Samenvatting: organisatie van de hulpverlening
1 CONTEXTUALISERING
1.1 CONCEPTAFBAKENING
Hulpverlening kan omschreven worden als het geheel van
maatschappelijke inspanningen, al dan niet georganiseerd, privaat of
publiek, die (een aspect van) de gezondheid of het welzijn van burgers
tracht te bevorderen (preventie) of te garanderen (curatie en rehabilitatie
of herstel) door maatregelen en diensten te verstrekken en te financieren.
We moeten de hulpverlening zien in de context, de tijd en de plaats.
het systeem. Ook de term hulpverleningssysteem is eigenlijk te beknopt
dus we gebruiken de term gezondheidssysteem (health system).
health system: het gaat niet alleen om de hulpverlening die geboden
wordt, maar ook over de sociale en economische determinanten van
gezondheid (die de vraag naar hulp mee bepalen)
‘health care system’: focus ligt op alle geboden zorg en diensten
1.1.1 Een gezondheidssysteem: bouwblokken
Verschillende bouwblokken van de gezondheidszorg waartussen
verschillende relaties en interacties zijn. We bekijken deze verder in de
cursus.
Het aanbod (service delivery)
- het aanbod is omvattend (comprehensive), passend, speelt in op
de noden (appropriate) en is toegankelijk
- preventieve als curatieve zorg, ambulant en residentieel, met
aandacht voor continuïteit van zorg
Het personeel (health workforce)
- de mensen die verantwoordelijk zijn voor het organiseren en
leveren van hulpverlening beschikken over de kennis,
vaardigheden, zijn gemotiveerd en vertonen inzet
Informatie:
- er is een goed uitgewerkt gezondheidsinformatiesysteem dat de
basis vormt voor de besluitvorming. Dit systeem heeft vier
sleutelfuncties: gegevens of data genereren, verzamelen en
samenvoegen, analyseren en samenvatten, en communiceren
- nodig voor een goed beleid
(Medische) producten, vaccins en technologie:
- er is eerlijke toegang (equity) tot essentiële producten en
diensten, vaccins en technologieën die kwaliteitsvol zijn, veilig,
doeltreffend en kosteneffectief
1
, - toegang is nodig om goede zorg te kunnen bieden, niet overal
het geval
Financiering:
- er worden financiële middelen ter beschikking gesteld en hulp-
en zorgverleners ontvangen de juiste financiële incentives aan
om ervoor te zorgen dat iedereen toegang heeft tot effectieve
volksgezondheid en persoonlijke zorg- en hulpverlening
- Het geheel van maatschappelijke inspanningen, al dan niet
georganiseerd, privaat of publiek, (…) door maatregelen en
diensten te verstrekken en te financieren
- Bismark model
- Moeten efficiënt omgaan met de middelen priority setting
Leadership and governance:
- er is een nationaal (en regionaal) beleid, er zijn normen,
richtlijnen en voorschriften die het beleid ondersteunen en een
evidence-based selectie van geneesmiddelen, vaccins,
werkwijzen en technologieën volgens internationale normen
omvatten (inclusief prijsafspraken)
- belang van verantwoord beleid, transparante besluitvorming en
coördinatie tussen actoren
Algemeen doel van een gezondheidssysteem is om de gezondheid van de
bevolking te verbeteren, in te spelen op de behoeften van de bevolking op
dit vlak, bescherming te bieden tegen risico's die samenhangen met of
kunnen zorgen voor een slechte gezondheid (bijvoorbeeld financiële
achterstand door slechte gezondheid) en dit zo efficient mogelijk te doen.
Elke bouwblok gaat meehelpen om dit doel te bereiken door
subdoelen te verwezenlijken
Het gezondheidssysteem heeft aanbod
op verschillende niveaus
1.1.2 Aanbod van het
gezondheidssysteem
Hulpverleningssystemen worden meestal
georganiseerd volgens verschillende niveaus
van specialisatie. De scheiding tussen deze
lijnen is echter niet duidelijk te maken en
hangt in een aantal gevallen af van de perceptie van de hulpverlening of
zorg door de professionals zelf.
0de lijn: gemeenschapsniveau / primaire niveau
- Zelfzorg en mantelzorg
- kan ook gaan over crisiscentra die hulpverlening zonder
drempels aanbieden
1 lijn: basisgezondheidszorg/ eerste stap in georganiseerde
ste
hulpverlening
2
, - ambulante of mobiele hulp
- huisarts, kine, eerstelijnspsycholoog, CAW, OCMW, JAC
2de lijn: Gespecialiseerde zorg
1.1.3 Financiering van het gezondheidssysteem
We vragen ons af hoe we de middelen verdelen In de gezondheidszorg. In
de literatuur wordt dit aangeduid als priority setting. Dit gebeurt op
verschillende niveaus.
Macro: politieke keuzes
Meso: keuzes van organisaties en sectoren
Micro: dagelijks werk van hulpverleners
- Bijvoorbeeld: wie wordt eerst geholpen in crisis?
We hebben priority setting om het budget te regelen
Inschatting van de noden
Kosteneffectiviteit
Equity
De WHO benadrukt dat priority setting altijd moet streven naar universele
gezondheidszorg. In de praktijk spelen drie belangrijke criteria een rol.
Nood: mensen met een grootste noden krijgen voorrang
Effectiviteit: kijken of de interventie werkelijk leidt tot een
verbetering van de situatie
Maatschappelijke aanvaardbaarheid:
- Omdat hulpverlening draait om waarden, is het niet voldoende
dat beslissingen efficiënt of rechtvaardig lijken. Ze moeten ook
transparant en legitiem zijn
We investeren in België weinig op vlak van preventie en veel voor lange
termijn opvolging.
Deze priority setting heeft als bijwerking dat voor zeldzame ziektes de
verzoeking meestal niet tussen komt. Dit is op populatieniveau makkelijk
te begrijpen want er moeten keuzes gemaakt worden, er is geen geld voor
alles te dekken.
Nog een bijwerking hiervan is de belangrijke rol van de initiatieven zoals
de Warmste Week. Er wordt zo geld ingezameld voor organisaties die
anders geen geld krijgen van de overheid. Omdat er dan aandacht aan
gegeven wordt door de maatschappij gaat de overheid vaak toch een
donatie doen via de initiatieven (beetje de held uithangen op het laatste
moment maar ze krijgen ze wel geld)
Het komt ook voor de overheid zich bedenkt. Een organisatie die eerst
geen uitkering ging krijgen kan er toch een krijgen omdat deze in de kijker
gezet wordt door verschillende initiatieven.
3
, Er zijn veel modellen ontwikkeld om de inkomsten en uitgaven In de
gezondheidszorg te beheren.
Publieke Beveridge model:
- Financiering is gebaseerd op het belastingen
- merendeel van de diensten worden verleend door openbare
gezondheidswerkers
- concurrentie tussen zorgbudgetten en andere uitgaven
prioriteiten
Gemengde Bismarck model:
- De hulpverlening wordt aangeboden door een mix van private en
publieke aanbieders en maakt flexibelere uitgaven aan zorg
mogelijk
- fondsen worden gevonden in verzekeringen
Particuliere verzekeringsmodel: vrije marktmodel = model van de
onafhankelijke klant
- financiering is gebaseerd op premies
- de financiering is overwegend privé met uitzondering van sociale
zorg voor armen en ouderen die door de overheid gefinancierd
worden
- USA
In elk van deze systemen is prioritering nodig.
1.1.4 Governance van het gezondheidssysteem
Governance verwijst naar een manier van besluitvorming.
Het gezondheidssysteem in België is een complex kluwen van
verantwoordelijkheden. Het gaat niet alleen over het beleid maar ook over
hoe we verschillende beleidsvormen op elkaar afstemmen.
Het gebrek aan een duidelijke governance structuur, en de impact
daarvan, komt misschien wel het meest duidelijk naar voor in de
geestelijke gezondheidszorg, we zien hier het grootste probleem.
Heel dit systeem komt tot ontwikkeling in een ruimer maatschappelijk
kader, we kijken naar dit kader om te zien hoe we het gaan organiseren.
Als we kijken naar hoe we zorg organiseren in de samenleving kijken we
naar het samenlevingsconcept = verzorgingsstaat.
4
1 CONTEXTUALISERING
1.1 CONCEPTAFBAKENING
Hulpverlening kan omschreven worden als het geheel van
maatschappelijke inspanningen, al dan niet georganiseerd, privaat of
publiek, die (een aspect van) de gezondheid of het welzijn van burgers
tracht te bevorderen (preventie) of te garanderen (curatie en rehabilitatie
of herstel) door maatregelen en diensten te verstrekken en te financieren.
We moeten de hulpverlening zien in de context, de tijd en de plaats.
het systeem. Ook de term hulpverleningssysteem is eigenlijk te beknopt
dus we gebruiken de term gezondheidssysteem (health system).
health system: het gaat niet alleen om de hulpverlening die geboden
wordt, maar ook over de sociale en economische determinanten van
gezondheid (die de vraag naar hulp mee bepalen)
‘health care system’: focus ligt op alle geboden zorg en diensten
1.1.1 Een gezondheidssysteem: bouwblokken
Verschillende bouwblokken van de gezondheidszorg waartussen
verschillende relaties en interacties zijn. We bekijken deze verder in de
cursus.
Het aanbod (service delivery)
- het aanbod is omvattend (comprehensive), passend, speelt in op
de noden (appropriate) en is toegankelijk
- preventieve als curatieve zorg, ambulant en residentieel, met
aandacht voor continuïteit van zorg
Het personeel (health workforce)
- de mensen die verantwoordelijk zijn voor het organiseren en
leveren van hulpverlening beschikken over de kennis,
vaardigheden, zijn gemotiveerd en vertonen inzet
Informatie:
- er is een goed uitgewerkt gezondheidsinformatiesysteem dat de
basis vormt voor de besluitvorming. Dit systeem heeft vier
sleutelfuncties: gegevens of data genereren, verzamelen en
samenvoegen, analyseren en samenvatten, en communiceren
- nodig voor een goed beleid
(Medische) producten, vaccins en technologie:
- er is eerlijke toegang (equity) tot essentiële producten en
diensten, vaccins en technologieën die kwaliteitsvol zijn, veilig,
doeltreffend en kosteneffectief
1
, - toegang is nodig om goede zorg te kunnen bieden, niet overal
het geval
Financiering:
- er worden financiële middelen ter beschikking gesteld en hulp-
en zorgverleners ontvangen de juiste financiële incentives aan
om ervoor te zorgen dat iedereen toegang heeft tot effectieve
volksgezondheid en persoonlijke zorg- en hulpverlening
- Het geheel van maatschappelijke inspanningen, al dan niet
georganiseerd, privaat of publiek, (…) door maatregelen en
diensten te verstrekken en te financieren
- Bismark model
- Moeten efficiënt omgaan met de middelen priority setting
Leadership and governance:
- er is een nationaal (en regionaal) beleid, er zijn normen,
richtlijnen en voorschriften die het beleid ondersteunen en een
evidence-based selectie van geneesmiddelen, vaccins,
werkwijzen en technologieën volgens internationale normen
omvatten (inclusief prijsafspraken)
- belang van verantwoord beleid, transparante besluitvorming en
coördinatie tussen actoren
Algemeen doel van een gezondheidssysteem is om de gezondheid van de
bevolking te verbeteren, in te spelen op de behoeften van de bevolking op
dit vlak, bescherming te bieden tegen risico's die samenhangen met of
kunnen zorgen voor een slechte gezondheid (bijvoorbeeld financiële
achterstand door slechte gezondheid) en dit zo efficient mogelijk te doen.
Elke bouwblok gaat meehelpen om dit doel te bereiken door
subdoelen te verwezenlijken
Het gezondheidssysteem heeft aanbod
op verschillende niveaus
1.1.2 Aanbod van het
gezondheidssysteem
Hulpverleningssystemen worden meestal
georganiseerd volgens verschillende niveaus
van specialisatie. De scheiding tussen deze
lijnen is echter niet duidelijk te maken en
hangt in een aantal gevallen af van de perceptie van de hulpverlening of
zorg door de professionals zelf.
0de lijn: gemeenschapsniveau / primaire niveau
- Zelfzorg en mantelzorg
- kan ook gaan over crisiscentra die hulpverlening zonder
drempels aanbieden
1 lijn: basisgezondheidszorg/ eerste stap in georganiseerde
ste
hulpverlening
2
, - ambulante of mobiele hulp
- huisarts, kine, eerstelijnspsycholoog, CAW, OCMW, JAC
2de lijn: Gespecialiseerde zorg
1.1.3 Financiering van het gezondheidssysteem
We vragen ons af hoe we de middelen verdelen In de gezondheidszorg. In
de literatuur wordt dit aangeduid als priority setting. Dit gebeurt op
verschillende niveaus.
Macro: politieke keuzes
Meso: keuzes van organisaties en sectoren
Micro: dagelijks werk van hulpverleners
- Bijvoorbeeld: wie wordt eerst geholpen in crisis?
We hebben priority setting om het budget te regelen
Inschatting van de noden
Kosteneffectiviteit
Equity
De WHO benadrukt dat priority setting altijd moet streven naar universele
gezondheidszorg. In de praktijk spelen drie belangrijke criteria een rol.
Nood: mensen met een grootste noden krijgen voorrang
Effectiviteit: kijken of de interventie werkelijk leidt tot een
verbetering van de situatie
Maatschappelijke aanvaardbaarheid:
- Omdat hulpverlening draait om waarden, is het niet voldoende
dat beslissingen efficiënt of rechtvaardig lijken. Ze moeten ook
transparant en legitiem zijn
We investeren in België weinig op vlak van preventie en veel voor lange
termijn opvolging.
Deze priority setting heeft als bijwerking dat voor zeldzame ziektes de
verzoeking meestal niet tussen komt. Dit is op populatieniveau makkelijk
te begrijpen want er moeten keuzes gemaakt worden, er is geen geld voor
alles te dekken.
Nog een bijwerking hiervan is de belangrijke rol van de initiatieven zoals
de Warmste Week. Er wordt zo geld ingezameld voor organisaties die
anders geen geld krijgen van de overheid. Omdat er dan aandacht aan
gegeven wordt door de maatschappij gaat de overheid vaak toch een
donatie doen via de initiatieven (beetje de held uithangen op het laatste
moment maar ze krijgen ze wel geld)
Het komt ook voor de overheid zich bedenkt. Een organisatie die eerst
geen uitkering ging krijgen kan er toch een krijgen omdat deze in de kijker
gezet wordt door verschillende initiatieven.
3
, Er zijn veel modellen ontwikkeld om de inkomsten en uitgaven In de
gezondheidszorg te beheren.
Publieke Beveridge model:
- Financiering is gebaseerd op het belastingen
- merendeel van de diensten worden verleend door openbare
gezondheidswerkers
- concurrentie tussen zorgbudgetten en andere uitgaven
prioriteiten
Gemengde Bismarck model:
- De hulpverlening wordt aangeboden door een mix van private en
publieke aanbieders en maakt flexibelere uitgaven aan zorg
mogelijk
- fondsen worden gevonden in verzekeringen
Particuliere verzekeringsmodel: vrije marktmodel = model van de
onafhankelijke klant
- financiering is gebaseerd op premies
- de financiering is overwegend privé met uitzondering van sociale
zorg voor armen en ouderen die door de overheid gefinancierd
worden
- USA
In elk van deze systemen is prioritering nodig.
1.1.4 Governance van het gezondheidssysteem
Governance verwijst naar een manier van besluitvorming.
Het gezondheidssysteem in België is een complex kluwen van
verantwoordelijkheden. Het gaat niet alleen over het beleid maar ook over
hoe we verschillende beleidsvormen op elkaar afstemmen.
Het gebrek aan een duidelijke governance structuur, en de impact
daarvan, komt misschien wel het meest duidelijk naar voor in de
geestelijke gezondheidszorg, we zien hier het grootste probleem.
Heel dit systeem komt tot ontwikkeling in een ruimer maatschappelijk
kader, we kijken naar dit kader om te zien hoe we het gaan organiseren.
Als we kijken naar hoe we zorg organiseren in de samenleving kijken we
naar het samenlevingsconcept = verzorgingsstaat.
4
