Zelfmanagement en eigen regie
- De verpleegkundige versterkt het zelfmanagement van mensen in hun sociale context
- Mensen te ondersteunen goed te leven ondanks ziekte en beperkingen, en hierbij hun
waardigheid te behouden
o Gevolgen op lichamelijk gebied
o Gevolgen op geestelijk gebied
o Gevolgen op sociaal gebied
- Zorgverlener
o Communicator
o Gezondheidsbevorderaar
o Reflectieve EBP professional
o Kwaliteitsbevorderaar
o Organisator
o Samenwerkingspartner
- Zelfmanagement hoort bij chronische aandoeningen
o De doelgroep van zelfmanagement is de groep chronische zieken (patiënten) en niet
de algemene, gezonde bevolking
o Reden: om een onderscheid te maken met andere begrippen zoals preventie en
gezondheidsvoorlichting
- Definitie van chronische ziekte: een ziekte waarbij over het algemeen geen uitzicht op
volledig herstel (met een ziekte duur van > 3 maanden). Een chronische ziekte gaat
doorgaans gepaard met pijn, geestelijk lijden, beperkingen in functioneren of andere
klachten.
o De mate waarin mensen hinder ondervinden verschilt per ziekte en per individu
o Term chronische aandoeningen omvat chronische ziektes PLUS chronisch
beperkingen
- Typen chronische aandoeningen
o Levensbedreigende ziekten als kanker en beroerte
o Aandoeningen die tot periodiek terugkerende klachten leiden, zoals astma, COPD,
diabetes mellitus en epilepsie
o Aandoeningen die een progressief beloop hebben en/of invaliderend van aard zijn,
zoals reumatoïde artritis en chronische hartfalen
o Chronische psychische stoornissen
- Waarom aandacht voor chronische aandoeningen:
o Komen veel voor
o Geven veel ziektelast
o Verantwoordelijk voor veel zorgconsumptie en lagere kwaliteit van leven
o Stijgende trend in prevalentie, door:
Vergrijzing (prevalentie neemt toe met de leeftijd)
Betere opsporing en vroegere diagnose
Betere zorg/ behandeling waardoor mensen met de ziekte langer blijven
leven
Stijgende trends in risicofactoren voor de ziekte in het verleden
o Ouderen en laag opgeleiden vaker chronisch ziek
- Zelfmanagement is het zodanig omgaan met de chronische aandoening (symptomen,
behandeling, lichamelijke, psychische en sociale consequenties en bijbehorende
aanpassingen in leefstijl) dat de aandoening optimaal wordt ingepast in het leven.
Zelfmanagement betekent dat chronisch zieken zelf kunnen kiezen in hoeverre men de regie
, over het leven in eigen hand wil houden en mede richting wil geven aan hoe beschikbare
zorg wordt ingezet, om een optimale kwaliteit van leven te bereiken of te behouden.
- Vier centrale elementen van zelfmanagement
o Omgaan met de uitdagingen die de ziekte stelt
o Inpassen in het dagelijks leven
o Voeren van eigen regie over het zorgproces
o Streven naar optimale kwaliteit van leven
- Niet de ziekte, maat het leven staat centraal
o De definitie van zelfmanagement is afgeleid van een internationale definitie van
Barlow et al (2002)
o Definitie is breed > niet beperkt tot het ‘medische’ domein
o Het bevorderen van zelfmanagement is in deze een strategie voor empowerment
van de patiënt: doel is de eigen kracht en de autonomie van de patiënt waar nodig te
herstellen en te versterken
- Verschil tussen brede en smalle definities
o Smalle definities beperken zelfmanagement tot ‘ziektemanagement’:
Het zelf uitvoeren door de patiënt van (delen van) de behandeling, die
gezamenlijk is overeengekomen
o Brede definities: zelfmanagement houdt meer in dan zelf behandelvoorschriften
uitvoeren. Dan gaat het ook om dat patiënten zij die consequenties van de ziekte in
het leven van alledag opvangen en betekenis geven aan het lijden aan een
chronische aandoening
- 3 Aspecten zelfmanagement
o Medisch zelfmanagement
o Rol management
o Emotioneel management
- Zelfmanagementondersteuning is de ondersteuning die zorgverleners aan patiënten en hun
familie en sociaal netwerk bieden, zodat patiënten in het dagelijks leven met de gevolgen van
hun ziekte kunnen omgaan (op lichamelijk, mentaal en sociaal gebied). Daarbij ontwikkelen
ze het vertrouwen om gezondheid bevorderend gedrag in stand te houden voor de rest van
het leven.
- Welke vaardigheden heeft de patiënt nodig voor zelfmanagement?
o Probleemoplossend vermogen
o Besluitvaardigheid
o Inzet van hulpbronnen (informatie, mensen uit eigen netwerk, zorgverleners)
o Relatie met de zorgverlener opbouwen en onderhouden
o Actieplanning
o Self-tailoring (monitoren, gedrag flexibel aanpassen en tijdig maatregelen nemen)
- Doe- en denkvaardigheden
o Het gaat bij zelfmanagement niet alleen om denkvermogen ook om ‘doenvermogen’
o Zelfmanagement is volgens de definitie een individuele capaciteit
o Niet iedereen beschikt ‘vanzelf’ over de nodige vaardigheden, maar deze kun je wel
ontwikkelen
o Bij zelfmanagement gaat het vooral over leren door te doen
- Niet alleen competenties, maar ook preferenties (voorkeuren) spelen rol
o Niet iedereen heeft dezelfde voorkeuren ten aanzien van zelfmanagement en eigen
regie
o Sommige mensen hechten sterk aan eigen regie, anderen nemen besluiten liever
samen met anderen, of laten zich liever leiden
- Maar… patiënten profielen liggen niet vast’
o Welke ‘rol’ patiënten willen vervullen hangt niet alleen van de patiënt af
- De verpleegkundige versterkt het zelfmanagement van mensen in hun sociale context
- Mensen te ondersteunen goed te leven ondanks ziekte en beperkingen, en hierbij hun
waardigheid te behouden
o Gevolgen op lichamelijk gebied
o Gevolgen op geestelijk gebied
o Gevolgen op sociaal gebied
- Zorgverlener
o Communicator
o Gezondheidsbevorderaar
o Reflectieve EBP professional
o Kwaliteitsbevorderaar
o Organisator
o Samenwerkingspartner
- Zelfmanagement hoort bij chronische aandoeningen
o De doelgroep van zelfmanagement is de groep chronische zieken (patiënten) en niet
de algemene, gezonde bevolking
o Reden: om een onderscheid te maken met andere begrippen zoals preventie en
gezondheidsvoorlichting
- Definitie van chronische ziekte: een ziekte waarbij over het algemeen geen uitzicht op
volledig herstel (met een ziekte duur van > 3 maanden). Een chronische ziekte gaat
doorgaans gepaard met pijn, geestelijk lijden, beperkingen in functioneren of andere
klachten.
o De mate waarin mensen hinder ondervinden verschilt per ziekte en per individu
o Term chronische aandoeningen omvat chronische ziektes PLUS chronisch
beperkingen
- Typen chronische aandoeningen
o Levensbedreigende ziekten als kanker en beroerte
o Aandoeningen die tot periodiek terugkerende klachten leiden, zoals astma, COPD,
diabetes mellitus en epilepsie
o Aandoeningen die een progressief beloop hebben en/of invaliderend van aard zijn,
zoals reumatoïde artritis en chronische hartfalen
o Chronische psychische stoornissen
- Waarom aandacht voor chronische aandoeningen:
o Komen veel voor
o Geven veel ziektelast
o Verantwoordelijk voor veel zorgconsumptie en lagere kwaliteit van leven
o Stijgende trend in prevalentie, door:
Vergrijzing (prevalentie neemt toe met de leeftijd)
Betere opsporing en vroegere diagnose
Betere zorg/ behandeling waardoor mensen met de ziekte langer blijven
leven
Stijgende trends in risicofactoren voor de ziekte in het verleden
o Ouderen en laag opgeleiden vaker chronisch ziek
- Zelfmanagement is het zodanig omgaan met de chronische aandoening (symptomen,
behandeling, lichamelijke, psychische en sociale consequenties en bijbehorende
aanpassingen in leefstijl) dat de aandoening optimaal wordt ingepast in het leven.
Zelfmanagement betekent dat chronisch zieken zelf kunnen kiezen in hoeverre men de regie
, over het leven in eigen hand wil houden en mede richting wil geven aan hoe beschikbare
zorg wordt ingezet, om een optimale kwaliteit van leven te bereiken of te behouden.
- Vier centrale elementen van zelfmanagement
o Omgaan met de uitdagingen die de ziekte stelt
o Inpassen in het dagelijks leven
o Voeren van eigen regie over het zorgproces
o Streven naar optimale kwaliteit van leven
- Niet de ziekte, maat het leven staat centraal
o De definitie van zelfmanagement is afgeleid van een internationale definitie van
Barlow et al (2002)
o Definitie is breed > niet beperkt tot het ‘medische’ domein
o Het bevorderen van zelfmanagement is in deze een strategie voor empowerment
van de patiënt: doel is de eigen kracht en de autonomie van de patiënt waar nodig te
herstellen en te versterken
- Verschil tussen brede en smalle definities
o Smalle definities beperken zelfmanagement tot ‘ziektemanagement’:
Het zelf uitvoeren door de patiënt van (delen van) de behandeling, die
gezamenlijk is overeengekomen
o Brede definities: zelfmanagement houdt meer in dan zelf behandelvoorschriften
uitvoeren. Dan gaat het ook om dat patiënten zij die consequenties van de ziekte in
het leven van alledag opvangen en betekenis geven aan het lijden aan een
chronische aandoening
- 3 Aspecten zelfmanagement
o Medisch zelfmanagement
o Rol management
o Emotioneel management
- Zelfmanagementondersteuning is de ondersteuning die zorgverleners aan patiënten en hun
familie en sociaal netwerk bieden, zodat patiënten in het dagelijks leven met de gevolgen van
hun ziekte kunnen omgaan (op lichamelijk, mentaal en sociaal gebied). Daarbij ontwikkelen
ze het vertrouwen om gezondheid bevorderend gedrag in stand te houden voor de rest van
het leven.
- Welke vaardigheden heeft de patiënt nodig voor zelfmanagement?
o Probleemoplossend vermogen
o Besluitvaardigheid
o Inzet van hulpbronnen (informatie, mensen uit eigen netwerk, zorgverleners)
o Relatie met de zorgverlener opbouwen en onderhouden
o Actieplanning
o Self-tailoring (monitoren, gedrag flexibel aanpassen en tijdig maatregelen nemen)
- Doe- en denkvaardigheden
o Het gaat bij zelfmanagement niet alleen om denkvermogen ook om ‘doenvermogen’
o Zelfmanagement is volgens de definitie een individuele capaciteit
o Niet iedereen beschikt ‘vanzelf’ over de nodige vaardigheden, maar deze kun je wel
ontwikkelen
o Bij zelfmanagement gaat het vooral over leren door te doen
- Niet alleen competenties, maar ook preferenties (voorkeuren) spelen rol
o Niet iedereen heeft dezelfde voorkeuren ten aanzien van zelfmanagement en eigen
regie
o Sommige mensen hechten sterk aan eigen regie, anderen nemen besluiten liever
samen met anderen, of laten zich liever leiden
- Maar… patiënten profielen liggen niet vast’
o Welke ‘rol’ patiënten willen vervullen hangt niet alleen van de patiënt af
