Andere hoofdstukken waren het boek, dit niet
Examen
- 1 beleidsstelling op 14 PUNTEN: bijv: In de hedendaagse samenleving is een conservatief veiligheidsbeleid
en beter of effectiever veiligheidsbeleid. Is dit zo of niet? Ben je het eens of niet? Gaan over brede thema’s
die we over verschillende lessen verspreid zijn.
o Eerst aangeven JA of NEEN ik ben het er (niet) mee eens (akkoord niet akkoord)
o 2 argumenten te ontwikkelen obv cursus over je standpunten
▪ Bijv: we zijn progressiever geworden maar we zien recent meer rechtse tendenzen…
o Niet enkel een opinie geven, telkens onderbouwen.
- Het is 1,5 pg’s die je hebt om te schrijven.
- Einde examen ook nog vraag om 1 tegenargument te geven en geef aan waarom dit argument niet
doorslaggevend is. Kritiek ook begrijpen en formuleren.
• Niet reproduceren van de maatregelen van elke regering, geen zuivere kennis gevraagd
• Wel Inzoomen op thema’s in ons veiligheids beleid belangrijk zijn
o Keuzes maken
o Het inzetten van het strafrechtelijk systeem
▪ Daar duiken wat themas op die wat uitleg vragen:
▪ De crisis van de democratie
• De ruimere SL waarin wij leven
• Crisis van dat model staat centraal in ons denken
▪ Evidence based beleid
• Er begint een spanning te ontstaan tussen wetenschappelijke inzichten die
belangrijker worden voor beleidsmakers + steeds meer populistische denken
die niet door wetenschappelijke denken wordt geleid
▪ Het is niet gemakkelijk voor politici om beleid te geven aan die hervormingen
▪ Ideologie
▪ Politieke benoemingen
▪ Netwerkbenadering
• Op het examen een stelling voorleggen en we moeten een positie aannemen op die stelling obv argumenten
op de cursus
o Cursus + Verdiepende thema’s van de komende weken altijd op 1 of andere manier een stelling
proberen voor te leggen
o Vb. “veiligheidsbeleid wordt steeds meer voorgegeven door media en minder door een evidence
based beleid” ben je akkoord, zo ja argumenteer dan obv de cursus of nee, argumenteer dan obv
de cursus
o Wat zijn de balngrijk tendensen in ons beleid en wat zijn de basisstellingen ervan
• De teksten zo samenvatten dat je ze kan gebruiken om te onderbouwen in je stellingen
• Hoe best voorbereiden
o Kijken naar de belangrijkste tendensen (niet maatregel X of Y van bepaalde regering) in ons
veiligheidsbeleid (boek)
o Weten wat de verschillende modellen zijn
o Dat er een samenhang is tussen een politiek model en veiligheidsbeleid
o Je moet de teksten niet vanbuiten leren maar ze helpen je om je kijk te verbreden
Wat mag mee op examen:
- Boek SRB (met nota’s), refereren naar bepaalde passages in je antwoord, auteurs benoemen.
- Eigen samenvattingen, slides, goede structuur!!
- Reader: is inhoud van de lessen, essentie van deze teksten vinden en dit over elk thema! Argumenten per
tekst vinden!! Dus wel nog belangrijk: samenvatten!
1
,INHOUD
Hoofdstuk 6: de crisis van de democratie ............................................................................. 6
Francis fukuyama ............................................................................................................ 7
Een crisis van de democratie? .......................................................................................... 8
Een democratisch deficit ................................................................................................. 8
Een snel veranderende samenleving ................................................................................. 9
Een evolutie naar meer progressieve opvattingen ............................................................. 10
Een culturele terugslag .................................................................................................. 10
Autoritair-populisme ..................................................................................................... 11
De autoritaire dreiging ................................................................................................... 11
The Uphill Battle to Safeguard Rights (2025) ..................................................................... 12
Glas halfvol .................................................................................................................. 13
En toch een langdurige democratische recessie ............................................................... 13
1. Daling van het aantal democratieën ......................................................................... 13
2. Toename van democratische landen in crisis ............................................................ 13
3. Minder landen worden democratisch........................................................................ 14
4. Voortdurende verslechtering van democratische vrijheden ......................................... 14
Hoe democratieën sterven ............................................................................................. 14
Keuzes in een veiligheidsbeleid maken vandaag deel uit van een ruimere ideologische strijd in
de samenleving ............................................................................................................. 14
Democratieën zijn niet vanzelfsprekend .......................................................................... 15
Zijn onze samenlevingen te complex? ............................................................................. 15
Lippmann en Dewey ...................................................................................................... 16
Democratisch elitarisme ................................................................................................ 16
Participatieve democratie .............................................................................................. 17
Lippmann & Dewey vandaag? ......................................................................................... 17
Transformatie van de politiek.......................................................................................... 18
Hoofdstuk 7: beleidsagendering ........................................................................................ 20
2
, Recap vorige les: crisis van de democratie ....................................................................... 20
In deze les zien we dat …. ............................................................................................... 21
Culturele transformaties ................................................................................................ 21
David Garland (1955) – Culture of control ........................................................................ 21
The Culture of Control ................................................................................................... 22
Wat is die nieuwe collectieve ervaring? ........................................................................... 22
Hoe is de criminaliteitscontrole concreet veranderd? ....................................................... 23
Adaptieve strategieën ................................................................................................. 23
Niet-adaptieve (emotionele) strategieën ....................................................................... 24
Een nieuwe criminaliteitscontrole ................................................................................... 24
Transformaties in België ................................................................................................. 25
De spelregels van de consociationele particratie .............................................................. 26
Consociationalisme ................................................................................................... 27
Stabiliteit en verandering ............................................................................................... 28
Het belang van crisissen ................................................................................................ 28
Stabiliteit en verandering ............................................................................................ 28
Beleid en het belang van verhalen ................................................................................... 29
Narrative Mechanisms of Policy Change (Jones, et.al. 2023) ........................................... 30
Hoofdstuk 8: netwerkbenadering ....................................................................................... 31
Recap vorige les beleidsagendering: ............................................................................... 31
VANDAAG..................................................................................................................... 31
Netwerkbenaderingen ................................................................................................ 31
Multi-agency benaderingen voor de aanpak van criminaliteit ............................................. 32
Integrated offender management .................................................................................... 32
Uitgangspunten en principes ....................................................................................... 32
Wat is belangrijk voor de effectiviteit van IOM? .............................................................. 33
Focussed deterence strategy ......................................................................................... 34
3
, Uitgangspunten ......................................................................................................... 34
Hoe verloopt een gerichte afschrikkingsstrategie? (Kennedy, 2006) ................................ 35
3 basisvormen specifiek voor bendegeweld .................................................................. 35
Bevindingen ............................................................................................................... 36
Aandachtspunten bij implementatie ............................................................................ 37
Nood aan een veranderingstheorie .............................................................................. 38
Niet enkel hoe, maar ook waarom ................................................................................ 39
SAMEN – project prof VUB & OM Antwerpen ..................................................................... 39
Een veelheid aan doelstellingen................................................................................... 39
Snel, Alternatief, Maatwerk, Efficiënt/Effectief, Nabij ..................................................... 40
Naar een theorie over recidivebeperking ....................................................................... 40
Procedure +18 – Politionele screening (fase 1) .............................................................. 41
+18 – Geïnformeerde besluitvorming OM (fase 2) .......................................................... 41
+18 – Traject herstelkamer (fase 3) ............................................................................... 41
+18 – Nazorgtraject (fase 4) ......................................................................................... 41
-18 – Voorbereidende rechtspleging (fase 1).................................................................. 42
-18 – Fase ten gronde (fase 2) ...................................................................................... 42
-18 – Nazorgtraject (fase 3) .......................................................................................... 42
Casusoverleg ............................................................................................................. 42
Belang van verhalen ................................................................................................... 43
RECAP & vervolg LES: .................................................................................................... 43
Veranderingstheorie ................................................................................................... 44
Theorie over verandering ............................................................................................. 44
Organisaties zijn verhalen ........................................................................................... 44
Organisaties zijn levende processen ............................................................................ 45
Organiseren als sensemaking (Tsoukas) ....................................................................... 45
Strategie als gesprek .................................................................................................. 46
4
, Organisatieverandering............................................................................................... 46
Veiligheidsbeleid ........................................................................................................ 46
Hoofdstuk 9: Ideologie en beleid ........................................................................................ 47
In deze les zien we … ..................................................................................................... 47
Politieke ideologie ......................................................................................................... 48
“Justitie als bedrijf” ....................................................................................................... 49
Opmars van het marktdenken ........................................................................................ 50
3 fundamentele bezwaren ........................................................................................... 50
Roland Barthes (1915-1980) .......................................................................................... 51
Mythologieën (1957) ................................................................................................... 51
Le mythe aujourd’hui .................................................................................................. 51
RECAP VORIGE LES ....................................................................................................... 52
Penal welfarism ............................................................................................................ 52
Rechts realisme ............................................................................................................ 53
The Bell Curve ............................................................................................................... 54
Charles Murray en de “onderklasse” ............................................................................... 55
Zijn visie ging samen met maatschappelijke veranderingen van moreel verval .................. 55
Body Count................................................................................................................... 56
Evaluatie ...................................................................................................................... 58
Progressief veiligheidsbeleid .......................................................................................... 59
Rechts conservatief veiligheidsbeleid ............................................................................. 60
Evidence-based beleid .................................................................................................. 61
5
,HOOFDSTUK 6: DE CRISIS VAN DE DEMOCRATIE
tijdschaal en aantal landen
de kleuren staan voor bestuursvormn
• Blauw: democratien
• Rood: autocratieën (dictatuur)
• Zwart: anacratieën = tussenvormen
Onze moderne opvatting van democratie begint midden 19e
eeuw
Het is pas vanaf 1990 dat democratie wereldwijd de
dominante bestuursvorm wordt
• Heeft te maken met de val vd berlijnse muur
o Leidt tot versplintering v allemaal kleine
landen in europa
o Onze manier van leven is nog maar recent de
dominante bestuursvorm
Democratie in het interbellum bijna wereldwijd verdwenen
Afname van autocratieën
Het lijkt erop alsof we in een meer democratischer en dus
vrijere SL terecht zijn gekomen
Essentie van een democratie
• Gekomen door het einde vd franse revolutie: leefden in een SL waarbij alles bepaald
werd door de adel, alles werd beslist door een specifiek deel vd SL
• Essentie: mensen zeggen wij beslissen zelf waar wij als groep naartoe gaan, wij
beslissen zelf op welke manier wij onze toekomst vorm gaan geven
o Het zelfbeschikkingsrecht: we kiezen zelf hoe we de SL vorm gaan geven
▪ Doorheen die geschiedenis is er aan die ‘wij’ verschillende definitie
gegeven
▪ Idee van een wij breidt uit maar essentie blijft hetzelfde
▪ Een liberale demcratie: we spreken regels af die voor iedereen hetzelfde
zijn
• We gaan ervoor zorgen dat we met een onafhankelijke
rechterlijke macht zitten
• Niet enkel de handeling om om de zoveel jaar stemmen maar het
is ook een manier v leven
• Bepaalde waarden en rechten vinden we heel belangrijk en de
allerbelangrijkste vind je terug id grondwet
6
, • Doorheen deze evolutie heeft de democratie tegenslagen of “omgekeerde golven”
gekend, en het Interbellum was ongetwijfeld de meest ingrijpende (Huntington, 1991,
1993). Toch heeft geen van deze golven de lang termijn trend naar een globalisering van
de democratie omgekeerd:
• “in elke omgekeerde golf nam het aantal democratieën in de wereld aanzienlijk
af, maar bleven er meer democratieën over dan er voor het begin van de vorige
democratische golf bestonden” (Diamond, 1997b: 2-3).
• Doorheen deze evolutie heeft de democratie tegenslagen of “omgekeerde golven”
gekend, en het Interbellum was ongetwijfeld de meest ingrijpende (Huntington, 1991,
1993). Toch heeft geen van deze golven de lang termijn trend naar een globalisering van
de democratie omgekeerd:
“in elke omgekeerde golf nam het aantal democratieën in de wereld aanzienlijk af, maar
bleven er meer democratieën over dan er voor het begin van de vorige democratische golf
bestonden” (Diamond, 1997b: 2-3).
• Vanaf het midden van de jaren 1970 werd de opkomst van de democratie nog
duidelijker, met een nog grotere versnelling tussen 1985 en 1995, zodat vanaf de jaren
1990, democratie de dominante vorm van bestuur in de wereld werd (CSP, 2015;
Plattner, 2015: 7).
• In zijn Global Report 2014: conflict, governance and state fragility schrijft het Center for
Systemic Peace (Marshall & Cole, 2014: 24) “voor het eerst in de geschiedenis bestaat
het mondiale systeem overwegend uit onafhankelijke staten en wordt het bestuurd door
democratische regimes”.
• Eind 2013 wordt iets meer dan de helft van de onafhankelijke staten in de wereld
geregeerd door democratische regimes; er zijn 53 (32%) anocratieën (gemengde of
onsamenhangende gezagsregimes), en slechts 20 landen (12%) kunnen worden
gedefinieerd als autocratieën (Marshall & Cole, 2014: 24)
FRANCIS FUKUYAMA
• The End of History: Boek voorspelt eigenlijk het kantelmoment net voor die gebeurd: de
dominante orde zal besturen, grote ideologische crisissen in de wereld zullen ten einde
zijn. Einde van een ideenstrijd is waar de titel van dit boek voor staat.
• Francis Fukuyama (1989, 1992): Kantelmoment in 89 met de val van de Berlijnse muur
en het uiteenvallen van de Sovjet-Unie zijn de conflicten tussen de grote politieke
systemen in de wereld zo goed als beslecht.
7
, • De liberale democratie is nu de dominante bestuursvorm en de
ideologische evolutie van de mens heeft een eindpunt bereikt. De
democratie is een ideaal, een politiek idee, dat niet langer
gecontesteerd kan worden en waarvoor geen ernstige ideologische
alternatieven meer voorhanden zijn.
• Op de lange termijn zal dit ideaal dan ook uitmonden in een
wereldwijde liberaal-democratische beschaving.
• De democratie zal op lange termijn de wereld veroveren. Er zal een
moment zijn waar heel de wereld in democratisch Utopia leeft,
maar waar homo sapiens zich verveelt; er zullen opnieuw
conflicten ontstaan omdat die situatie weer een omgeving creëert
waarin de mens niet excelleert en dus daardoor weer conflicten
ontstaan. De toestand van the last man zal dus niet standhouden. =
FUKUYAMA
• Fukuyama denkt ook dat mensen steeds meer samengaan met technologie, we gaan
steeds meer prutsen aan de menselijke natuur (bijv: prutsen aan genen van ons lichaam
& integreren van technologie in dagdagelijkse basis; we worden deel van die
technologie)
EEN CRISIS VAN DE DEMOCRATIE?
• De democratie als bestuursvorm is sinds 1850 aan een opmerkelijke opmars bezig; dit is
een proces met ups en downs. Zo was de democratie als bestuursvorm wereldwijd
nagenoeg verdwenen tussen 1917 en 1945 (Hobsbawm, 1994)
• Pas vanaf de jaren 1990 wordt de democratie de dominante bestuursvorm in de wereld
(Marshall & Elzinga-Marshall, 2017).
• De laatste decennia gaat die opmars echter gepaard met een opmerkelijke paradox: de
democratie wint wereldwijd aan belang maar tegelijk wantrouwen steeds meer burgers
haar belangrijkste instellingen
EEN DEMOCRATISCH DEFICIT
• De onvrede met de democratie wereldwijd moet op een genuanceerde manier worden
begrepen (Norris, 2011).
• Burgers in vele landen zijn steeds sceptischer over de feitelijke werking van de
representatieve democratie, en over het functioneren van politieke partijen,
parlementen en regeringen in het bijzonder.
• Maar: die ontevredenheid houdt geen verwerping in van de democratie als politiek
ideaal. Wereldwijd blijkt er nog steeds een erg groot draagvlak te zijn voor
democratische idealen, waarden en principes. Burgers zijn eerder ontevreden over de
8
Examen
- 1 beleidsstelling op 14 PUNTEN: bijv: In de hedendaagse samenleving is een conservatief veiligheidsbeleid
en beter of effectiever veiligheidsbeleid. Is dit zo of niet? Ben je het eens of niet? Gaan over brede thema’s
die we over verschillende lessen verspreid zijn.
o Eerst aangeven JA of NEEN ik ben het er (niet) mee eens (akkoord niet akkoord)
o 2 argumenten te ontwikkelen obv cursus over je standpunten
▪ Bijv: we zijn progressiever geworden maar we zien recent meer rechtse tendenzen…
o Niet enkel een opinie geven, telkens onderbouwen.
- Het is 1,5 pg’s die je hebt om te schrijven.
- Einde examen ook nog vraag om 1 tegenargument te geven en geef aan waarom dit argument niet
doorslaggevend is. Kritiek ook begrijpen en formuleren.
• Niet reproduceren van de maatregelen van elke regering, geen zuivere kennis gevraagd
• Wel Inzoomen op thema’s in ons veiligheids beleid belangrijk zijn
o Keuzes maken
o Het inzetten van het strafrechtelijk systeem
▪ Daar duiken wat themas op die wat uitleg vragen:
▪ De crisis van de democratie
• De ruimere SL waarin wij leven
• Crisis van dat model staat centraal in ons denken
▪ Evidence based beleid
• Er begint een spanning te ontstaan tussen wetenschappelijke inzichten die
belangrijker worden voor beleidsmakers + steeds meer populistische denken
die niet door wetenschappelijke denken wordt geleid
▪ Het is niet gemakkelijk voor politici om beleid te geven aan die hervormingen
▪ Ideologie
▪ Politieke benoemingen
▪ Netwerkbenadering
• Op het examen een stelling voorleggen en we moeten een positie aannemen op die stelling obv argumenten
op de cursus
o Cursus + Verdiepende thema’s van de komende weken altijd op 1 of andere manier een stelling
proberen voor te leggen
o Vb. “veiligheidsbeleid wordt steeds meer voorgegeven door media en minder door een evidence
based beleid” ben je akkoord, zo ja argumenteer dan obv de cursus of nee, argumenteer dan obv
de cursus
o Wat zijn de balngrijk tendensen in ons beleid en wat zijn de basisstellingen ervan
• De teksten zo samenvatten dat je ze kan gebruiken om te onderbouwen in je stellingen
• Hoe best voorbereiden
o Kijken naar de belangrijkste tendensen (niet maatregel X of Y van bepaalde regering) in ons
veiligheidsbeleid (boek)
o Weten wat de verschillende modellen zijn
o Dat er een samenhang is tussen een politiek model en veiligheidsbeleid
o Je moet de teksten niet vanbuiten leren maar ze helpen je om je kijk te verbreden
Wat mag mee op examen:
- Boek SRB (met nota’s), refereren naar bepaalde passages in je antwoord, auteurs benoemen.
- Eigen samenvattingen, slides, goede structuur!!
- Reader: is inhoud van de lessen, essentie van deze teksten vinden en dit over elk thema! Argumenten per
tekst vinden!! Dus wel nog belangrijk: samenvatten!
1
,INHOUD
Hoofdstuk 6: de crisis van de democratie ............................................................................. 6
Francis fukuyama ............................................................................................................ 7
Een crisis van de democratie? .......................................................................................... 8
Een democratisch deficit ................................................................................................. 8
Een snel veranderende samenleving ................................................................................. 9
Een evolutie naar meer progressieve opvattingen ............................................................. 10
Een culturele terugslag .................................................................................................. 10
Autoritair-populisme ..................................................................................................... 11
De autoritaire dreiging ................................................................................................... 11
The Uphill Battle to Safeguard Rights (2025) ..................................................................... 12
Glas halfvol .................................................................................................................. 13
En toch een langdurige democratische recessie ............................................................... 13
1. Daling van het aantal democratieën ......................................................................... 13
2. Toename van democratische landen in crisis ............................................................ 13
3. Minder landen worden democratisch........................................................................ 14
4. Voortdurende verslechtering van democratische vrijheden ......................................... 14
Hoe democratieën sterven ............................................................................................. 14
Keuzes in een veiligheidsbeleid maken vandaag deel uit van een ruimere ideologische strijd in
de samenleving ............................................................................................................. 14
Democratieën zijn niet vanzelfsprekend .......................................................................... 15
Zijn onze samenlevingen te complex? ............................................................................. 15
Lippmann en Dewey ...................................................................................................... 16
Democratisch elitarisme ................................................................................................ 16
Participatieve democratie .............................................................................................. 17
Lippmann & Dewey vandaag? ......................................................................................... 17
Transformatie van de politiek.......................................................................................... 18
Hoofdstuk 7: beleidsagendering ........................................................................................ 20
2
, Recap vorige les: crisis van de democratie ....................................................................... 20
In deze les zien we dat …. ............................................................................................... 21
Culturele transformaties ................................................................................................ 21
David Garland (1955) – Culture of control ........................................................................ 21
The Culture of Control ................................................................................................... 22
Wat is die nieuwe collectieve ervaring? ........................................................................... 22
Hoe is de criminaliteitscontrole concreet veranderd? ....................................................... 23
Adaptieve strategieën ................................................................................................. 23
Niet-adaptieve (emotionele) strategieën ....................................................................... 24
Een nieuwe criminaliteitscontrole ................................................................................... 24
Transformaties in België ................................................................................................. 25
De spelregels van de consociationele particratie .............................................................. 26
Consociationalisme ................................................................................................... 27
Stabiliteit en verandering ............................................................................................... 28
Het belang van crisissen ................................................................................................ 28
Stabiliteit en verandering ............................................................................................ 28
Beleid en het belang van verhalen ................................................................................... 29
Narrative Mechanisms of Policy Change (Jones, et.al. 2023) ........................................... 30
Hoofdstuk 8: netwerkbenadering ....................................................................................... 31
Recap vorige les beleidsagendering: ............................................................................... 31
VANDAAG..................................................................................................................... 31
Netwerkbenaderingen ................................................................................................ 31
Multi-agency benaderingen voor de aanpak van criminaliteit ............................................. 32
Integrated offender management .................................................................................... 32
Uitgangspunten en principes ....................................................................................... 32
Wat is belangrijk voor de effectiviteit van IOM? .............................................................. 33
Focussed deterence strategy ......................................................................................... 34
3
, Uitgangspunten ......................................................................................................... 34
Hoe verloopt een gerichte afschrikkingsstrategie? (Kennedy, 2006) ................................ 35
3 basisvormen specifiek voor bendegeweld .................................................................. 35
Bevindingen ............................................................................................................... 36
Aandachtspunten bij implementatie ............................................................................ 37
Nood aan een veranderingstheorie .............................................................................. 38
Niet enkel hoe, maar ook waarom ................................................................................ 39
SAMEN – project prof VUB & OM Antwerpen ..................................................................... 39
Een veelheid aan doelstellingen................................................................................... 39
Snel, Alternatief, Maatwerk, Efficiënt/Effectief, Nabij ..................................................... 40
Naar een theorie over recidivebeperking ....................................................................... 40
Procedure +18 – Politionele screening (fase 1) .............................................................. 41
+18 – Geïnformeerde besluitvorming OM (fase 2) .......................................................... 41
+18 – Traject herstelkamer (fase 3) ............................................................................... 41
+18 – Nazorgtraject (fase 4) ......................................................................................... 41
-18 – Voorbereidende rechtspleging (fase 1).................................................................. 42
-18 – Fase ten gronde (fase 2) ...................................................................................... 42
-18 – Nazorgtraject (fase 3) .......................................................................................... 42
Casusoverleg ............................................................................................................. 42
Belang van verhalen ................................................................................................... 43
RECAP & vervolg LES: .................................................................................................... 43
Veranderingstheorie ................................................................................................... 44
Theorie over verandering ............................................................................................. 44
Organisaties zijn verhalen ........................................................................................... 44
Organisaties zijn levende processen ............................................................................ 45
Organiseren als sensemaking (Tsoukas) ....................................................................... 45
Strategie als gesprek .................................................................................................. 46
4
, Organisatieverandering............................................................................................... 46
Veiligheidsbeleid ........................................................................................................ 46
Hoofdstuk 9: Ideologie en beleid ........................................................................................ 47
In deze les zien we … ..................................................................................................... 47
Politieke ideologie ......................................................................................................... 48
“Justitie als bedrijf” ....................................................................................................... 49
Opmars van het marktdenken ........................................................................................ 50
3 fundamentele bezwaren ........................................................................................... 50
Roland Barthes (1915-1980) .......................................................................................... 51
Mythologieën (1957) ................................................................................................... 51
Le mythe aujourd’hui .................................................................................................. 51
RECAP VORIGE LES ....................................................................................................... 52
Penal welfarism ............................................................................................................ 52
Rechts realisme ............................................................................................................ 53
The Bell Curve ............................................................................................................... 54
Charles Murray en de “onderklasse” ............................................................................... 55
Zijn visie ging samen met maatschappelijke veranderingen van moreel verval .................. 55
Body Count................................................................................................................... 56
Evaluatie ...................................................................................................................... 58
Progressief veiligheidsbeleid .......................................................................................... 59
Rechts conservatief veiligheidsbeleid ............................................................................. 60
Evidence-based beleid .................................................................................................. 61
5
,HOOFDSTUK 6: DE CRISIS VAN DE DEMOCRATIE
tijdschaal en aantal landen
de kleuren staan voor bestuursvormn
• Blauw: democratien
• Rood: autocratieën (dictatuur)
• Zwart: anacratieën = tussenvormen
Onze moderne opvatting van democratie begint midden 19e
eeuw
Het is pas vanaf 1990 dat democratie wereldwijd de
dominante bestuursvorm wordt
• Heeft te maken met de val vd berlijnse muur
o Leidt tot versplintering v allemaal kleine
landen in europa
o Onze manier van leven is nog maar recent de
dominante bestuursvorm
Democratie in het interbellum bijna wereldwijd verdwenen
Afname van autocratieën
Het lijkt erop alsof we in een meer democratischer en dus
vrijere SL terecht zijn gekomen
Essentie van een democratie
• Gekomen door het einde vd franse revolutie: leefden in een SL waarbij alles bepaald
werd door de adel, alles werd beslist door een specifiek deel vd SL
• Essentie: mensen zeggen wij beslissen zelf waar wij als groep naartoe gaan, wij
beslissen zelf op welke manier wij onze toekomst vorm gaan geven
o Het zelfbeschikkingsrecht: we kiezen zelf hoe we de SL vorm gaan geven
▪ Doorheen die geschiedenis is er aan die ‘wij’ verschillende definitie
gegeven
▪ Idee van een wij breidt uit maar essentie blijft hetzelfde
▪ Een liberale demcratie: we spreken regels af die voor iedereen hetzelfde
zijn
• We gaan ervoor zorgen dat we met een onafhankelijke
rechterlijke macht zitten
• Niet enkel de handeling om om de zoveel jaar stemmen maar het
is ook een manier v leven
• Bepaalde waarden en rechten vinden we heel belangrijk en de
allerbelangrijkste vind je terug id grondwet
6
, • Doorheen deze evolutie heeft de democratie tegenslagen of “omgekeerde golven”
gekend, en het Interbellum was ongetwijfeld de meest ingrijpende (Huntington, 1991,
1993). Toch heeft geen van deze golven de lang termijn trend naar een globalisering van
de democratie omgekeerd:
• “in elke omgekeerde golf nam het aantal democratieën in de wereld aanzienlijk
af, maar bleven er meer democratieën over dan er voor het begin van de vorige
democratische golf bestonden” (Diamond, 1997b: 2-3).
• Doorheen deze evolutie heeft de democratie tegenslagen of “omgekeerde golven”
gekend, en het Interbellum was ongetwijfeld de meest ingrijpende (Huntington, 1991,
1993). Toch heeft geen van deze golven de lang termijn trend naar een globalisering van
de democratie omgekeerd:
“in elke omgekeerde golf nam het aantal democratieën in de wereld aanzienlijk af, maar
bleven er meer democratieën over dan er voor het begin van de vorige democratische golf
bestonden” (Diamond, 1997b: 2-3).
• Vanaf het midden van de jaren 1970 werd de opkomst van de democratie nog
duidelijker, met een nog grotere versnelling tussen 1985 en 1995, zodat vanaf de jaren
1990, democratie de dominante vorm van bestuur in de wereld werd (CSP, 2015;
Plattner, 2015: 7).
• In zijn Global Report 2014: conflict, governance and state fragility schrijft het Center for
Systemic Peace (Marshall & Cole, 2014: 24) “voor het eerst in de geschiedenis bestaat
het mondiale systeem overwegend uit onafhankelijke staten en wordt het bestuurd door
democratische regimes”.
• Eind 2013 wordt iets meer dan de helft van de onafhankelijke staten in de wereld
geregeerd door democratische regimes; er zijn 53 (32%) anocratieën (gemengde of
onsamenhangende gezagsregimes), en slechts 20 landen (12%) kunnen worden
gedefinieerd als autocratieën (Marshall & Cole, 2014: 24)
FRANCIS FUKUYAMA
• The End of History: Boek voorspelt eigenlijk het kantelmoment net voor die gebeurd: de
dominante orde zal besturen, grote ideologische crisissen in de wereld zullen ten einde
zijn. Einde van een ideenstrijd is waar de titel van dit boek voor staat.
• Francis Fukuyama (1989, 1992): Kantelmoment in 89 met de val van de Berlijnse muur
en het uiteenvallen van de Sovjet-Unie zijn de conflicten tussen de grote politieke
systemen in de wereld zo goed als beslecht.
7
, • De liberale democratie is nu de dominante bestuursvorm en de
ideologische evolutie van de mens heeft een eindpunt bereikt. De
democratie is een ideaal, een politiek idee, dat niet langer
gecontesteerd kan worden en waarvoor geen ernstige ideologische
alternatieven meer voorhanden zijn.
• Op de lange termijn zal dit ideaal dan ook uitmonden in een
wereldwijde liberaal-democratische beschaving.
• De democratie zal op lange termijn de wereld veroveren. Er zal een
moment zijn waar heel de wereld in democratisch Utopia leeft,
maar waar homo sapiens zich verveelt; er zullen opnieuw
conflicten ontstaan omdat die situatie weer een omgeving creëert
waarin de mens niet excelleert en dus daardoor weer conflicten
ontstaan. De toestand van the last man zal dus niet standhouden. =
FUKUYAMA
• Fukuyama denkt ook dat mensen steeds meer samengaan met technologie, we gaan
steeds meer prutsen aan de menselijke natuur (bijv: prutsen aan genen van ons lichaam
& integreren van technologie in dagdagelijkse basis; we worden deel van die
technologie)
EEN CRISIS VAN DE DEMOCRATIE?
• De democratie als bestuursvorm is sinds 1850 aan een opmerkelijke opmars bezig; dit is
een proces met ups en downs. Zo was de democratie als bestuursvorm wereldwijd
nagenoeg verdwenen tussen 1917 en 1945 (Hobsbawm, 1994)
• Pas vanaf de jaren 1990 wordt de democratie de dominante bestuursvorm in de wereld
(Marshall & Elzinga-Marshall, 2017).
• De laatste decennia gaat die opmars echter gepaard met een opmerkelijke paradox: de
democratie wint wereldwijd aan belang maar tegelijk wantrouwen steeds meer burgers
haar belangrijkste instellingen
EEN DEMOCRATISCH DEFICIT
• De onvrede met de democratie wereldwijd moet op een genuanceerde manier worden
begrepen (Norris, 2011).
• Burgers in vele landen zijn steeds sceptischer over de feitelijke werking van de
representatieve democratie, en over het functioneren van politieke partijen,
parlementen en regeringen in het bijzonder.
• Maar: die ontevredenheid houdt geen verwerping in van de democratie als politiek
ideaal. Wereldwijd blijkt er nog steeds een erg groot draagvlak te zijn voor
democratische idealen, waarden en principes. Burgers zijn eerder ontevreden over de
8
