1VRK1: Vroedvrouw Professionele Begeleider 1 – Module 1
Kwaliteitssystemen: Ziekenhuishygiëne
Ziekenhuishygiëne & infectiepreventie
Hygiëne Ø Zorg voor in stand houden gezondheid
Ø WHO: positief gericht op bevordering welzijn, bevordering evenwichtige verhouding
gehele omgeving, zowel lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk
Ziekenhuishygiëne Ø Wetenschap die bestudeert hoe gezondheid patiënten die in zkh/zorginstelling verblijven
gevrijwaard worden
Ø Patiënt = centraal
Ø Hospitalisme
Infectiepreventie Ø Zorginfecties: infecties die niet bestonden op moment opname à verworven tijdens
verblijf
Infectiepreventiemaatregelen Ø Maatregelen genomen opdat kiemen patiënt niet over zkh verspreid worden
Ø Handhygiëne, isolatiemaatregelen, voorzorgsmaatregelen ontsmetten/reinigen/steriliseren
Hospitalisme
Psychosociale schade Ø Ziekmakende factoren
- Verlies contact sociale omgeving
- Verlies zelfstandigheid, persoonlijke, toekomstperspectief
- Gebruik kalmerende-/slaap middelen
- Zakelijke houding personeel (weinig huiselijke sfeer)
- Toestand angst, hulpeloosheid, onwetendheid
- Geluidshinder
Ø Risicogroepen (grotere gevoeligheid)
- Kinderen
- Patiënten chronische ziekte
- Psychiatrische patiënten, intensieve zorgen
Fysieke schade Ø Lichamelijk: (niet)-infectieuze fysieke schade, materiële schade, financiële schade
Ø Belangrijkste vorm: zorginfecties
Ø Niet-infectieuze fysieke schade
- Schade aan goederen
- Ongevallen
- Nevenwerkingen ontsmettingsmiddelen
- Schade ten gevolge van ingreep
- Doorligwonden
- Medicatiefouten (5j’s)
g Juiste medicatie
g Juiste patiënt
g Juiste dosis
g Juiste toedieningsvorm
g Juiste tijdstip
Zorginfecties (= nosocomiale infectie, secundaire infectie, iatrogene infectie)
Historiek Ø Kraamvrouwenkoorts à door slechte hygiëne
Begrippen Ø Besmetting: overgaan micro-organisme vanuit bron via weg naar iets/iemand
Ø Infectie: na besmetting ziek worden
Ø Kolonisatie: micro-organismen die na besmetting bij mens handhaven
Ø Endogene/auto-infectie (self-infection): infectie veroorzaakt door micro-organisme dat
op moment van opname aanwezig was
- Voorkomen: weerstand versterken, aantasten vermijden
Ø Exogene/kruisinfectie: besmetting patiënt met micro-organismen uit zorgomgeving
- Voorkomen: patiënten afzonderen, handhygiëne toepassen
Ø Endemie: ziekte niet op bepaalde plaats/tijd (regelmatig verspreid in bevolkingsgroep)
Ø Epidemie: ziekte bij groot aantal mensen binnen bepaalde tijd
Ø Pandemie: ziekte nieuw voor populatie, infecteert mensen, klachten, verspreid makkelijk
1
,Zorg- of zkhinfecties Ø 48u na opname = uitgesloten à besmetting plaatsgevonden voor opname
Ø Laattijdige infectie: weken na verblijf zorginstelling (bv. hepatitis B)
Besmettingscyclus Ø Kruisbesmetting voorkomen à besmettingscyclus onderbreken
Ø Kiemen/micro-organisme (MO): overgebracht ene plaats naar andere à niet iedere
besmetting veroorzaakt infectie:
- Aantal: MID – minimale infectieuze dosis
- Virulentie:
g Conventioneel pathogene kiemen: veroorzaken steeds infectie
g Conditioneel pathogene kiemen: veroorzaken infectie onder bepaalde
omstandigheden
g Opportunist pathogene kiemen: veroorzaken infectie bij patiënten met
verminderde weerstand
- Groeisnelheid: afhankelijk soort bacteriën, virussen, milieu
Ø Besmettingsbronnen en uitgangspoorten: zorgverstrekker, patiënten, voorwerpen
Ø Overdrachtswegen: via lucht, (on)rechtstreeks contact, voorwerpen, stoelgang,
lichaamsvocht
Ø Ingangspoorten en gastheer: luchtweg, maag-darmkanaal, verwonding, katheter, infuus
Meest voorkomende Ø Vroeger: kraambedkoorts, postoperatieve wondinfecties
zkhinfecties Ø Nu: urineweginfecties, luchtweginfecties, postoperatieve wondinfecties,
bloedbaaninfecties
Soorten (wond)infecties Ø Urineweginfecties
- Veroorzaakt door katheterisatie, darmbacteriën
- Verhoogde vatbaarheid: diabetes, afwijking urinair stelsel, stoornis
afweermechanisme
Ø Luchtweginfecties (= exogene infectie)
- Na enkele dagen à kolonisatie farynx (uitbreiden: lagere luchtweg, verminderde
weerstand à pneumonie)
- Overbrengen MO via lucht of secundaire bron
Ø Wondinfecties
- Besmetting via lucht of secundaire bron à tijdens operatie, wisselen verband
- Onderliggende ziekten (bv. stoornis immuniteit) à bevorderen
- Factoren die lokale weerstand beïnvloeden: weefselbeschadiging
Ø Bloedinfecties
Ø Hoge koorts, koude rillingen, bloeddrukschommelingen, oligurie (weinig plassen)
Reiniging, ontsmetting, sterilisatie oppervlakten, materiaal, instrumenten en levende weefsels
Reiniging, ontsmetting, Ø Doel: verminderen aantal aanwezige MO
sterilisatie Ø Sterilisatie: na behandeling à GEEN MO op gesteriliseerd voorwerp
- Nadelen: duur, tast materiaal aan
- Alles steriliseren indien huid/slijmvlies barrière doorbroken wordt (bv. operatie)
Ø Ontsmetting: voorkomen dat pathogene kiemen worden overgebracht op volgende
gastheer
Ø Reiniging: zichtbaar vuil in water verdunnen à met water verwijderen
Steriliteit: belangrijke Ø Lucht kiemarm houden: aantal aanwezigen beperken, overbodige bewegingen vermijden,
steriliteitsprincipes masker dragen, verluchten
Ø Aangepaste handhygiëne à chirurgische handontsmetting
Ø Rechtstreeks contact vermijden: steriele jas, muts, masker, handschoenen
Steriliteit eist discipline Ø Attitude en concentratie
Ø Steriliteit = niet zichtbaar
Ø Steriliteitsfout à melden verplicht: nieuw steriel materiaal gebruiken
Openen steriele set Ø Propere, ontsmette onderlaag
Ø Controleer steriliteit:
- Datum
- Kleur stoomtape (zwart)
- Integriteit/Droog
Ø Buitenkant = niet steriel à eerst zijkanten openvouwen
Ø Nooit over steriel veld leunen!
2
, Openen laminaatverpakking Ø Bovenrand losmaken met duimlengte
Ø Buitenranden omslaan en met beide handen aanbieden
Ø Niet doorgaan met gescheurde verpakking
Schieten hechtingsmateriaal Ø Afstand van tafel
Ø Metaal à vastnemen met steriele handschoenen
Ø Geen scherpe voorwerpen schieten à met korenaartang op
steriel veld leggen
Aanreiken steriele vloeistof Ø Omloop etiket laten zien + benoemen
Ø Dop verwijderen, rubbertje richten naar steriel
persoon/spuit, product opgetrokken/vloeistof in godet op
steriel veld gegoten
Belangrijke aandachtspunten Ø Controle
aanreiken steriel materiaal - Inhoud
- Datum
- Schade
- Juistheid ontvanger
Instrumenten Ø Chirurgische pincet
Ø Anatomische pincet
Pincetten Ø Soorten
- Chirurgische kocher
- Anatomische kocher
Kocher (arterieklem)
Schaar
Bistouri
Naaldvoerder
Voorbeeld: steriele tafel Ø Basisinstrumentarium
bevalling Ø Ontsmettingsmateriaal, Aspiratiemateriaal, hechtingsmateriaal
Ø Materiaal perineuminfiltratie
Ø Linnen
Ø Steriele handschoenen
3
, Reinigen en ontsmetten Ø Na elke patiënt ontsmetten à continue aanvoer MO
oppervlakten: besmetting « Ø Bronnen besmetting: buitenaf, personeel, patiënten
reinigen, ontsmetten Ø Lokalisatie kiemen: horizontale oppervlak, sanitair, rechtstreeks contact
Werkzaamheid reinigen en
ontsmetten
Reinigen OF ontsmetten Ø Huishoudelijk oppervlakten: reinigen (frequently touched surfaces = ontsmetten)
Ø Medische-uitrustingsoppervlakten: ontsmetten
Ø Zichtbare bevuiling: eerst reinigen, dan ontsmetten
Ø Hospitalisatie-eenheid: dagelijks reinigen
Ø Verpleegeenheid infectieziekten: ontsmetting kamer
Ø Verpleegeenheid protectieve isolatie: ontsmetting cave (neonatologie)
Ø Operatiekwartier
- Avond: uitgebreid ontsmetten
- Tusseningreep: reinigen, raakvlakken ontsmetten, plaatsen bloed reinigen en
ontsmetten
- Septische ingreep: snelle ontsmetting
Reiniging, ontsmetting, Reiniging OF ontsmetting OF sterilisatie
sterilisatie materiaal en
instrumenten Indeling: kritische, semi-kritische en niet kritische voorwerpen (spaulding)
Ø Kritische voorwerpen = altijd steriliseren
- Hoog besmettingsrisico
- Huid en slijmvlies barrière doorboren
Ø Semi-kritische voorwerpen
- Contact slijmvliezen/niet-intacte huid
- Vrij MO
- Eist hoogwaardige ontsmetting
Ø Niet-kritische voorwerpen (reinigen/ontsmetten)
- Intacte huid
Reinigen Ø Voor ontsmetten/steriliseren
Ø Inwerking verhinderen à zo snel mogelijk
Ø Bescherming personeel
Ø Vuil/zuivere handelingen scheiden à eerst proper materiaal weg + afspoelen, drogen =
belangrijk
Ontsmetten Ø Thermische ontsmetting: blootstellen aan temperatuur à instrumentwasmachines
(>70°C>10min)
Ø Chemische ontsmetting: onderdompelen in oplossing ontsmettingsmiddel (30-60min)
Ø Afwrijven met doek en ontsmettingsmiddel
Sterilisatie Ø Natuurkundige manieren sterilisatie materiaal:
- Vochtige warmte: kiemvrij maken (>100°C) (bv. autoclaaf)
g Voordelen: goedkoop, veilig
g Noodgeval: instrumenten in kokend water (1-2 uur)
- Chemische middelen: waterstofperoxide, perazijnzuur
- Filtratie
Ø Vrijgave gesteriliseerde goederen à na controle:
- Cyclusparameters
- Omslag passage-indicatoren
- Droogte lading
- Integriteit verpakking
Reiniging, ontsmetting, Ø Semi-kritische voorwerpen
sterilisatie endoscopen Ø Reinigen + ontsmetten (gastroscoop)
Ø Steriliseren (artoscoop en laproscoop)
Reiniging en ontsmetting Ø Reiniging levende weefsels
levende weefsels - Wassen intacte huid à reduceert zkhpathogenen
- Lokale reiniging incisiezone
- Inbrengen urethrale katheter
- Verzorging zuivere wonde
4
Kwaliteitssystemen: Ziekenhuishygiëne
Ziekenhuishygiëne & infectiepreventie
Hygiëne Ø Zorg voor in stand houden gezondheid
Ø WHO: positief gericht op bevordering welzijn, bevordering evenwichtige verhouding
gehele omgeving, zowel lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk
Ziekenhuishygiëne Ø Wetenschap die bestudeert hoe gezondheid patiënten die in zkh/zorginstelling verblijven
gevrijwaard worden
Ø Patiënt = centraal
Ø Hospitalisme
Infectiepreventie Ø Zorginfecties: infecties die niet bestonden op moment opname à verworven tijdens
verblijf
Infectiepreventiemaatregelen Ø Maatregelen genomen opdat kiemen patiënt niet over zkh verspreid worden
Ø Handhygiëne, isolatiemaatregelen, voorzorgsmaatregelen ontsmetten/reinigen/steriliseren
Hospitalisme
Psychosociale schade Ø Ziekmakende factoren
- Verlies contact sociale omgeving
- Verlies zelfstandigheid, persoonlijke, toekomstperspectief
- Gebruik kalmerende-/slaap middelen
- Zakelijke houding personeel (weinig huiselijke sfeer)
- Toestand angst, hulpeloosheid, onwetendheid
- Geluidshinder
Ø Risicogroepen (grotere gevoeligheid)
- Kinderen
- Patiënten chronische ziekte
- Psychiatrische patiënten, intensieve zorgen
Fysieke schade Ø Lichamelijk: (niet)-infectieuze fysieke schade, materiële schade, financiële schade
Ø Belangrijkste vorm: zorginfecties
Ø Niet-infectieuze fysieke schade
- Schade aan goederen
- Ongevallen
- Nevenwerkingen ontsmettingsmiddelen
- Schade ten gevolge van ingreep
- Doorligwonden
- Medicatiefouten (5j’s)
g Juiste medicatie
g Juiste patiënt
g Juiste dosis
g Juiste toedieningsvorm
g Juiste tijdstip
Zorginfecties (= nosocomiale infectie, secundaire infectie, iatrogene infectie)
Historiek Ø Kraamvrouwenkoorts à door slechte hygiëne
Begrippen Ø Besmetting: overgaan micro-organisme vanuit bron via weg naar iets/iemand
Ø Infectie: na besmetting ziek worden
Ø Kolonisatie: micro-organismen die na besmetting bij mens handhaven
Ø Endogene/auto-infectie (self-infection): infectie veroorzaakt door micro-organisme dat
op moment van opname aanwezig was
- Voorkomen: weerstand versterken, aantasten vermijden
Ø Exogene/kruisinfectie: besmetting patiënt met micro-organismen uit zorgomgeving
- Voorkomen: patiënten afzonderen, handhygiëne toepassen
Ø Endemie: ziekte niet op bepaalde plaats/tijd (regelmatig verspreid in bevolkingsgroep)
Ø Epidemie: ziekte bij groot aantal mensen binnen bepaalde tijd
Ø Pandemie: ziekte nieuw voor populatie, infecteert mensen, klachten, verspreid makkelijk
1
,Zorg- of zkhinfecties Ø 48u na opname = uitgesloten à besmetting plaatsgevonden voor opname
Ø Laattijdige infectie: weken na verblijf zorginstelling (bv. hepatitis B)
Besmettingscyclus Ø Kruisbesmetting voorkomen à besmettingscyclus onderbreken
Ø Kiemen/micro-organisme (MO): overgebracht ene plaats naar andere à niet iedere
besmetting veroorzaakt infectie:
- Aantal: MID – minimale infectieuze dosis
- Virulentie:
g Conventioneel pathogene kiemen: veroorzaken steeds infectie
g Conditioneel pathogene kiemen: veroorzaken infectie onder bepaalde
omstandigheden
g Opportunist pathogene kiemen: veroorzaken infectie bij patiënten met
verminderde weerstand
- Groeisnelheid: afhankelijk soort bacteriën, virussen, milieu
Ø Besmettingsbronnen en uitgangspoorten: zorgverstrekker, patiënten, voorwerpen
Ø Overdrachtswegen: via lucht, (on)rechtstreeks contact, voorwerpen, stoelgang,
lichaamsvocht
Ø Ingangspoorten en gastheer: luchtweg, maag-darmkanaal, verwonding, katheter, infuus
Meest voorkomende Ø Vroeger: kraambedkoorts, postoperatieve wondinfecties
zkhinfecties Ø Nu: urineweginfecties, luchtweginfecties, postoperatieve wondinfecties,
bloedbaaninfecties
Soorten (wond)infecties Ø Urineweginfecties
- Veroorzaakt door katheterisatie, darmbacteriën
- Verhoogde vatbaarheid: diabetes, afwijking urinair stelsel, stoornis
afweermechanisme
Ø Luchtweginfecties (= exogene infectie)
- Na enkele dagen à kolonisatie farynx (uitbreiden: lagere luchtweg, verminderde
weerstand à pneumonie)
- Overbrengen MO via lucht of secundaire bron
Ø Wondinfecties
- Besmetting via lucht of secundaire bron à tijdens operatie, wisselen verband
- Onderliggende ziekten (bv. stoornis immuniteit) à bevorderen
- Factoren die lokale weerstand beïnvloeden: weefselbeschadiging
Ø Bloedinfecties
Ø Hoge koorts, koude rillingen, bloeddrukschommelingen, oligurie (weinig plassen)
Reiniging, ontsmetting, sterilisatie oppervlakten, materiaal, instrumenten en levende weefsels
Reiniging, ontsmetting, Ø Doel: verminderen aantal aanwezige MO
sterilisatie Ø Sterilisatie: na behandeling à GEEN MO op gesteriliseerd voorwerp
- Nadelen: duur, tast materiaal aan
- Alles steriliseren indien huid/slijmvlies barrière doorbroken wordt (bv. operatie)
Ø Ontsmetting: voorkomen dat pathogene kiemen worden overgebracht op volgende
gastheer
Ø Reiniging: zichtbaar vuil in water verdunnen à met water verwijderen
Steriliteit: belangrijke Ø Lucht kiemarm houden: aantal aanwezigen beperken, overbodige bewegingen vermijden,
steriliteitsprincipes masker dragen, verluchten
Ø Aangepaste handhygiëne à chirurgische handontsmetting
Ø Rechtstreeks contact vermijden: steriele jas, muts, masker, handschoenen
Steriliteit eist discipline Ø Attitude en concentratie
Ø Steriliteit = niet zichtbaar
Ø Steriliteitsfout à melden verplicht: nieuw steriel materiaal gebruiken
Openen steriele set Ø Propere, ontsmette onderlaag
Ø Controleer steriliteit:
- Datum
- Kleur stoomtape (zwart)
- Integriteit/Droog
Ø Buitenkant = niet steriel à eerst zijkanten openvouwen
Ø Nooit over steriel veld leunen!
2
, Openen laminaatverpakking Ø Bovenrand losmaken met duimlengte
Ø Buitenranden omslaan en met beide handen aanbieden
Ø Niet doorgaan met gescheurde verpakking
Schieten hechtingsmateriaal Ø Afstand van tafel
Ø Metaal à vastnemen met steriele handschoenen
Ø Geen scherpe voorwerpen schieten à met korenaartang op
steriel veld leggen
Aanreiken steriele vloeistof Ø Omloop etiket laten zien + benoemen
Ø Dop verwijderen, rubbertje richten naar steriel
persoon/spuit, product opgetrokken/vloeistof in godet op
steriel veld gegoten
Belangrijke aandachtspunten Ø Controle
aanreiken steriel materiaal - Inhoud
- Datum
- Schade
- Juistheid ontvanger
Instrumenten Ø Chirurgische pincet
Ø Anatomische pincet
Pincetten Ø Soorten
- Chirurgische kocher
- Anatomische kocher
Kocher (arterieklem)
Schaar
Bistouri
Naaldvoerder
Voorbeeld: steriele tafel Ø Basisinstrumentarium
bevalling Ø Ontsmettingsmateriaal, Aspiratiemateriaal, hechtingsmateriaal
Ø Materiaal perineuminfiltratie
Ø Linnen
Ø Steriele handschoenen
3
, Reinigen en ontsmetten Ø Na elke patiënt ontsmetten à continue aanvoer MO
oppervlakten: besmetting « Ø Bronnen besmetting: buitenaf, personeel, patiënten
reinigen, ontsmetten Ø Lokalisatie kiemen: horizontale oppervlak, sanitair, rechtstreeks contact
Werkzaamheid reinigen en
ontsmetten
Reinigen OF ontsmetten Ø Huishoudelijk oppervlakten: reinigen (frequently touched surfaces = ontsmetten)
Ø Medische-uitrustingsoppervlakten: ontsmetten
Ø Zichtbare bevuiling: eerst reinigen, dan ontsmetten
Ø Hospitalisatie-eenheid: dagelijks reinigen
Ø Verpleegeenheid infectieziekten: ontsmetting kamer
Ø Verpleegeenheid protectieve isolatie: ontsmetting cave (neonatologie)
Ø Operatiekwartier
- Avond: uitgebreid ontsmetten
- Tusseningreep: reinigen, raakvlakken ontsmetten, plaatsen bloed reinigen en
ontsmetten
- Septische ingreep: snelle ontsmetting
Reiniging, ontsmetting, Reiniging OF ontsmetting OF sterilisatie
sterilisatie materiaal en
instrumenten Indeling: kritische, semi-kritische en niet kritische voorwerpen (spaulding)
Ø Kritische voorwerpen = altijd steriliseren
- Hoog besmettingsrisico
- Huid en slijmvlies barrière doorboren
Ø Semi-kritische voorwerpen
- Contact slijmvliezen/niet-intacte huid
- Vrij MO
- Eist hoogwaardige ontsmetting
Ø Niet-kritische voorwerpen (reinigen/ontsmetten)
- Intacte huid
Reinigen Ø Voor ontsmetten/steriliseren
Ø Inwerking verhinderen à zo snel mogelijk
Ø Bescherming personeel
Ø Vuil/zuivere handelingen scheiden à eerst proper materiaal weg + afspoelen, drogen =
belangrijk
Ontsmetten Ø Thermische ontsmetting: blootstellen aan temperatuur à instrumentwasmachines
(>70°C>10min)
Ø Chemische ontsmetting: onderdompelen in oplossing ontsmettingsmiddel (30-60min)
Ø Afwrijven met doek en ontsmettingsmiddel
Sterilisatie Ø Natuurkundige manieren sterilisatie materiaal:
- Vochtige warmte: kiemvrij maken (>100°C) (bv. autoclaaf)
g Voordelen: goedkoop, veilig
g Noodgeval: instrumenten in kokend water (1-2 uur)
- Chemische middelen: waterstofperoxide, perazijnzuur
- Filtratie
Ø Vrijgave gesteriliseerde goederen à na controle:
- Cyclusparameters
- Omslag passage-indicatoren
- Droogte lading
- Integriteit verpakking
Reiniging, ontsmetting, Ø Semi-kritische voorwerpen
sterilisatie endoscopen Ø Reinigen + ontsmetten (gastroscoop)
Ø Steriliseren (artoscoop en laproscoop)
Reiniging en ontsmetting Ø Reiniging levende weefsels
levende weefsels - Wassen intacte huid à reduceert zkhpathogenen
- Lokale reiniging incisiezone
- Inbrengen urethrale katheter
- Verzorging zuivere wonde
4
