Volledige samenvatting Historische Methode

1BA GES Historische Methode SEM 1 25-26

Les 1.1 Wat is geschiedenis/erfgoed

Wat is geschiedenis?

o George Duby -> tooonaangevend figuur
 Frans Mediëvist
 Annales traditie
 “Geschiedenis is een beperkte droom”
 Verleden & geschiedenis: de droom van het begrijpen
 Interview -> “er zijn genoeg ‘leemtes waardoor ik kan
ademhalen en die mij de ruimte geven om te dromen.” (Weinig
bronnen -> zelf invullen want je weet niet wat er gebeurd is
maar => vals gevoel)
 “Ik zie de werkelijkheid slechts door de karikatuur die zij ervan
maken” -> context liefde -> andere visie, andere schrijfwijze
(nominalisme/realisme)
 “Dat is het scherm van mijn eigen wereldbeeld, de ideeën die
ik mij over de samenleving vorm en die ik onbewust op het
verleden projecteer om het te verklaren.” (objectief/subjectief)
o Nominalisme of realisme
 Nominalisme -> woorden verwijzen naar concepten, context
 Realisme -> werkelijk
 De droom van kennis (Duby)
o Objectief of subjectief
 Gebeurtenis vindt plaats -> iemand sterft = objectief
 Geschiedenis als wetenschap? => moet reproduceerbaar zijn
(=zelfde resultaat geven), kan dat bij geschiedenis? => nee,
kijken door bepaalde bril, identiteit van de
wetenschapper/onderzoeker maakt uit
 De droom van het individu (Duby)
o Bronnen en verzinsels
 Wat is een bron? -> iets materieel uit het verleden dat ons
informeert, al dan niet subjectief maar meestal objectief
 Grens tussen bron/verzinsel => dualiteit -> af van dwang om
te kiezen tussen materialisme en idealisme, niet kiezen of het
een verzinsel of bron was want het was een onderdeel van de
cultuur geweest dus even waardevol als administratieve bron
die ‘waarheiden’ bevat (DUBY) vb. -> ridderromans en liederen
vaak verzonnen of vb. -> belastingaangiftes middeleeuwen
over gelijkheid? -> eerder een illusie, hoeveel waarheid?
 Moeten af van bronnen VS verzinsels en objectief VS
subjectief

,  De beperkingen van de droom en de dromen van het
historisch individu

Waarom dan nog aan geschiedenis doen?

o Kan identiteitvormend zijn -> vooral erfgoed
o Kan mobiliseren -> nationalisme/fascisme
o Nieuwsgierig naar het verleden, bewaren van het verleden, het
verleden kennen om het verleden zelf, kennis verwezenlijken
o Publieksgeschiedenis = de vertaling van het wetenschappelijk
onderzoek van een geschiedenis naar een breder publiek, breed
publiek bereiken en vertellen wat de wetenschappelijke inzichten
waren
 Monumenten
 Kunstwerken
 Verhaal van Vlaanderen
o Verschil publieke geschiedenis?
 Geen communicatiestrategie (van jouw bevindingen)
maar het is de doelstelling van de historicus om het
maatschappelijk debat te beïnvloeden
 Publieke geschiedenis kritiek -> historici kritisch blijven,
blijven vragen stellen daardoor geschiedenis continu
geclaimed in de maatschappij voor verschillende
doeleinden en historici neiging om te zeggen er is nog
een ander verhaal

Les 1.2 Nut van geschiedenis en erfgoed

Het nut van erfgoed en geschiedenis

Visies op het verleden -> hoe wordt onze blik gekleurd als we naar het
verleden kijken?

o Mensen steeds waardeoordeel over het verleden -> moeilijk om
neutraal
o Soorten visies
 Vooruitgang: een verbeteringstraject
 Teleologische denkkaders (=er is een eindpunt, lineair
denken, verleden verklaren vanuit het heden)
 Christelijke/islamitische heilsgedachte (dag des
oordeels)
 Simithiaans liberalisme (continue progressie ->
volledige vrijheid als eindpunt)
 Marxisme en het dialectisch proces (klasseloze
maatschappij door these & anti-these)

,  Moderniteitsparadigma (= idee dat moderniteit
superieur is)
 Economisch: industrieel en stedelijk
 Natuur: controle door wetenschap (natuur
beheersen)
 Politiek: parlementaire democratie
 Risico’s
 Overbodigheid van het verleden
 FUKUYAMA zei liberalisme ultieme vorm
maar andere conflictlijnen, man zich
geëxcuseerd
 Rode Khmer, communistisch regime en man
zegt dit is jaar 0, breuk met het verleden
 Superioriteitsgevoel
 Stadialisme: idee dat beschavingen door
zelfde proces moeten gaan/typisch proces
van vooruitgang/stadia van ontwikkeling,
Europese model van beschavingsproces
 Relatief begrip
 Evolutie wereldbevolking VS evolutie reële loon
Engeland
 Explosie wereldbevolking ging niet gepaard
met verarming maar net meer middelen,
reële loon schiet de lucht in
 Kanttekeningen: mensenrechten achteruit?
Voor wie en wat? Vb evolutie klimaat ->
bevolkingsexplosie gaat gepaard met sterke
achteruitgang van de stabiliteit van ons
klimaat
 Impact op geschiedenis
 Vooruitgaangsdenken op de geschiedschrijving
kleurt onze blik negatief over appreciatie van het
verleden
 Heden wordt uitgaanspunt en verleden wordt
daaraan vergeleken
 Geschiedenis mogelijk zonder ideologische
achtergrond?
 Vormt interpretatiekader voor het verleden
 Nostalgie
 Positieve appreciatie van het verleden gepaard met
negatieve appreciatie van het heden
 Roze bril van de jeugd

,  Gouden tijden: vroegere glorieperiodes krijgen
mythische proporties (vb Gouden Eeuw in
Nederland)
 Inspelen op collectief geheugen, terugkijken
naar geschiedenis van land/volk/groep
 Mensen ervaren verandering in het heden dat ze
moeilijk kunnen plaatsen en dan het verleden
willen projecteren naar het heden om het heden
een vorm of plaats te geven
 Politieke legitimatie (vanuit nostalgie)
 Putin verantwoorden inval Oekraïne door verwijzen
naar ‘roemrijk verleden’ (tsar)
 Putin herschrijft geschiedenisboeken middelbaar ->
tweede wereldoorlog waar sovjetunie alleen de
oorlog gewonnen had
 Putin veel standbeelden Stalin opgezet
 Veel invloed op geschiedschrijving in Amerika
 Met vinger wijzen naar democraten die
negatieve appreciatie van het verleden naar
voor brengen: racisme, sexisme, oppressie =
nationaal gevoel van schaamte; trump
gebruikt erfgoed om Amerikanen te laten
herinneren aan het ‘roemrijkere verleden’
 Donald Trump ‘Make America Great Again’ speelt
rechtstreeks in op een nostalgisch gevoel
 Terug naar periode na tweede wereldoorlog
want industrieel potentieel opgebouwd en
veel invloed wereldeconomie en heropbouw
Europa
 Identiteit
 Geschiedenis en identiteit beïnvloeden elkaar:
dubbele uitwisseling -> identiteit bepaald voor een
stuk hoe je naar het verleden kijkt en anderzijds
bepaalt de blik ook onze identiteit
 Term ‘Gouden Eeuw’ van Nederland: groot
handelsimperium
 Amsterdam museum schaft term af om
inclusiever verhaal te brengen over 17de
eeuw
 Programma ‘de wereld draait door’ zegt:
term is gemeengoed geworden, het zit in ons
collectief geheugen en groepen associeren