Samenvatting biologie nectar h3.3 havo transport door celmembranen

3.3: Transport door celmembranen

●​ Ik kan uitleggen wat diffusie is en hoe diffusie via een membraan tot netto-transport kan
leiden.
Het celmembraan is opgebouwd uit een dubbele laag fosfolipiden met eiwitten. Fosfolipiden zijn
vetachtige stoffen met een fosfaatgroep en twee vetzuren. Daardoor kunnen vetachtige stoffen een
celmembraan passeren.
O2 en CO2 kunnen zonder eiwitkanaaltje ongehinderd door het celmembraan heen. Dit heet diffusie.
Diffusie is het proces waarbij moleculen zich verplaatsen van een gebied met een hoge concentratie
naar een gebied met een lage concentratie, als gevolg van willekeurige bewegingen van de
moleculen. Dit gebeurt totdat er een evenwicht is bereikt.

Diffusie kost de cel geen energie, dus het is passief transport. Bij diffusie via een membraan is er een
netto-transport van hoge naar lage concentratie. Door waterkanaaltjes, ook gemaakt door eiwitten,
gaan watermoleculen de cel in en uit. Ook hierbij is de netto-transport van een hoge naar een lage
concentratie. Deze diffusie heet osmose. Dit is ook passief transport, het kost de cel geen energie.

●​ Ik kan uitleggen wat gefaciliteerd transport is en voorbeelden geven van stoffen die
gefaciliteerd transport nodig hebben om de cel in/uit te komen
Verschillende eiwitten vormen transport kanaaltjes. Daardoor kunnen stoffen die niet vetachtig zijn
ook het membraan passeren. Dat heet gefaciliteerd transport.
Gefaciliteerd transport is een vorm van passief transport waarbij moleculen of ionen worden geholpen
door specifieke transporteiwitten om door een membraan te bewegen. Deze stoffen kunnen niet
zomaar door het membraan diffunderen omdat ze te groot, geladen of polair zijn. Voorbeelden:
​ •​ Glucose wordt via een glucose-transporter de cel in gebracht.
​ •​ Ionen zoals Na⁺ en K⁺ worden door ionkanalen verplaatst.
Dit proces kost geen energie en werkt met het concentratieverschil mee.

●​ Ik kan uitleggen wat het verschil is tussen passief transport en actief transport
-​ Passief transport: Als deeltjes met een concentratie meegaan door het membraan, van een
hoge naar een lage concentratie. Dit kost geen energie. Voorbeelden: diffusie, osmose en
gefaciliteerd transport.
-​ Actief transport: Als moleculen bewegen tegen de concentratie in, dus van een lage
naar een hoge concentratie gaan. Dit proces kost energie, meestal in de vorm van
ATP. Voorbeeld: de natrium-kaliumpomp, die Na⁺ uit de cel pompt en K⁺ in de cel
brengt.

●​ Ik kan endocytose en exocytose beschrijven
Sommige moleculen of deeltjes, zoals bacteriën bij witte bloedcellen, zijn te groot om via een
transportkanaaltje het celmembraan te passeren. De cel gebruikt dan een stukje celmembraan als
‘verpakking’ om het deeltje door het membraan heen te krijgen. In het membraan ontstaan
insnoeringen die het molecuul of deeltje steeds meer omsluiten. Het stukje membraan laat los van de
rest van het celmembraan en brengt op die manier het deeltje in het cytoplasma. Dit heet
endocytose. Als het gaat over deeltjes die de cel gaan verteren, dan heet het transportblaasje een
voedselvacuole. Vertering van het deeltje begint nadat een voedselvacuole samensmelt met een
transportblaasje met verteringsenzymen, een lysosoom. De verteringsproducten komen via
eiwitkanaaltjes in het grondplasma. Cellen kunnen ook producten afgeven aan hun omgeving. Dat
gebeurt met behulp van andere transportblaasjes, die gevormd worden door het Golgi-systeem. Als
deze transportblaasjes met het celmembraan, dan komen de producten vrij in de omgeving. Dit heet
exocytose.
Celwanden laten water met daarin opgeloste stoffen door, ze zijn doorlaatbaar, permeabel.