2025-2026 Myrthe Rogmans
INTERNATIONAAL PRIVAATRECHT
INLEIDING
IPR is overal, enkele voorbeelden:
Iemand die in het buitenland werkt waarvan we ons kunnen afvragen welk recht van toepassing is.
Nu wil persoon de nationaliteit aanvragen van dat land. Veel rechtsverhoudingen in het IPR. Bv:
naar welke rechtbank moet die gaan?
Voorbeeld uit actualiteit: 2 polen die in belgië iemand vermoorden en teruggaan naar polen. Gaat
over samenwerking in strafzaken hoort niet bij IPR. Wat er wel bijhoort is dat het gebaseerd is op
internationale samenwerking. Ze gaan kijken naar hoe het in het burgerlijke recht werkt
Bv: strafprocedure in buitenland, slachtoffer wil zich burgerlijke partij stellen. Is de rechter hier dan
ook over bevoegd?
Er bevalt een vrouw tijdens de vlucht, welk recht bepaald dan de nationaliteit van het kind en wie
de vader is van het kind?
Cyberaanval op de luchtvaartmaatschappijen, welke rechten hebben de passagiers, welke rechten
zijn van toepassing op het contract, … => IPR en geharmoniseerd EU-recht
Visum aanvragen voor de VS en je gaat trouwen, dan moeten we nagaan welk recht van toepassing
is. Of eerst trouwen en dan een visum aanvragen, dan moeten we nagaan of het huwelijk geldig is
=> daar hebben we IPR voor nodig.
Transferscontracten tussen voetballers => hebben internationale contracten
Internationale insolventies (kledingketen die falliet is, wat bij internationale) => welk recht is dan
van toepassing, etc.
Cursusmateriaal:
Slides als kader + handboek
Bronnenbundel => meebrengen naar oefeningensesies. Deze mag je ook gebruiken op het examen.
o Aanduiden mag, post its met roepnaam van verordening en verdragen mag (bv: brussel bis
1). Maar in het boek schrijven niet.
Rechtspraak => zie samenvattingen in boek. Weten van wie het arrest is: Hof van Cassatie, hof van
justitie, … naam hoef je niet te weten. Inhoud wel kunnen toepassen.
EXAMEN
- Mondeling 15 minuten met 30 minuten schriftelijke voorbereiding
- Gesloten boek => enkel bronnenbundel of wetboeken
- Examen bestaat uit 2 casussen elks ingedeeld in 2 of 3 deelvragen.
- Je hoeft niet op beide vragen geslaagd zijn om erdoor te zijn.
- Oefencolleges zijn naar het einde toe representatief aan het examen => oude examenvragen
H1: ONDERDELEN VAN HET IPR
Het internationaal privaatrecht is de rechtstak die de verhouding tussen de verschillende (nationale)
rechtstakken regelt.
,Wat is IPR? 4 deelcomponenten:
1. Bij welke rechtbank kan ik terecht? Internationale bevoegdheid: welke rechtbank is bevoegd en
welk rechtssysteem gaat ons rechtsverhouding beheersen? (bv: man uit frankrijk wil met een Belg
trouwen)
2. Welk recht is van toepassing => toepasselijk recht
o Recht uit ander land, Belgische recht of rechtskeuze
3. Erkenning en uitvoerbaarheid van rechtsverhouding en ontstaan in een bepaald land (bv:
geboorteakte, testament, huwelijksakte)
o Effect dat een buitenlandse rechterlijke beslissing in België zal hebben.
o Bv: is een Zwitsers vonnis uitvoerbaar in België?
4. Justiele samenwerking tussen autoriteiten onderling en rechters onderling
ALGEMENE FOUTEN
- Verwisseling van onderdelen
- Niet-respecteren bronnen IPR
o Hierarchië van bronnen respecteren => eerst naar internationale bronnen kijken erna naar
nationaal recht
o Verordening aan het maken => ze maken trialogen. Normaal: Commissie neemt het
wetgevend initiatief om een voorstel te doen=> europees parlement en de raad van
ministers beslissen. Zij hebben verschillende lezingen. Wanneer ze een trialoog voeren:
commissie, raad en parlement gaan samenzitten en onderhandelen.
- Verwisseling materieel recht en IPR
o Verschil materieel recht en internationaal privaatrecht? In bepaalde landen kan trouwen in
een kerk burgerlijke gevolgen hebben.
- Verkeerde kwalificatie => bij bepalen rechtstak. Bv; poolse vrachtwagen botst tegen een belgische
auto. Als je zegt goederenrecht, dan is het antwoord nee want het gaat over aansprakelijkheid
SPELERS OP IPR-VELD
- Haagse Conferentie Internationaal Privaatrecht (HCCH)
o Begonnen als conferentie, maar nu een intergouvermentele organisatie die werkt rond
harmonisatie van internationaal privaatrecht. Bevind zich in den haag.
o Creëert internationale verdragen
- Internationale organisaties
o Internationale organisaties waar verdragen ontstaan => Verenigde Naties, uncitral werken
in het domein van het handelsrecht ‘international trade law’
- Europese Unie
- Nationale Wetgevers
- Gewestelijke/gemeenschaps-decreetgevers
- Gemeenten (brengen regels in de prakijk)
AANPALENDE RECHTSTAKKEN
Materieel recht => Mag een ongeboren kind erven? IPR zegt naar welk recht we moeten kijken om
het antwoord te zoeken
Rechtsvergelijking => wat kunnen we leren uit andere rechtssystemen. Bv: hoe verschilt het
belgische recht van het franse recht.
2
, Gerechtelijk recht => welke rechtbank is bevoegd? Internationaal gerechtelijk recht zal zeggen bij
welke rechtbank van welk land je moet zijn. Tenuitvoerlegging: je hebt een beslissing als SE Belg
maar schuldenaar betaalt niet dan kan je beslag leggen op Duitse SA, dan zal het internationaal
gerechtelijk recht zeggen of dat mogelijk is.
Publiekrecht => bv: is er sprake van een huwelijk om te weten of persoon toegang krijgt tot het
grondgebied. Overheidsopdrachten: bv: nmbs heeft een ovk met spaans bedrijf om een trein te
bouwen.
EU-recht => verorderingen (bv: brussel 1 bis) Interferreert met IPR: bv: vrij verkeer van personen,
van vestiging. Als een naam in een ander land niet erkend wordt dan belemmert dit het vrije
verkeer.
Internationaal (publiek)recht = >internationaal verdrag over de interlandelijke adoptie van
kinderen.
Mensenrechtenverdragen
H2: BRONNEN
- In bronnen zelf kijken of in het verdrag. Wat zegt het verdrag over andere verdragen?
- Bv: brussel 2 ter: gaat over ouderlijke verantwoordelijkheid over de kinderen. (in België: ouderlijk
gezag, in IPR ouderlijke verantwoordelijkheid) Ook in verdrag van den haag van 1996 => verdragen
zijn op elkaar afgestemd en we gaan lezen wanneer we welk moeten toepassen.
- Nationaal (Belgische) recht staat onderaan, onder internationaal en Europees recht.
EUROPEES RECHT
De Europese Unie is sinds het Verdrag van Amsterdam bevoegd om wetgeving in kader van het
internationaal privaatrecht aan te nemen.
- Beginsel van subsidiariteit => beginsel die ze toepassen bij het maken van EU-recht. EU kan enkel
optreden wanneer zij beter in staat zijn om regelgeving te maken dan de lidstaten. Het is beter als
we allemaal dezelfde IPR regels gebruiken op Eu-niveau. Bv: in België; recht toepassen van plaats
van verkeersongeval toepassen, Duits recht zegt iets anders => dit willen we vermijden.
o Er is veel kritiek op omdat EU dit snel aanneemt. Zie bronnenbundel: in een van de
beginnende overwegingen zeggen ze iets over subsidiariteit.
o Zie ook het evenredigheidsbeginsel (wetgeving mag niet verder gaan dan nodig + rekening
houdend met doelstelling) en het wederzijdse vertouwen tussen lidstaten.
- 1999: verdrag van Amsterdam, grondverdragen van de EU. In het verdrag van Amsterdam zeiden ze
dat het IPR een EU-materie wordt. Duitsland, VK en ierland vonden dit geen goed idee.
o Denemarken doet NIET mee met het internationaal privaatrecht! MAAR gaan soms wel via
verdragen meewerken
o Ierland: opt in / opt out => telkens beslissen of ze meedoen met een nieuwe IPR-wetgeving
Bij de meeste hebben ze meegedaan, maar erfrecht bv. Niet
o VK is uit de EU gestapt met de brexit. Verordeningen zijn in principe niet van toepassing,
maar wel overgangsregelingen of in eigen regels overnemen
Niet vermeld in les, wel in boek:
Voor 1999 => voor het Verdrag van Amsterdam was het IPR geen materie waarover de EG / EU zelf
wetgeving kon aannemen. Toen behoorde dit tot de derde pijler: intergouvernementele samenwerking =>
lidstaten onderhandelden als soevereine staten en sloten verdragen.
3
, - 1999: verdrag van Amsterdam
o Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken = IPR (zie art. 61)!
o Eenparigheid in de Raad vereist (art. 67) => alle lidstaten moeten instemmen!
- 2003: verdrag van Nice
o Invoering mogelijkheid gekwalificeerde meerderheid => geen eenparigheid meer
- Verdrag van Lissabon (2009): uitbreiding bevoegdheid van EU in IPR
o Wederzijdse erkenning tussen lidstaten van rechterlijke beslissingen
o Grensoverschrijdende betekening
o Co-beslissingsprocedure voor IPR => Raad en parlement hebben evenwaardige rol
Uitz: familiezaken vereisen een eenparigheid in de Raad
o Hof van Justitie: alle rechtbanken interpretatievragen stellen
Zie bronnen van Europese wetgeving:
- Procesrecht
o Brussel I bis Verordening (2012)
o Brussel II ter (voor 2022: Brussel II bis Verordening)
o Europese uitvoerbare titel
o Bescherming van personen
- Toepasselijk recht:
o Rome I Verordening
o Rome II verordening
o Rome III verordening (nauwere samenwerking)
- Procesrecht en toepasselijk recht
o Insolventieverordening (2015)
o Onderhoudsverordening
o Erfrecht-verordening
o Huwelijksvermogen-verordening (nauwere samenwerking)
o Partnervermogen-verordening (nauwere samenwerking)
- Administratieve samenwerking
o Betekening-verordening (nieuwe versie 2020)
o Bewijsverordening (nieuwe versie 2020)
o Openbare documenten-verordening
- Eengemaakte procedures
o Betalingsbevel
o Geringe vorderingen
o Bankbeslag
- Andere:
o Minimumvoorsschriften voor rechtsbijstand
o Bemiddeling
PROCEDURE EN POSITIE EU
- ART. 81 VWEU
- Twee wetgevende procedures
o Gewone voor zaken zoals brussel 1-bis verordening, bewijsverordening, …
EU commissie heeft initiatiefrecht parlement en raad maken wetgeving
4
INTERNATIONAAL PRIVAATRECHT
INLEIDING
IPR is overal, enkele voorbeelden:
Iemand die in het buitenland werkt waarvan we ons kunnen afvragen welk recht van toepassing is.
Nu wil persoon de nationaliteit aanvragen van dat land. Veel rechtsverhoudingen in het IPR. Bv:
naar welke rechtbank moet die gaan?
Voorbeeld uit actualiteit: 2 polen die in belgië iemand vermoorden en teruggaan naar polen. Gaat
over samenwerking in strafzaken hoort niet bij IPR. Wat er wel bijhoort is dat het gebaseerd is op
internationale samenwerking. Ze gaan kijken naar hoe het in het burgerlijke recht werkt
Bv: strafprocedure in buitenland, slachtoffer wil zich burgerlijke partij stellen. Is de rechter hier dan
ook over bevoegd?
Er bevalt een vrouw tijdens de vlucht, welk recht bepaald dan de nationaliteit van het kind en wie
de vader is van het kind?
Cyberaanval op de luchtvaartmaatschappijen, welke rechten hebben de passagiers, welke rechten
zijn van toepassing op het contract, … => IPR en geharmoniseerd EU-recht
Visum aanvragen voor de VS en je gaat trouwen, dan moeten we nagaan welk recht van toepassing
is. Of eerst trouwen en dan een visum aanvragen, dan moeten we nagaan of het huwelijk geldig is
=> daar hebben we IPR voor nodig.
Transferscontracten tussen voetballers => hebben internationale contracten
Internationale insolventies (kledingketen die falliet is, wat bij internationale) => welk recht is dan
van toepassing, etc.
Cursusmateriaal:
Slides als kader + handboek
Bronnenbundel => meebrengen naar oefeningensesies. Deze mag je ook gebruiken op het examen.
o Aanduiden mag, post its met roepnaam van verordening en verdragen mag (bv: brussel bis
1). Maar in het boek schrijven niet.
Rechtspraak => zie samenvattingen in boek. Weten van wie het arrest is: Hof van Cassatie, hof van
justitie, … naam hoef je niet te weten. Inhoud wel kunnen toepassen.
EXAMEN
- Mondeling 15 minuten met 30 minuten schriftelijke voorbereiding
- Gesloten boek => enkel bronnenbundel of wetboeken
- Examen bestaat uit 2 casussen elks ingedeeld in 2 of 3 deelvragen.
- Je hoeft niet op beide vragen geslaagd zijn om erdoor te zijn.
- Oefencolleges zijn naar het einde toe representatief aan het examen => oude examenvragen
H1: ONDERDELEN VAN HET IPR
Het internationaal privaatrecht is de rechtstak die de verhouding tussen de verschillende (nationale)
rechtstakken regelt.
,Wat is IPR? 4 deelcomponenten:
1. Bij welke rechtbank kan ik terecht? Internationale bevoegdheid: welke rechtbank is bevoegd en
welk rechtssysteem gaat ons rechtsverhouding beheersen? (bv: man uit frankrijk wil met een Belg
trouwen)
2. Welk recht is van toepassing => toepasselijk recht
o Recht uit ander land, Belgische recht of rechtskeuze
3. Erkenning en uitvoerbaarheid van rechtsverhouding en ontstaan in een bepaald land (bv:
geboorteakte, testament, huwelijksakte)
o Effect dat een buitenlandse rechterlijke beslissing in België zal hebben.
o Bv: is een Zwitsers vonnis uitvoerbaar in België?
4. Justiele samenwerking tussen autoriteiten onderling en rechters onderling
ALGEMENE FOUTEN
- Verwisseling van onderdelen
- Niet-respecteren bronnen IPR
o Hierarchië van bronnen respecteren => eerst naar internationale bronnen kijken erna naar
nationaal recht
o Verordening aan het maken => ze maken trialogen. Normaal: Commissie neemt het
wetgevend initiatief om een voorstel te doen=> europees parlement en de raad van
ministers beslissen. Zij hebben verschillende lezingen. Wanneer ze een trialoog voeren:
commissie, raad en parlement gaan samenzitten en onderhandelen.
- Verwisseling materieel recht en IPR
o Verschil materieel recht en internationaal privaatrecht? In bepaalde landen kan trouwen in
een kerk burgerlijke gevolgen hebben.
- Verkeerde kwalificatie => bij bepalen rechtstak. Bv; poolse vrachtwagen botst tegen een belgische
auto. Als je zegt goederenrecht, dan is het antwoord nee want het gaat over aansprakelijkheid
SPELERS OP IPR-VELD
- Haagse Conferentie Internationaal Privaatrecht (HCCH)
o Begonnen als conferentie, maar nu een intergouvermentele organisatie die werkt rond
harmonisatie van internationaal privaatrecht. Bevind zich in den haag.
o Creëert internationale verdragen
- Internationale organisaties
o Internationale organisaties waar verdragen ontstaan => Verenigde Naties, uncitral werken
in het domein van het handelsrecht ‘international trade law’
- Europese Unie
- Nationale Wetgevers
- Gewestelijke/gemeenschaps-decreetgevers
- Gemeenten (brengen regels in de prakijk)
AANPALENDE RECHTSTAKKEN
Materieel recht => Mag een ongeboren kind erven? IPR zegt naar welk recht we moeten kijken om
het antwoord te zoeken
Rechtsvergelijking => wat kunnen we leren uit andere rechtssystemen. Bv: hoe verschilt het
belgische recht van het franse recht.
2
, Gerechtelijk recht => welke rechtbank is bevoegd? Internationaal gerechtelijk recht zal zeggen bij
welke rechtbank van welk land je moet zijn. Tenuitvoerlegging: je hebt een beslissing als SE Belg
maar schuldenaar betaalt niet dan kan je beslag leggen op Duitse SA, dan zal het internationaal
gerechtelijk recht zeggen of dat mogelijk is.
Publiekrecht => bv: is er sprake van een huwelijk om te weten of persoon toegang krijgt tot het
grondgebied. Overheidsopdrachten: bv: nmbs heeft een ovk met spaans bedrijf om een trein te
bouwen.
EU-recht => verorderingen (bv: brussel 1 bis) Interferreert met IPR: bv: vrij verkeer van personen,
van vestiging. Als een naam in een ander land niet erkend wordt dan belemmert dit het vrije
verkeer.
Internationaal (publiek)recht = >internationaal verdrag over de interlandelijke adoptie van
kinderen.
Mensenrechtenverdragen
H2: BRONNEN
- In bronnen zelf kijken of in het verdrag. Wat zegt het verdrag over andere verdragen?
- Bv: brussel 2 ter: gaat over ouderlijke verantwoordelijkheid over de kinderen. (in België: ouderlijk
gezag, in IPR ouderlijke verantwoordelijkheid) Ook in verdrag van den haag van 1996 => verdragen
zijn op elkaar afgestemd en we gaan lezen wanneer we welk moeten toepassen.
- Nationaal (Belgische) recht staat onderaan, onder internationaal en Europees recht.
EUROPEES RECHT
De Europese Unie is sinds het Verdrag van Amsterdam bevoegd om wetgeving in kader van het
internationaal privaatrecht aan te nemen.
- Beginsel van subsidiariteit => beginsel die ze toepassen bij het maken van EU-recht. EU kan enkel
optreden wanneer zij beter in staat zijn om regelgeving te maken dan de lidstaten. Het is beter als
we allemaal dezelfde IPR regels gebruiken op Eu-niveau. Bv: in België; recht toepassen van plaats
van verkeersongeval toepassen, Duits recht zegt iets anders => dit willen we vermijden.
o Er is veel kritiek op omdat EU dit snel aanneemt. Zie bronnenbundel: in een van de
beginnende overwegingen zeggen ze iets over subsidiariteit.
o Zie ook het evenredigheidsbeginsel (wetgeving mag niet verder gaan dan nodig + rekening
houdend met doelstelling) en het wederzijdse vertouwen tussen lidstaten.
- 1999: verdrag van Amsterdam, grondverdragen van de EU. In het verdrag van Amsterdam zeiden ze
dat het IPR een EU-materie wordt. Duitsland, VK en ierland vonden dit geen goed idee.
o Denemarken doet NIET mee met het internationaal privaatrecht! MAAR gaan soms wel via
verdragen meewerken
o Ierland: opt in / opt out => telkens beslissen of ze meedoen met een nieuwe IPR-wetgeving
Bij de meeste hebben ze meegedaan, maar erfrecht bv. Niet
o VK is uit de EU gestapt met de brexit. Verordeningen zijn in principe niet van toepassing,
maar wel overgangsregelingen of in eigen regels overnemen
Niet vermeld in les, wel in boek:
Voor 1999 => voor het Verdrag van Amsterdam was het IPR geen materie waarover de EG / EU zelf
wetgeving kon aannemen. Toen behoorde dit tot de derde pijler: intergouvernementele samenwerking =>
lidstaten onderhandelden als soevereine staten en sloten verdragen.
3
, - 1999: verdrag van Amsterdam
o Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken = IPR (zie art. 61)!
o Eenparigheid in de Raad vereist (art. 67) => alle lidstaten moeten instemmen!
- 2003: verdrag van Nice
o Invoering mogelijkheid gekwalificeerde meerderheid => geen eenparigheid meer
- Verdrag van Lissabon (2009): uitbreiding bevoegdheid van EU in IPR
o Wederzijdse erkenning tussen lidstaten van rechterlijke beslissingen
o Grensoverschrijdende betekening
o Co-beslissingsprocedure voor IPR => Raad en parlement hebben evenwaardige rol
Uitz: familiezaken vereisen een eenparigheid in de Raad
o Hof van Justitie: alle rechtbanken interpretatievragen stellen
Zie bronnen van Europese wetgeving:
- Procesrecht
o Brussel I bis Verordening (2012)
o Brussel II ter (voor 2022: Brussel II bis Verordening)
o Europese uitvoerbare titel
o Bescherming van personen
- Toepasselijk recht:
o Rome I Verordening
o Rome II verordening
o Rome III verordening (nauwere samenwerking)
- Procesrecht en toepasselijk recht
o Insolventieverordening (2015)
o Onderhoudsverordening
o Erfrecht-verordening
o Huwelijksvermogen-verordening (nauwere samenwerking)
o Partnervermogen-verordening (nauwere samenwerking)
- Administratieve samenwerking
o Betekening-verordening (nieuwe versie 2020)
o Bewijsverordening (nieuwe versie 2020)
o Openbare documenten-verordening
- Eengemaakte procedures
o Betalingsbevel
o Geringe vorderingen
o Bankbeslag
- Andere:
o Minimumvoorsschriften voor rechtsbijstand
o Bemiddeling
PROCEDURE EN POSITIE EU
- ART. 81 VWEU
- Twee wetgevende procedures
o Gewone voor zaken zoals brussel 1-bis verordening, bewijsverordening, …
EU commissie heeft initiatiefrecht parlement en raad maken wetgeving
4
