GEBOUWUITRUSTING
ARCHITECTUUR GENT & BRUSSEL
Inhoudstafel
Les 1: Nutsmaatschappijen pag. 02
Les 2: Ventilatie pag. 42
Les 3: Verwarming pag.103
Les 4: Koeling pag.151
Les 5: Sanitair ______________________________________________________________ pag. 161
Les 6: Riolering pag. 191
Les 7: Elektriciteit pag. 214
Termentabel pag. 224
Oefeningen pag. 247
,Gebouwuitrusting
Les 1: Nutsmaatschappijen
Inleiding
Opzet van Barg52
In dit vak verdiepen we ons in de technische installaties die je in elk gebouw terugvindt. Denk aan
systemen die zorgen voor het hedendaagse comfortniveau dat we van onze leef- en werkomgevingen
verwachten: een aangename temperatuur, frisse lucht zonder storende geuren, sfeervolle verlichting,
voldoende elektriciteit voor zowel dagelijkse toestellen als voor verwarming en koeling,
beschikbaarheid van koud drinkwater en warm water voor sanitair gebruik — en de correcte afvoer
ervan.
De cursus is specifiek gericht op studenten architectuur en interieurarchitectuur. Het is dus geen
technische handleiding voor ingenieurs. Toch is het als ontwerper essentieel om in dialoog te kunnen
treden met de ingenieurs die deze installaties zullen uitwerken. Een (interieur)architect moet het
technische jargon begrijpen en weten op welke aspecten hij of zij kan inspelen om het ontwerp in lijn
te houden met de conceptuele visie van het gebouw.
Een belangrijk doel van deze cursus is dat je als ontwerper je ontwerp niet steeds opnieuw hoeft aan
te passen wanneer de technische installaties erbij komen. Door van bij de eerste schets al rekening te
houden met de aanwezigheid van stookplaatsen, luchtbehandelingsgroepen of zelfs een
hoogspanningscabine, en door via eenvoudige vuistregels en berekeningen zelf al een basisopzet te
kunnen maken, voorkom je dat het ontwerp achteraf grondig herwerkt moet worden. Ook door al
vroeg leidingschachten in het ontwerp te integreren, kunnen ze een versterkend onderdeel van het
ruimtegevoel worden in plaats van een storend element.
Het achterliggende idee is vergelijkbaar met leren rijden. In het begin focus je te veel op de paaltjes
tussen welke je moet manoeuvreren, met als gevolg dat je er juist tegen botst. Met ervaring leer je om
te focussen op de ruimte tussen de obstakels — op de speelruimte, niet op de grenzen.
Op dezelfde manier hopen we dat studenten leren omgaan met technische installaties: niet als
beperkende factoren, maar als elementen die het ontwerp kunnen verrijken. De bedoeling is niet dat
je elk technisch detail uitwerkt, maar dat je voldoende inzicht ontwikkelt om ermee te spelen, om ze
mee vorm te geven vanuit je ontwerpvisie. We streven naar kennis die de creatieve vrijheid
ondersteunt — niet naar ontwerpen die voortdurend stranden op technische bezwaren.
,Gebouwuitrusting
Apple Central World, Bangkok (Foster + Partners)
Het beeld hierboven probeert dit te illustreren: je ziet een erg zuivere ruimte, die gedomineerd wordt door de
houten uitkragende structuur.
In de vloer onder de demo‐tafels is de luchttoevoer geïntegreerd (verdringingsroosters), centraal wordt de lucht
afgezogen, misschien wel in de ruimte tussen de houten lamellen. In deze lamellen zijn lichtarmaturen en
branddetectie verwerkt. Alles werkt samen om hetzelfde verhaal te vertellen, geen enkel element is niet mee
ontworpen binnen het concept, geen enkel element wordt als storend ervaren. Om dit te kunnen concipiëren, is
ook een basiskennis van elk van de technieken vereist, hetgeen we in deze cursus proberen mee te geven.
‐ Strepen in de vloer = ventilatie, de plaatsen waar de
mensen staan, krijg je verse lucht → bredere chape om
de kanalen en de roosters onder te brengen
‐ Gaten in plafond met lichtspotjes = zeer subtiel maar de
armaturen zijn er wel
‐ Gaten in plafond zijn soms ook ventilatieroosters
‐ Hoogstwaarschijnlijk gewerkt met vloerverwarming
‐ De uitkragende structuur bevat kanalen om de kanalen
onder te brengen
Algemene kennis uit vorige cursussen
BELANGRIJKSTE EISEN INZAKE THERMISCH COMFORT
Criteria Grenswaarde Richtwaarde Streefwaarde
(kantoorgebouwen) Minimaal comfort Normaal omfort Optimaal omfort
Comforttemperatuur (*)
In zomer 22 – 27 °C 23 – 26 °C 23.5 – 25.5 °C
In winter 19 – 25 °C 20 – 24 °C 21 – 23 °C
Overschrijdingsuren
150 – 200 u 100 – 150 u < 100 u
(in zomer)
Luchtsnelheid (**)
In zomer (bij 24,5 °C) < 0.25 m/s < 0.22 m/s < 0.18 m/s
In winter (bij 22°C) < 0.21 m/s < 0.18 m/s < 0.15 m/s
Relatieve vochtigheid 30 ‐70 % 30 – 70 % 40 – 65 %
(*) gemeten in het centrum van het vertrek, op 0.6 m hoogte
(**) afhankelijk van temperatuur; meting gedurende 3 minuten volgens EN 13182
OPM: Hogere comfortklasse = meestal ook hogere installatiekosten en hogerenergieverbruik
KEUZE VAN HET NIVEAU VAN PRESTATIE‐EISEN (met hun mogelijke waardeschalen)
Comfortklasssen Ontevredenen Algemeen mbt. De
(CR 1752) in percentages comfortsituatie
A max. 6% streefwaarde optimaal
B max. 10% richtwaarde normaal
C max. 15% grenswaarde minimaal
Keuze van het niveau van Eisen:
A: Met vooruitstrevende technieken
B: Haalbaar met bestaande technieken
C: Minimale eisen volgens normen en reglementen
OPM: Zoveel mogelijk uitdrukken in meetbare en controleerbare cijfers
,
ARCHITECTUUR GENT & BRUSSEL
Inhoudstafel
Les 1: Nutsmaatschappijen pag. 02
Les 2: Ventilatie pag. 42
Les 3: Verwarming pag.103
Les 4: Koeling pag.151
Les 5: Sanitair ______________________________________________________________ pag. 161
Les 6: Riolering pag. 191
Les 7: Elektriciteit pag. 214
Termentabel pag. 224
Oefeningen pag. 247
,Gebouwuitrusting
Les 1: Nutsmaatschappijen
Inleiding
Opzet van Barg52
In dit vak verdiepen we ons in de technische installaties die je in elk gebouw terugvindt. Denk aan
systemen die zorgen voor het hedendaagse comfortniveau dat we van onze leef- en werkomgevingen
verwachten: een aangename temperatuur, frisse lucht zonder storende geuren, sfeervolle verlichting,
voldoende elektriciteit voor zowel dagelijkse toestellen als voor verwarming en koeling,
beschikbaarheid van koud drinkwater en warm water voor sanitair gebruik — en de correcte afvoer
ervan.
De cursus is specifiek gericht op studenten architectuur en interieurarchitectuur. Het is dus geen
technische handleiding voor ingenieurs. Toch is het als ontwerper essentieel om in dialoog te kunnen
treden met de ingenieurs die deze installaties zullen uitwerken. Een (interieur)architect moet het
technische jargon begrijpen en weten op welke aspecten hij of zij kan inspelen om het ontwerp in lijn
te houden met de conceptuele visie van het gebouw.
Een belangrijk doel van deze cursus is dat je als ontwerper je ontwerp niet steeds opnieuw hoeft aan
te passen wanneer de technische installaties erbij komen. Door van bij de eerste schets al rekening te
houden met de aanwezigheid van stookplaatsen, luchtbehandelingsgroepen of zelfs een
hoogspanningscabine, en door via eenvoudige vuistregels en berekeningen zelf al een basisopzet te
kunnen maken, voorkom je dat het ontwerp achteraf grondig herwerkt moet worden. Ook door al
vroeg leidingschachten in het ontwerp te integreren, kunnen ze een versterkend onderdeel van het
ruimtegevoel worden in plaats van een storend element.
Het achterliggende idee is vergelijkbaar met leren rijden. In het begin focus je te veel op de paaltjes
tussen welke je moet manoeuvreren, met als gevolg dat je er juist tegen botst. Met ervaring leer je om
te focussen op de ruimte tussen de obstakels — op de speelruimte, niet op de grenzen.
Op dezelfde manier hopen we dat studenten leren omgaan met technische installaties: niet als
beperkende factoren, maar als elementen die het ontwerp kunnen verrijken. De bedoeling is niet dat
je elk technisch detail uitwerkt, maar dat je voldoende inzicht ontwikkelt om ermee te spelen, om ze
mee vorm te geven vanuit je ontwerpvisie. We streven naar kennis die de creatieve vrijheid
ondersteunt — niet naar ontwerpen die voortdurend stranden op technische bezwaren.
,Gebouwuitrusting
Apple Central World, Bangkok (Foster + Partners)
Het beeld hierboven probeert dit te illustreren: je ziet een erg zuivere ruimte, die gedomineerd wordt door de
houten uitkragende structuur.
In de vloer onder de demo‐tafels is de luchttoevoer geïntegreerd (verdringingsroosters), centraal wordt de lucht
afgezogen, misschien wel in de ruimte tussen de houten lamellen. In deze lamellen zijn lichtarmaturen en
branddetectie verwerkt. Alles werkt samen om hetzelfde verhaal te vertellen, geen enkel element is niet mee
ontworpen binnen het concept, geen enkel element wordt als storend ervaren. Om dit te kunnen concipiëren, is
ook een basiskennis van elk van de technieken vereist, hetgeen we in deze cursus proberen mee te geven.
‐ Strepen in de vloer = ventilatie, de plaatsen waar de
mensen staan, krijg je verse lucht → bredere chape om
de kanalen en de roosters onder te brengen
‐ Gaten in plafond met lichtspotjes = zeer subtiel maar de
armaturen zijn er wel
‐ Gaten in plafond zijn soms ook ventilatieroosters
‐ Hoogstwaarschijnlijk gewerkt met vloerverwarming
‐ De uitkragende structuur bevat kanalen om de kanalen
onder te brengen
Algemene kennis uit vorige cursussen
BELANGRIJKSTE EISEN INZAKE THERMISCH COMFORT
Criteria Grenswaarde Richtwaarde Streefwaarde
(kantoorgebouwen) Minimaal comfort Normaal omfort Optimaal omfort
Comforttemperatuur (*)
In zomer 22 – 27 °C 23 – 26 °C 23.5 – 25.5 °C
In winter 19 – 25 °C 20 – 24 °C 21 – 23 °C
Overschrijdingsuren
150 – 200 u 100 – 150 u < 100 u
(in zomer)
Luchtsnelheid (**)
In zomer (bij 24,5 °C) < 0.25 m/s < 0.22 m/s < 0.18 m/s
In winter (bij 22°C) < 0.21 m/s < 0.18 m/s < 0.15 m/s
Relatieve vochtigheid 30 ‐70 % 30 – 70 % 40 – 65 %
(*) gemeten in het centrum van het vertrek, op 0.6 m hoogte
(**) afhankelijk van temperatuur; meting gedurende 3 minuten volgens EN 13182
OPM: Hogere comfortklasse = meestal ook hogere installatiekosten en hogerenergieverbruik
KEUZE VAN HET NIVEAU VAN PRESTATIE‐EISEN (met hun mogelijke waardeschalen)
Comfortklasssen Ontevredenen Algemeen mbt. De
(CR 1752) in percentages comfortsituatie
A max. 6% streefwaarde optimaal
B max. 10% richtwaarde normaal
C max. 15% grenswaarde minimaal
Keuze van het niveau van Eisen:
A: Met vooruitstrevende technieken
B: Haalbaar met bestaande technieken
C: Minimale eisen volgens normen en reglementen
OPM: Zoveel mogelijk uitdrukken in meetbare en controleerbare cijfers
,
