................................67
‘Tijd der troebelen’...................................................................................................67
Dynastieke aspecten................................................................................................67
Regering van Fjodor I............................................................................................68
Boris Godoenov (1598-1605).................................................................................69
Valse Dmitri (1605-1606)......................................................................................69
Valse Sjoejski (1606-1610)....................................................................................70
De Raad van Zeven (1610-1613)..........................................................................70
Verkiezing Michail Romanov..................................................................................71
Besluit.......................................................................................................................71
De vroegste Romanovs................................................................................................72
Structuur...................................................................................................................72
Dynastiek overzicht..................................................................................................72
Buitenlandse politiek................................................................................................72
Buitenlandse politiek: relaties met Polen – Litouwen............................................73
Buitenlandse politiek: Krim Kanaat en Centraal-Azië............................................73
Buitenlandse politiek: Siberië................................................................................74
Interne ontwikkelingen.............................................................................................74
Interne ontwikkelingen: De Tsaar..........................................................................76
Interne ontwikkelingen: de Adel............................................................................76
Interne ontwikkelingen: bestuursinstellingen........................................................77
Interne ontwikkelingen: Religieuze problemen.....................................................78
Peter de Grote..............................................................................................................80
Structuur...................................................................................................................80
Peters voorgeschiedenis...........................................................................................80
Buitenlandse politiek: Peters oorlogen.....................................................................83
De grote Noordse Oorlog.......................................................................................83
Oorlog met het Ottomaanse Rijk...........................................................................85
Oorlog met Zweden...............................................................................................85
Buitenlandse politiek: Siberië...................................................................................86



2

, Geschiedenis van Rusland 2025-2026


Evaluatie buitenlandse politiek: het Russische keizerrijk.........................................87
Binnenlandse politiek...............................................................................................87
Binnenlandse politiek: militaire hervormingen......................................................87
Binnenlandse politiek: economische vernieuwingen.............................................88
Binnenlandse politiek: hervorming landeigendom................................................89
Binnenlandse politiek: onderwijshervormingen.....................................................90
Binnenlandse politiek: nieuwe politieke instellingen.............................................91
Binnenlandse politiek: de Allerheiligste Synode....................................................92
Binnenlandse politiek: verzet................................................................................92
Petrinisch Rusland: Evaluatie...................................................................................93
De Gouden eeuw van de adel......................................................................................94
Structuur hoofdstuk..................................................................................................94
Dynastieke geschiedenis: overzicht.........................................................................94
Dynastieke geschiedenis & vreemdelingenheerschappij.........................................94
Interne ontwikkelingen.............................................................................................98
Interne ontwikkelingen: inleiding..........................................................................98
Interne ontwikkelingen: Catharina de Grote.........................................................99
Interne ontwikkelingen: De wetgevende Commissie..........................................100
Interne ontwikkelingen: Charters en statuten.....................................................101
Interne ontwikkelingen: kerk en religie...............................................................101
Buitenlandse politiek..............................................................................................102
Buitenlandse politiek: oorlogen tegen het Ottomaanse Rijk...............................103
Buitenlandse politiek: Poolse Delingen...............................................................106
Buitenlandse politiek: Oekraïne en het einde van het hetmanaat......................106
Buitenlandse politiek: Siberië..............................................................................107
Buitenlandse politiek: Centraal-Azië....................................................................107
Verzet.....................................................................................................................108
Het keizerrijk op zijn hoogtepunt Aleksandr I (1801-1825).......................................110
Inleiding..................................................................................................................110
Structuur hoofdstuk................................................................................................110
Dynastieke geschiedenis 19de eeuw.......................................................................111
Aleksandr I..............................................................................................................111
Buitenlandse politiek: Napoleon.............................................................................112
Buitenlandse politiek: de Vrede van Tilsit..............................................................114
Buitenlandse politiek: de Eerste Grote Vaderlandse Oorlog...................................114
Binnenlandse politiek: hervormingen.....................................................................116
Binnenlandse politiek: twee afgevoerde grondwetten...........................................118



2

, Geschiedenis van Rusland 2025-2026


Binnenlandse politiek.............................................................................................120
Buitenlands beleid na Napoleon.............................................................................121
Het keizerrijk op zijn hoogtepunt: Nikolaas I (1825-55).............................................124
Overzicht................................................................................................................124
Dekabristenopstand................................................................................................124
Nikolaj I (1825-1855)..............................................................................................128
Binnenlandse politiek: hervormingen.....................................................................128
Georganiseerde oppositie.......................................................................................129
Lijfeigenschap.........................................................................................................133
Onderwijs en ideologie...........................................................................................133
Nikolajs buitenlands beleid.....................................................................................135
Buitenlands beleid: Europa.....................................................................................135
Buitenlands beleid: Ottomaanse Rijk NK................................................................135
Buitenlands beleid: De Kaukasus...........................................................................136
Buitenlands beleid: de Krimoorlog..........................................................................136
Het keizerrijk hervormd: Aleksandr II (1855-81)........................................................140
Overzicht................................................................................................................140
Aleksandr II (1855-81)............................................................................................140
Binnenlandse politiek: Hervormingen.....................................................................141
Binnenlandse politiek: afschaffing lijfeigenschap...................................................141
Binnenlandse politiek: hervormingen.....................................................................144
Terreur!...................................................................................................................146
Aleksandr III (1881-94)..............................................................................................157
Europese politiek....................................................................................................158
De Balkan...............................................................................................................159
Buitenlandse politiek: Azië.....................................................................................162
Niet-Russen in het Keizerrijk......................................................................................164
Overzicht................................................................................................................164
Inleiding..................................................................................................................164
Poolse delingen.......................................................................................................165
Groothertogdom Warschau....................................................................................165
Congres Polen.........................................................................................................165
Eerste Poolse opstand............................................................................................166
‘Novemberopstand’ (1830-31)............................................................................166
Repressie................................................................................................................166
Tweede Poolse opstand (Januari 1863)..................................................................167
Russificatie.............................................................................................................167



2

, Geschiedenis van Rusland 2025-2026


Oekraïne.................................................................................................................168
Oekraïne in de 19de eeuw: nationaal bewustzijn.................................................169
Belarus....................................................................................................................169
Joden in het RR.......................................................................................................170
Een constitutionele monarchie..................................................................................171
Overzicht................................................................................................................171
Nikolaj II (1894-1917).............................................................................................171
Economische ontwikkelingen..................................................................................173
Sociale en economische ontwikkelingen.............................................................174
Binnenlandse ontwikkelingen: Oppositie................................................................176
Binnenlandse ontwikkelingen: in naam van de boeren..........................................178
Binnenlandse ontwikkelingen: in naam van de arbeiders......................................179
Martov (mensjevieken) vs. Lenin (bolsjvieken)...................................................181
Binnenlandse ontwikkelingen: niet-Russische volken............................................181
Buitenlandse politiek..............................................................................................182
Buitenlandse politiek: de Japans – Russische oorlog..............................................183
De revolutie van 1905: Bloedige Zondag...............................................................184
Politieke partijen.....................................................................................................187
Sergej Aleksandrovitsj van Rusland – Ivan Kalajev (SR) februari 1905..................188
Constitutionele monarchie......................................................................................188
Opening Russische Duma 1906...........................................................................189
Eerste en tweede doema........................................................................................189
Derde en vierde doema..........................................................................................191
Oorlog en Revolutie...................................................................................................193
Overzicht................................................................................................................193
WOI – aan het front.................................................................................................193
WOI – achter het front............................................................................................194
Aleksej Romanov.................................................................................................195
300 jaar Romanovs.................................................................................................195
De Februarirevolutie...............................................................................................195
Twee machtscentra................................................................................................196
De Aprilthesen........................................................................................................198
Oorlog en vrede......................................................................................................198
De staatsgreep van Kornilov..................................................................................199
De Oktoberrevolutie...............................................................................................199
Besluit.....................................................................................................................200
De Consolidatie van de Sovjet-Unie...........................................................................201



2

, Geschiedenis van Rusland 2025-2026


Overzicht................................................................................................................201
De grondwetgevende vergadering.........................................................................201
Vrede......................................................................................................................202
Burgeroorlog en buitenlandse interventie..............................................................203
Buitenlandse interventie.........................................................................................204
Burgeroorlog en buitenlandse interventie..............................................................204
Het herstel van het Russische Rijk.........................................................................204
Een nieuwe staat....................................................................................................205
Een Sovjetfederatie................................................................................................206
Een nieuwe samenleving........................................................................................207
Een communistische economie..............................................................................207
Buitenlandse politiek..............................................................................................208
Lenins opvolging.....................................................................................................209
Ideologische legitimatie..........................................................................................210
Socialisme in één land...............................................................................................212
Overzicht................................................................................................................212
Josif Stalin (1879-53)..............................................................................................212
Collectivisatie.........................................................................................................213
Industrialisatie........................................................................................................214
De Stalinistische terreur.........................................................................................215
De 3 beulen van Stalin........................................................................................217
Het Arbeidersparadijs.............................................................................................218
Nakende oorlog in West-Europa.............................................................................219
De Grote Vaderlandse Oorlog.................................................................................220
Operatie Barbarossa...............................................................................................221
Afwikkeling oorlog..................................................................................................221
Een nieuwe wereldmacht.......................................................................................222
Dooi en Stagnatie......................................................................................................223
Inleiding..................................................................................................................223
De nadagen van het stalinisme..............................................................................224
Strijd om de opvolging............................................................................................225
Nikita Chroesjtsjov (1894-1971).............................................................................226
De destalinisatie.....................................................................................................226
Brezjnev..................................................................................................................227
Leonid Brezjnev (1906-1982).................................................................................228
De gerontocratie/’lijkkistenrace’.............................................................................228
Economie................................................................................................................228



2

, Geschiedenis van Rusland 2025-2026


Economie: Brezjnev................................................................................................229
Het reële socialisme...............................................................................................230
De dooi...................................................................................................................231
Dissidentie..............................................................................................................231
Koude Oorlog.............................................................................................................233
Na WOII: de sovjetisering van Centraal-Europa......................................................233
Twee blokken..........................................................................................................233
Vreedzame co-existentie........................................................................................234
Détente...................................................................................................................234




2

, Geschiedenis van Rusland 2025-2026




Examen
- Het examen is schriftelijk, en bestaat uit drie vragen:
o 1) Eén brede vraag, waarbij de nadruk niet zozeer ligt op de
reproductie van enkele slides, maar op het met elkaar in
verband brengen van gegevens uit verschillende periodes.
Voorbeelden zijn: 'Rusland en Scandinavië', 'Lijfeigenschap in
Rusland', 'De Krim', ... Het is daarbij vooral belangrijk om de
voornaamste ontwikkelingen te geven; met verdere details kan
je je uiteraard onderscheiden.
 Er zijn een aantal zaken die steeds terugkomen
 Internationaal beleid, economie, sociale groepen
o 2) Eén vraag over een specifiekere periode, persoon,
gebeurtenis. Ook hier zijn verbanden leggen, essentie en
contextualisering cruciaal.
 Je mag ook altijd verbanden leggen met andere figuren enzo
 Wel een paar datums kennen  echt de cruciale momenten
 Wat er vetgedrukt staat op de slides
o 3) De vraag om enkele realia in tijd en ruimte te situeren. Het
gaat om namen, gebeurtenissen en begrippen die in de cursus
aan bod komen.
 4 Begripjes
 tijd en ruimte situeren
o Redelijk traditioneel examen
- Boek lezen om de achtergrond mee te hebben
- Wat je dus niet moet verwachten is:
o Vragen over zaken die niet expliciet in de ppt-presentaties
staan. Het boek is cruciale lectuur als verduidelijking en
context, om wat in de lessen aangereikt werd beter te
begrijpen en situeren. Zaken die in de les werden verteld,
behoren uiteraard wél tot de leerstof (zie opnames).

Studeren
- Bekijk de inhoudstafel vooraleer je aan de inhoud zelf begint: door
naar de inhoudstafel te kijken heb je al de grote lijnen
mee waar je dan details bij moet instuderen.
- Neem je slides en notities erbij en ga daarmee aan de slag: lezen,
begrijpen, onderlijnen, memoriseren, herhalen.
- Bekijk hoofdstuk per hoofdstuk, probeer de overgangen goed te zien
en studeer ook de continuïteiten goed in.


Rusland en de Russen
 Een omschrijving en ook een beetje een afbakening omdat verschillende
periodes, gebieden, namen, volkeren doorheen de geschiedenis geassocieerd
worden met wat wij nu Rusland noemen




2

, Geschiedenis van Rusland 2025-2026


- Rusland: verschillende gebieden, namen, volkeren doorheen de
geschiedenis
o Wat Russisch beschouwd wordt evolueert doorheen de tijd en het
gebied verandert ook
- Namen: Kiev-Roes, Moskovië, Rusland, Russisch Imperium, Sovjet-
Unie, Russische Federatie
o In chronologische volgorde
o Spreken over Belarus en niet Wit-Rusland  heeft te maken met
huidige ontwikkelingen  in 2020 waren er in Belarus protesten
geweest die uiteindelijk zijn neergeslagen
 Heel veel academici als journalisten hebben toen beslisten  we
spreken niet meer over Wit-Rusland, maar over Belarus  de
koloniale associatie met Rusland wordt daar nogal sterk in
gemaakt
o Kiev-Roes = de hele ouderwetse benaming
 Belangrijk voor de staatsvorming

Omschrijving en afbakening

Verschillende dingen worden geassocieerd met Rusland

1. Kiev-Rusland - Kijevskaja Roes
a. 9de – 13de eeuw
i. Kiev-Roes
2. Russische Land – Moskouse Rijk (Moskovië) - Roeskaja Zemlja –
Moskovskoe Gosoedarstvo
a. 1240 - eind 15de eeuw
i. De Russische landen/Het Russische land dat zich gaat verenigen
in het Russische rijk
3. Rusland - Rossija
a. 16de eeuw (Ivan IV de Verschrikkelijke)
i. Bij Ivan de Verschrikkelijke wordt het gebied pas Rusland
genoemd
4. Russisch imperium - Rossijskoe Gosoedarstvo
a. Vanaf de 18de eeuw, Peter de Grote Imperator
b. Multi-etnisch door imperiale expansie
c. Staatsidentiteit
i. Vanaf Peter de Grote is het een Russische Imperium, Het
Imperiale Rusland  vanaf dan Russische expansie richting het
oosten in de 17de eeuw
1. Pas in de 18de eeuw expansie naar het Zuiden, Westen en
Noorden
a. Op het einde van de 18de eeuw is het Russische rijk
op zijn allergrootst
2. Het imperiale idee komt hand in hand met die imperiale
expansie
3. Het wordt vanaf dan een multi-etnisch rijk, meer dan ooit
a. Er wordt gewerkt aan een staatsidentiteit die al die
verschillende etniciteiten verenigd onder een groot
Russisch Label
5. SSSR (USSR): Sojoez Sovjetskich Sotsialisticheskich Respublik


2