PERSONEN-, FAMILIE- EN RELATIEVERMOGENSRECHT
TITEL II. ECHTSCHEIDING EN SCHEIDING VAN TAFEL EN BED................................................3
HOOFDSTUK I. ECHTSCHEIDING..........................................................................................3
AFDELING 1. ALGEMEEN........................................................................................ 3
§1 Historiek en evolutie van het echtscheidingsrecht........................................3
§2 Krachtlijnen van de wet van 27 april 2007....................................................4
AFDELING 2. ECHTSCHEIDING OP GROND VAN ONHERSTELBARE ONTWRICHTING
(EOO).................................................................................................................... 5
§1 Grond tot echtscheiding................................................................................ 5
§2 Procedure...................................................................................................... 6
§3 Voorlopige maatregelen................................................................................7
§4 Gevolgen van de echtscheiding..................................................................10
AFDELING 3. ECHTSCHEIDING OP GROND VAN ONDERLINGE TOESTEMMING
(EOT)................................................................................................................... 17
§1 Vereisten..................................................................................................... 17
§2 Voorafgaande overeenkomsten..................................................................17
§3 Procedure.................................................................................................... 20
§4 Wijzigbaarheid van de voorafgaande overeenkomsten tijdens de procedure
......................................................................................................................... 22
§4 Rechtsmiddelen........................................................................................... 24
§5 Gevolgen van de echtscheiding..................................................................25
§6 Wijzigbaarheid van de voorafgaande overeenkomsten na echtscheiding...25
HOOFDSTUK II. SCHEIDING VAN TAFEL EN BED..............................................................29
AFDELING 1. INHOUD VAN DE INSTELLING..........................................................29
AFDELING 2. GRONDEN....................................................................................... 29
AFDELING 3. PROCEDURE................................................................................... 29
§1 Bevoegde rechter........................................................................................ 29
§2 Omzetting van een vordering tot scheiding van tafel en bed in een
echtscheidingsvordering en omgekeerd..........................................................29
AFDELING 4. GEVOLGEN..................................................................................... 29
§1 Ten aanzien van de persoon van de echtgenoten.......................................29
§2 Ten aanzien van de goederen van de echtgenoten.....................................30
§3 Ten aanzien van de kinderen......................................................................30
AFDELING 5. BEËINDIGING..................................................................................30
TITEL III. WETTELIJKE SAMENWONING.....................................................................................33
HOOFDSTUK I. ALGEMEEN..................................................................................................33
AFDELING I. HISTORIEK....................................................................................... 33
AFDELING 2. VERHOUDING VAN STAAT...............................................................33
AFDELING 3. MISBRUIK VAN DE WETTELIJKE SAMENWONING.............................33
1
, HOOFDSTUK II. GRONDVOORWAARDEN...........................................................................33
HOOFDSTUK III. VORMVOORWAARDEN............................................................................34
AFDELING 1. VERKLARING VAN WETTELIJKE SAMENWONING..............................34
§1 Persoonlijke verschijning............................................................................. 34
§2 Schriftelijke verklaring.................................................................................34
§3 Melding in het bevolkingsregister als aanvangspunt van de wettelijke
samenwoning................................................................................................... 34
§3 Elektronisch................................................................................................. 34
AFDELING 2. CONTROLEBEVOEGDHEID VAN DE ABS..........................................34
HOOFDSTUK IV. GEVOLGEN TIJDENS DE WETTELIJKE SAMENWONING......................35
AFDELING 1. GEVOLGEN IN HET PRIMAIR EN SECUNDAIR STELSEL.....................35
AFDELING 2. DRINGENDE MAATREGELEN...........................................................37
§1 Toepassingsvoorwaarde.............................................................................. 37
§2 Mogelijke maatregelen................................................................................37
§3 Geldingsduur............................................................................................... 37
HOOFDSTUK V. BEËINDIGING VAN DE WETTELIJKE SAMENWONING...........................38
AFDELING 1. OORZAKEN VAN DE ONTBINDING EN DE ONTBINDINGSPROCEDURE
............................................................................................................................ 38
AFDELING 2. MELDING IN HET BEVOLKINGSREGISTER ALS EINDPUNT................38
AFDELING 3. GEVOLG: ONDERHOUDSUITKERING................................................38
HOOFDSTUK VI. NIETIGVERKLARING.................................................................................39
AFDELING 1. ALGEMEEN...................................................................................... 39
AFDELING 2. SPECIFIEKE NIETIGHEIDSGRONDEN................................................39
§1 Bevoegde rechter........................................................................................ 39
§2 Preventie..................................................................................................... 39
§3 Repressie..................................................................................................... 39
TITEL IV. FEITELIJKE SAMENWONING.......................................................................................40
HOOFDSTUK I. ALGEMEEN..................................................................................................40
HOOFDSTUK II. VERHOUDINGEN TUSSEN SAMENWONENDEN ONDERLING................40
AFDELING 1. PERSOONLIJKE VERHOUDINGEN.....................................................40
AFDELING 2. PATRIMONIALE VERHOUDINGEN.....................................................40
§1 Ongerechtvaardigde verrijking....................................................................41
§2 Huisdieren (Antwerpen 29 april 2019).........................................................43
§3 Schenkingen en legaten..............................................................................43
§4 Huur/aankoop van de gezinswoning............................................................43
§5 Verhouding tussen feitelijk samenwonenden en derden.............................44
§6 Beslag op inboedel...................................................................................... 44
2
,TITEL II. ECHTSCHEIDING EN SCHEIDING VAN TAFEL EN BED
HOOFDSTUK I. ECHTSCHEIDING
AFDELING 1. ALGEMEEN
§1 Historiek en evolutie van het echtscheidingsrecht
Historisch gezien kende het Code civil van 1804 een uiterst streng
echtscheidingsregime, zowel wat betreft de materiële gronden als de procedurele
vereisten. Doorheen de tijd is een geleidelijke versoepeling doorgevoerd, waarbij niet
alleen de toegelaten echtscheidingsgronden werden uitgebreid en vereenvoudigd,
maar ook de procedures toegankelijker werden gemaakt.
Het huidige kader vindt zijn basis in de wet van 27 april 2007, in werking getreden op
1 september 2007 en sindsdien meermaals gewijzigd. Deze hervorming betekende
een fundamentele vereenvoudiging van het echtscheidingsrecht:
Het aantal echtscheidingsgronden werd herleid van vijf naar twee
o Vroeger:
Echtscheiding op grond van fout1
Echtscheiding op grond van feitelijke scheiding (10 jaar → 2 jaar)
Echtscheiding op grond van feitelijke scheiding gevolg van
geesteszieke
EOT
Omzetting van scheiding van tafel en bed
o Heden:
EOO
Art. 229 OBW
Art. 1254-1283 Ger.W.
EOT
Art. 230 OBW
Art. 1287-1304 Ger.W.
Het aantal procedures van drie naar twee
o Vroeger
Procedure omzetting scheiding van tafel en bed → de specifieke
omzettings-procedure bestaat niet meer
o Heden:
Procedure EOO
Procedure EOT
Voor de overgang tussen het oude en het nieuwe recht is het overgangsrecht van
toepassing, zoals bepaald in artikel 42 van de wet van 27 april 2007 → NIET KENNEN
1
Overspel, geweld, grove beledegingen → bewijs vereist !
3
, §2 Krachtlijnen van de wet van 27 april 2007
Liberalisering
Vooreerst heeft de wetgever de invoering van een waarlijk recht op echtscheiding
beoogd, vanuit het idee dat het huwelijk geëvolueerd is van een instituut naar een
privaat contract, een sui generis pact dat dag na dag wordt vernieuwd, in functie van
de liefde, maar dat – eens de liefde is verdwenen – vrij moet kunnen worden
ontbonden.
Een recht op echtscheiding moet kunnen bestaan
Het huwelijk is een burgerrechtelijke instelling
Een soort privaat contract dat gemakkelijk moet kunnen worden ontbonden
Niemand mag tegen zijn wil ‘gevangen’ blijven in het huwelijk
Deculpabilisering
Het idee van de echtscheiding als sanctie voor de niet-naleving van een
huwelijksverplichting werd verlaten. Een echtgenoot wordt niet langer bij vonnis als
‘schuldig’ gestigmatiseerd. Toch verzet het rechtvaardigheidsgevoel zich tegen het
volledig bannen van een schuldcriterium, waardoor compromissen zijn ontstaan. De
fout van een echtgenoot is weliswaar geen specifieke grond tot echtscheiding meer,
maar speelt wel nog een rol bij het bewijs van onherstelbare ontwrichting van het
huwelijk en bij de toekenning van alimentatie na deze vorm van echtscheiding.
Echtscheiding is geen sanctie voor het niet-respecteren van de huwelijkse
verplichtingen
Schuld uithalen uit het scheiden
Schuld is niet helemaal verdwenen
Vechtscheidingen niet stimuleren
Modernisering en humanisering
De echtscheiding kan sinds de wet nog sneller dan voorheen en op humanitaire wijze
worden bekomen. Eén jaar of 6 maanden feitelijke scheiding volstaat, naargelang de
echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting eenzijdig dan wel gezamenlijk
wordt gevorderd. Voor de echtscheiding door onderlinge toestemming volstaat één
enkele verschijning wanneer de echtgenoten op het ogenblik van het verzoekschrift
langer dan 6 maanden feitelijk gescheiden leven.
Het ‘Lucky Luke-syndroom’ bij EOO → het is te gemakkelijk om te scheiden
Versoepeling van de procedures bij EOT
Responsabilisering
De wetgever beoogde een evenwicht tussen enerzijds de vrijheid om uit de echt te
scheiden en anderzijds de verantwoordelijkheden die de (ex-)echtgenoten voor
zichtzelf en voor de gewezen mede-echtgenoot moeten opbrengen. Het vasthouden
aan de persoonlijke verschijning van de eisende partij bij echtscheiding op grond van
onherstelbare ontwrichting van het huwelijk illustreert het belang van deze procedure
die de staat van de persoon betreft. Op het vlak van het alimentatierecht zien we dan
een mechanisme van (beperkte) solidariteit voor de niet-zelfredzame ex-echtgenoot
die zich tijdens het huwelijk verantwoordelijk heeft gedragen. De bevordering van
akkoorden en de promotie van bemiddeling illustreren eveneens de tendens op de
(ex-)echtgenoten zelf te (bege)leiden naar oplossingen die door beide partijen worden
gedragen.
Verantwoordelijkheid
Afschaffen persoonlijke verschijning van de eisende partij in de raadkamer bij
de EOO (in 2011)
4
TITEL II. ECHTSCHEIDING EN SCHEIDING VAN TAFEL EN BED................................................3
HOOFDSTUK I. ECHTSCHEIDING..........................................................................................3
AFDELING 1. ALGEMEEN........................................................................................ 3
§1 Historiek en evolutie van het echtscheidingsrecht........................................3
§2 Krachtlijnen van de wet van 27 april 2007....................................................4
AFDELING 2. ECHTSCHEIDING OP GROND VAN ONHERSTELBARE ONTWRICHTING
(EOO).................................................................................................................... 5
§1 Grond tot echtscheiding................................................................................ 5
§2 Procedure...................................................................................................... 6
§3 Voorlopige maatregelen................................................................................7
§4 Gevolgen van de echtscheiding..................................................................10
AFDELING 3. ECHTSCHEIDING OP GROND VAN ONDERLINGE TOESTEMMING
(EOT)................................................................................................................... 17
§1 Vereisten..................................................................................................... 17
§2 Voorafgaande overeenkomsten..................................................................17
§3 Procedure.................................................................................................... 20
§4 Wijzigbaarheid van de voorafgaande overeenkomsten tijdens de procedure
......................................................................................................................... 22
§4 Rechtsmiddelen........................................................................................... 24
§5 Gevolgen van de echtscheiding..................................................................25
§6 Wijzigbaarheid van de voorafgaande overeenkomsten na echtscheiding...25
HOOFDSTUK II. SCHEIDING VAN TAFEL EN BED..............................................................29
AFDELING 1. INHOUD VAN DE INSTELLING..........................................................29
AFDELING 2. GRONDEN....................................................................................... 29
AFDELING 3. PROCEDURE................................................................................... 29
§1 Bevoegde rechter........................................................................................ 29
§2 Omzetting van een vordering tot scheiding van tafel en bed in een
echtscheidingsvordering en omgekeerd..........................................................29
AFDELING 4. GEVOLGEN..................................................................................... 29
§1 Ten aanzien van de persoon van de echtgenoten.......................................29
§2 Ten aanzien van de goederen van de echtgenoten.....................................30
§3 Ten aanzien van de kinderen......................................................................30
AFDELING 5. BEËINDIGING..................................................................................30
TITEL III. WETTELIJKE SAMENWONING.....................................................................................33
HOOFDSTUK I. ALGEMEEN..................................................................................................33
AFDELING I. HISTORIEK....................................................................................... 33
AFDELING 2. VERHOUDING VAN STAAT...............................................................33
AFDELING 3. MISBRUIK VAN DE WETTELIJKE SAMENWONING.............................33
1
, HOOFDSTUK II. GRONDVOORWAARDEN...........................................................................33
HOOFDSTUK III. VORMVOORWAARDEN............................................................................34
AFDELING 1. VERKLARING VAN WETTELIJKE SAMENWONING..............................34
§1 Persoonlijke verschijning............................................................................. 34
§2 Schriftelijke verklaring.................................................................................34
§3 Melding in het bevolkingsregister als aanvangspunt van de wettelijke
samenwoning................................................................................................... 34
§3 Elektronisch................................................................................................. 34
AFDELING 2. CONTROLEBEVOEGDHEID VAN DE ABS..........................................34
HOOFDSTUK IV. GEVOLGEN TIJDENS DE WETTELIJKE SAMENWONING......................35
AFDELING 1. GEVOLGEN IN HET PRIMAIR EN SECUNDAIR STELSEL.....................35
AFDELING 2. DRINGENDE MAATREGELEN...........................................................37
§1 Toepassingsvoorwaarde.............................................................................. 37
§2 Mogelijke maatregelen................................................................................37
§3 Geldingsduur............................................................................................... 37
HOOFDSTUK V. BEËINDIGING VAN DE WETTELIJKE SAMENWONING...........................38
AFDELING 1. OORZAKEN VAN DE ONTBINDING EN DE ONTBINDINGSPROCEDURE
............................................................................................................................ 38
AFDELING 2. MELDING IN HET BEVOLKINGSREGISTER ALS EINDPUNT................38
AFDELING 3. GEVOLG: ONDERHOUDSUITKERING................................................38
HOOFDSTUK VI. NIETIGVERKLARING.................................................................................39
AFDELING 1. ALGEMEEN...................................................................................... 39
AFDELING 2. SPECIFIEKE NIETIGHEIDSGRONDEN................................................39
§1 Bevoegde rechter........................................................................................ 39
§2 Preventie..................................................................................................... 39
§3 Repressie..................................................................................................... 39
TITEL IV. FEITELIJKE SAMENWONING.......................................................................................40
HOOFDSTUK I. ALGEMEEN..................................................................................................40
HOOFDSTUK II. VERHOUDINGEN TUSSEN SAMENWONENDEN ONDERLING................40
AFDELING 1. PERSOONLIJKE VERHOUDINGEN.....................................................40
AFDELING 2. PATRIMONIALE VERHOUDINGEN.....................................................40
§1 Ongerechtvaardigde verrijking....................................................................41
§2 Huisdieren (Antwerpen 29 april 2019).........................................................43
§3 Schenkingen en legaten..............................................................................43
§4 Huur/aankoop van de gezinswoning............................................................43
§5 Verhouding tussen feitelijk samenwonenden en derden.............................44
§6 Beslag op inboedel...................................................................................... 44
2
,TITEL II. ECHTSCHEIDING EN SCHEIDING VAN TAFEL EN BED
HOOFDSTUK I. ECHTSCHEIDING
AFDELING 1. ALGEMEEN
§1 Historiek en evolutie van het echtscheidingsrecht
Historisch gezien kende het Code civil van 1804 een uiterst streng
echtscheidingsregime, zowel wat betreft de materiële gronden als de procedurele
vereisten. Doorheen de tijd is een geleidelijke versoepeling doorgevoerd, waarbij niet
alleen de toegelaten echtscheidingsgronden werden uitgebreid en vereenvoudigd,
maar ook de procedures toegankelijker werden gemaakt.
Het huidige kader vindt zijn basis in de wet van 27 april 2007, in werking getreden op
1 september 2007 en sindsdien meermaals gewijzigd. Deze hervorming betekende
een fundamentele vereenvoudiging van het echtscheidingsrecht:
Het aantal echtscheidingsgronden werd herleid van vijf naar twee
o Vroeger:
Echtscheiding op grond van fout1
Echtscheiding op grond van feitelijke scheiding (10 jaar → 2 jaar)
Echtscheiding op grond van feitelijke scheiding gevolg van
geesteszieke
EOT
Omzetting van scheiding van tafel en bed
o Heden:
EOO
Art. 229 OBW
Art. 1254-1283 Ger.W.
EOT
Art. 230 OBW
Art. 1287-1304 Ger.W.
Het aantal procedures van drie naar twee
o Vroeger
Procedure omzetting scheiding van tafel en bed → de specifieke
omzettings-procedure bestaat niet meer
o Heden:
Procedure EOO
Procedure EOT
Voor de overgang tussen het oude en het nieuwe recht is het overgangsrecht van
toepassing, zoals bepaald in artikel 42 van de wet van 27 april 2007 → NIET KENNEN
1
Overspel, geweld, grove beledegingen → bewijs vereist !
3
, §2 Krachtlijnen van de wet van 27 april 2007
Liberalisering
Vooreerst heeft de wetgever de invoering van een waarlijk recht op echtscheiding
beoogd, vanuit het idee dat het huwelijk geëvolueerd is van een instituut naar een
privaat contract, een sui generis pact dat dag na dag wordt vernieuwd, in functie van
de liefde, maar dat – eens de liefde is verdwenen – vrij moet kunnen worden
ontbonden.
Een recht op echtscheiding moet kunnen bestaan
Het huwelijk is een burgerrechtelijke instelling
Een soort privaat contract dat gemakkelijk moet kunnen worden ontbonden
Niemand mag tegen zijn wil ‘gevangen’ blijven in het huwelijk
Deculpabilisering
Het idee van de echtscheiding als sanctie voor de niet-naleving van een
huwelijksverplichting werd verlaten. Een echtgenoot wordt niet langer bij vonnis als
‘schuldig’ gestigmatiseerd. Toch verzet het rechtvaardigheidsgevoel zich tegen het
volledig bannen van een schuldcriterium, waardoor compromissen zijn ontstaan. De
fout van een echtgenoot is weliswaar geen specifieke grond tot echtscheiding meer,
maar speelt wel nog een rol bij het bewijs van onherstelbare ontwrichting van het
huwelijk en bij de toekenning van alimentatie na deze vorm van echtscheiding.
Echtscheiding is geen sanctie voor het niet-respecteren van de huwelijkse
verplichtingen
Schuld uithalen uit het scheiden
Schuld is niet helemaal verdwenen
Vechtscheidingen niet stimuleren
Modernisering en humanisering
De echtscheiding kan sinds de wet nog sneller dan voorheen en op humanitaire wijze
worden bekomen. Eén jaar of 6 maanden feitelijke scheiding volstaat, naargelang de
echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting eenzijdig dan wel gezamenlijk
wordt gevorderd. Voor de echtscheiding door onderlinge toestemming volstaat één
enkele verschijning wanneer de echtgenoten op het ogenblik van het verzoekschrift
langer dan 6 maanden feitelijk gescheiden leven.
Het ‘Lucky Luke-syndroom’ bij EOO → het is te gemakkelijk om te scheiden
Versoepeling van de procedures bij EOT
Responsabilisering
De wetgever beoogde een evenwicht tussen enerzijds de vrijheid om uit de echt te
scheiden en anderzijds de verantwoordelijkheden die de (ex-)echtgenoten voor
zichtzelf en voor de gewezen mede-echtgenoot moeten opbrengen. Het vasthouden
aan de persoonlijke verschijning van de eisende partij bij echtscheiding op grond van
onherstelbare ontwrichting van het huwelijk illustreert het belang van deze procedure
die de staat van de persoon betreft. Op het vlak van het alimentatierecht zien we dan
een mechanisme van (beperkte) solidariteit voor de niet-zelfredzame ex-echtgenoot
die zich tijdens het huwelijk verantwoordelijk heeft gedragen. De bevordering van
akkoorden en de promotie van bemiddeling illustreren eveneens de tendens op de
(ex-)echtgenoten zelf te (bege)leiden naar oplossingen die door beide partijen worden
gedragen.
Verantwoordelijkheid
Afschaffen persoonlijke verschijning van de eisende partij in de raadkamer bij
de EOO (in 2011)
4
