INHOUDSOPGAVE RECHTSPSYCHOLOGIE (C01B5A)
AJ 2024-2025
23/9
Juridische situatie in NED niet te kennen in handboek
Examen 30 mkzvragen giscorrectie (3u) - gesloten boek
Geen jaartallen, namen (enkel grote namen)
DEEL I. EEN KORTE INLEIDING IN DE
(RECHTS)PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de (rechts)psychologie
1.1. De oorsprong en geschiedenis van voor het recht relevante psychologie
1)
- Niet nieuw, psychologie kent een lange traditie
o Experimentjes (zoals eerste rechtscollege, identificeren verdachte) uitgevoerd als
eerste door William Stern (wat herinnert u er zich van?) = MOCK CRIME
Proefpersonen zien eerst afbeelding en later zeggen wat ze hadden
waargenomen (hier soms blootgesteld aan suggestieve vragen
Zweren dat ze alleen dingen over afbeeldingen vertellen die correct zijn
- Toepassingen van psychologie binnen het recht: Duitse roots (rond 1900)
STERN
o Hij was naast onderzoeker (mock crimes) ook getuigendeskundige in de Duitse
rechtbanken (bvb getuige beweert iets te hebben gezien en hij moest dan
analyse maken van die waarneembaarheid en advies geven in de rechtbank en
rechter ondersteunen ivm verklaring)
o Grondlegger rechtspsychologie
o Bouwt voort op andere rechtspsycholoog maar hij wordt gezien als de grote
MUNSTERBERG
o Wilde zich doen conformeren als belangrijke rechtspsycholoog in de VS maar
plagiaat van Stern gebruikt terwijl het ideeën van Stern waren
o Alle inzichten waren er wel maar negatief over groep waarover hij sprak en
daarom weinig bereidwilligheid (psychology against the law) = niet constructief
1
, o Münsterberg schreef "On the Witness Stand" maar vergeleek het recht te
confronterend met de psychologie. Negatieve kijk op het recht door
‘psychologische bril’
- Focus op feilbaarheid geheugen en hun verklaringen (begin les of einde les experiment
uitgevoerd?
o Er kunnen fouten komen in dingen waarnemen
o Perfecte waarneming / geheugen bestaat niet
o Grootste basis: geheugen / getuigenverklaringen
2)
- Psychologie en recht: een geslaagd en gelukkig huwelijk?
o Complementair maar toch clash
- Clash want
Psychologie Recht
Descriptief (data) Prescriptief (regels)
Onzekerheid (waarschijnlijkheden) & onduidelijkheden Zeker & duidelijk
Globale focus (grote dataset)/groepsniveau/gemiddelden Individuele toepassing
DIRECTIONAL CONDITON-PROBLEM DIRECTIONAL CONDITON-PROBLEM
1) psycho heel beschrijvende wetenschap (heel veel data verzamelen van hoe de
realiteit in elkaar zit (gedrag dat als is geweest gaan bestuderen)
recht is prescriptief (regels) (het gedrag dat nog moet komen gaan reguleren,
anticiperen op gedrag dat nog moet komen)
2 ) Onzekerheid (waarschijnlijkheden) & onduidelijkheden vs zekerheid en duidelijkheid
(in het recht willen we zoveel mogelijk duidelijkheid)
3 ) Globale focus/groepsniveau/gemiddelden vs individuele gevallen
(psychologie obv alle input gemiddelde maken van de studenten die hebben
waargenomen)
4 ) Directional condition-problem
o Te maken met de richting van de zaken
o Wat is de kans dat iets zich gaat voordoen als er een specifieke situatie is (wat is
de kans dat iemand op een bepaalde manier gaat reageren)
o Je weet wat de omstandigheden zijn en dan kijken welk gedrag iemand zou
stellen
2
, recht: wat is de kans dat een gedrag veroorzaakt is door een bepaalde
omstandigheid
o In rechtspyschologisch onderzoek: vooral op schatten van de kans dat een
specifieke respons optreedt in aan-of aanwezigheid van een bepaalde stimulus
rechter doet het omgekeerde – wil weten wat de waarschijnlijkheid is geweest
van een bepaalde stimulus gegeven een bepaalde respons
(de kans dat een misbruik leidt tot afwijkend spelgedrag zegt weinig over de kans
dat een kind dat in een concrete zaak bepaald spelgedrag toont, is misbruikt)
1.2. Rechtspsychologie als één van de verschillende op het recht toegepaste en voor het recht
relevante psychologische disciplines
Paar relevante disciplines (tabel PP1)
- Rechtspsychologie
o 1) Ontleent inzichten aan strekking binnen de psychologie en andere roots bvb
dan forensische psychologie (klinisch)
o 2) Empirisch onderzoek (werkelijkheid zo goed mogelijk proberen te benaderen)
o 4) Breedste toepassingsgebied vd 3 (gedrag advocaten, verhoorders, iedereen in
een justitiële context)
Buigt zich over de rol van algemeen menselijke functies als waarnemen,
zich herinneren en beslissen
= kennis die verworven is uit relevant psychologisch empirisch
onderzoek wordt toegepast op het recht
Nadruk experimentele benadering
- Forensische psychologie
o 1) Bestudering van deviant afwijkend gedrag (dingen die we nu nrm vinden en
vroeger afwijkend) – cultuurgebonden
o Deviant hoeft niet enkel crimineel te zijn maar kan bvb ook strafbaar gedrag zijn
o Wat vinden we psychologisch normaal?
o BVB Vroeger andere geaardheid deviant gedrag, was een mentale stoornis (zie
DSM)
o 2) Geen nadruk op empirisch onderzoek
3
, o 4) nadruk op daders en slachtoffers
richt zich op mogelijke stoornissen, toerekeningsvatbaarheid en
recidiverisico van verdachten
- Criminologische psychologie
o 1) Ontwikkelingen van de algemene psychologie
o Focust op groepsniveau en obv veel data studie maken van kenmerken van
groep van daders
o 2) Gesteund op theorieën en empirisch onderzoek
o 4) enkel daders (wrm gaan mensen over tot crimineel gedrag en hoe gaan we
met die mensen om?)
1.3. De doelstellingen en reikwijdte van de rechtspsychologie
1)
- Bestuderen van allerhande menselijke processen
o Gedrag onder controle van het recht
o Invloeden (welke en hoe)
Als we dat weten wat kunnen we doen aan de invloeden en hoe
beperken we ze? Juridische regels aanpassen
- Sterke focus op tekortkomingen/valkuilen bij bewijsgaring en justitiële besluitvorming
- Doelstellingen:
o Informeren v juridische procedures en beslissingen
o Best practices en te vermijden praktijken in kaart brengen
2)
- Brede focus
- Vooral ontwikkeld op domein strafprocesrecht (rechtspsychologie buiten strafrecht is
bijna onmogelijk)
o Bewijsgaring
o Besluitvorming
- Maar ook andere rechtsdomeinen
- Verschillende rollen voor rechtspsychologen
o Wts onderzoek – descriptief, verklarend en evaluatief (hervorming)
4
AJ 2024-2025
23/9
Juridische situatie in NED niet te kennen in handboek
Examen 30 mkzvragen giscorrectie (3u) - gesloten boek
Geen jaartallen, namen (enkel grote namen)
DEEL I. EEN KORTE INLEIDING IN DE
(RECHTS)PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de (rechts)psychologie
1.1. De oorsprong en geschiedenis van voor het recht relevante psychologie
1)
- Niet nieuw, psychologie kent een lange traditie
o Experimentjes (zoals eerste rechtscollege, identificeren verdachte) uitgevoerd als
eerste door William Stern (wat herinnert u er zich van?) = MOCK CRIME
Proefpersonen zien eerst afbeelding en later zeggen wat ze hadden
waargenomen (hier soms blootgesteld aan suggestieve vragen
Zweren dat ze alleen dingen over afbeeldingen vertellen die correct zijn
- Toepassingen van psychologie binnen het recht: Duitse roots (rond 1900)
STERN
o Hij was naast onderzoeker (mock crimes) ook getuigendeskundige in de Duitse
rechtbanken (bvb getuige beweert iets te hebben gezien en hij moest dan
analyse maken van die waarneembaarheid en advies geven in de rechtbank en
rechter ondersteunen ivm verklaring)
o Grondlegger rechtspsychologie
o Bouwt voort op andere rechtspsycholoog maar hij wordt gezien als de grote
MUNSTERBERG
o Wilde zich doen conformeren als belangrijke rechtspsycholoog in de VS maar
plagiaat van Stern gebruikt terwijl het ideeën van Stern waren
o Alle inzichten waren er wel maar negatief over groep waarover hij sprak en
daarom weinig bereidwilligheid (psychology against the law) = niet constructief
1
, o Münsterberg schreef "On the Witness Stand" maar vergeleek het recht te
confronterend met de psychologie. Negatieve kijk op het recht door
‘psychologische bril’
- Focus op feilbaarheid geheugen en hun verklaringen (begin les of einde les experiment
uitgevoerd?
o Er kunnen fouten komen in dingen waarnemen
o Perfecte waarneming / geheugen bestaat niet
o Grootste basis: geheugen / getuigenverklaringen
2)
- Psychologie en recht: een geslaagd en gelukkig huwelijk?
o Complementair maar toch clash
- Clash want
Psychologie Recht
Descriptief (data) Prescriptief (regels)
Onzekerheid (waarschijnlijkheden) & onduidelijkheden Zeker & duidelijk
Globale focus (grote dataset)/groepsniveau/gemiddelden Individuele toepassing
DIRECTIONAL CONDITON-PROBLEM DIRECTIONAL CONDITON-PROBLEM
1) psycho heel beschrijvende wetenschap (heel veel data verzamelen van hoe de
realiteit in elkaar zit (gedrag dat als is geweest gaan bestuderen)
recht is prescriptief (regels) (het gedrag dat nog moet komen gaan reguleren,
anticiperen op gedrag dat nog moet komen)
2 ) Onzekerheid (waarschijnlijkheden) & onduidelijkheden vs zekerheid en duidelijkheid
(in het recht willen we zoveel mogelijk duidelijkheid)
3 ) Globale focus/groepsniveau/gemiddelden vs individuele gevallen
(psychologie obv alle input gemiddelde maken van de studenten die hebben
waargenomen)
4 ) Directional condition-problem
o Te maken met de richting van de zaken
o Wat is de kans dat iets zich gaat voordoen als er een specifieke situatie is (wat is
de kans dat iemand op een bepaalde manier gaat reageren)
o Je weet wat de omstandigheden zijn en dan kijken welk gedrag iemand zou
stellen
2
, recht: wat is de kans dat een gedrag veroorzaakt is door een bepaalde
omstandigheid
o In rechtspyschologisch onderzoek: vooral op schatten van de kans dat een
specifieke respons optreedt in aan-of aanwezigheid van een bepaalde stimulus
rechter doet het omgekeerde – wil weten wat de waarschijnlijkheid is geweest
van een bepaalde stimulus gegeven een bepaalde respons
(de kans dat een misbruik leidt tot afwijkend spelgedrag zegt weinig over de kans
dat een kind dat in een concrete zaak bepaald spelgedrag toont, is misbruikt)
1.2. Rechtspsychologie als één van de verschillende op het recht toegepaste en voor het recht
relevante psychologische disciplines
Paar relevante disciplines (tabel PP1)
- Rechtspsychologie
o 1) Ontleent inzichten aan strekking binnen de psychologie en andere roots bvb
dan forensische psychologie (klinisch)
o 2) Empirisch onderzoek (werkelijkheid zo goed mogelijk proberen te benaderen)
o 4) Breedste toepassingsgebied vd 3 (gedrag advocaten, verhoorders, iedereen in
een justitiële context)
Buigt zich over de rol van algemeen menselijke functies als waarnemen,
zich herinneren en beslissen
= kennis die verworven is uit relevant psychologisch empirisch
onderzoek wordt toegepast op het recht
Nadruk experimentele benadering
- Forensische psychologie
o 1) Bestudering van deviant afwijkend gedrag (dingen die we nu nrm vinden en
vroeger afwijkend) – cultuurgebonden
o Deviant hoeft niet enkel crimineel te zijn maar kan bvb ook strafbaar gedrag zijn
o Wat vinden we psychologisch normaal?
o BVB Vroeger andere geaardheid deviant gedrag, was een mentale stoornis (zie
DSM)
o 2) Geen nadruk op empirisch onderzoek
3
, o 4) nadruk op daders en slachtoffers
richt zich op mogelijke stoornissen, toerekeningsvatbaarheid en
recidiverisico van verdachten
- Criminologische psychologie
o 1) Ontwikkelingen van de algemene psychologie
o Focust op groepsniveau en obv veel data studie maken van kenmerken van
groep van daders
o 2) Gesteund op theorieën en empirisch onderzoek
o 4) enkel daders (wrm gaan mensen over tot crimineel gedrag en hoe gaan we
met die mensen om?)
1.3. De doelstellingen en reikwijdte van de rechtspsychologie
1)
- Bestuderen van allerhande menselijke processen
o Gedrag onder controle van het recht
o Invloeden (welke en hoe)
Als we dat weten wat kunnen we doen aan de invloeden en hoe
beperken we ze? Juridische regels aanpassen
- Sterke focus op tekortkomingen/valkuilen bij bewijsgaring en justitiële besluitvorming
- Doelstellingen:
o Informeren v juridische procedures en beslissingen
o Best practices en te vermijden praktijken in kaart brengen
2)
- Brede focus
- Vooral ontwikkeld op domein strafprocesrecht (rechtspsychologie buiten strafrecht is
bijna onmogelijk)
o Bewijsgaring
o Besluitvorming
- Maar ook andere rechtsdomeinen
- Verschillende rollen voor rechtspsychologen
o Wts onderzoek – descriptief, verklarend en evaluatief (hervorming)
4
