TAALONTWIKKELEND LESGEVEN – EEN GRONDHOUDING
INLEIDING
IEDEREEN TAALVAARDIG!
• Taalvaardigheid (TV) verhogen = belangrijk!
• TV beïnvloedt schoolsucces
• Taal is het middel waarmee alle leerkrachten hun kennis, vaardigheden, houdingen
en attitudes doorgeven
• Achterstand TV?
à Problemen met leren in ALLE leergebieden
• OOK invloed op socio-emotionele ontwikkeling van kleuters
à Minder praten, minder contact à isolement
JIJ HEBT DE TAAK KLEUTERS TAALKLAAR TE MAKEN
Taalvaarigheidsonderwijs de hele dag door – de ganse dag door spelen, bewegen en
gebruiken de kleuters taal
1ste plaats gebruiken ze het als middel tot interactie als ze met anderen zijn
WAT IS TAALONTWIKKELEND LESGEVEN? (TOL)
= Manier van lesgeven waarin lkr duidelijk een rol heeft in het stimuleren en begeleiden van
het proces van taalontwikkeling van kinderen.
• Niet enkel corrigeren van fouten! à MANIER van lesgeven
• Alle lesgeven moet taalontwikkeling ondersteunen
• Elk moment, elke activiteit in de klas is een taalmoment
Hoe? !!
- Niet via schoolse taallesjes
- Begrijpelijke en zinvolle taak gekoppeld aan motiverende taken
- Taal als middel tot interactie
- Verwerven van bouwstenen à op impliciete wijze (nooit als doel)
BASISPRINCIPES VAN TOL
1. SCHEP EEN VEILIG LEERKLIMAAT
• Motiveren om taal te gebruiken en ondersteuning bieden
• Kan enkel in veiligheid! à durven proberen
! WELBEVINDEN EN BETROKKENHEID!
à meten door KVS-K
(ProcesgerichtKindVolgSysteem)
• Open, communicatieve sfeer
- Openstaan voor wat kinderen zeggen: inhoud > vorm!
- Bevestigen in wat ze wél al kunnen
- Hen niet onder druk zetten om te praten
- Oog hebben voor het non-verbale
- Ruimte geven voor experimenteren
- Zorgen voor een rijke leeromgeving (eigen inbreng, initiatieven)
, • Kls mogen initiatieven nemen
à lkr creëert deze initiatiefruimte
à lkr begeleidt!!
à Kls hebben succeservaringen
• Houding tegenover thuistaal is ook belangrijk! (zie verder)
Bart en de leidster staan even samen op de speelplaats.
D:Juf, boula
L:Dat begrijp ik niet, wat bedoel je?
B:Dat is plassen juf, boula is plassen, Ahmed zei dat.
L:Wat leuk dat jullie elkaar woordjes leren!
2. BETEKENISVOLLE TAKEN = KERN
• Kinderen uitdagen om interessante, zinvolle, doelgerichte taken uit te voeren +
daarbij (!) op een functionele manier talige boodschappen te begrijpen en te
produceren.
• Activiteiten = aaneenschakeling van momenten van taalstimulering
- Woordenschat vergroten
- Handelingen verwoorden
- Communicatie oefenen
- Instructies uitvoeren
- Ontluikende geletterdheid verbreden en verdiepen
• Betekenisvolle activiteit? à intens bezig met de taak à scherpt motivatie aan à
leerrendement!
TAKEN BETEKENISVOL MOTIVEREND FUNCTIONEEL UITDAGEND
• Klassikale en geleide • Wat boeit hen? VB opdracht VB rijmspel VB
activiteiten Jonge of minder zandtoren klaspop, brief van verteloefening =
• Toiletmoment, taalsterke ≠ de bakker, etc voorkennis
eetmoment, onthaal, oudere of activeren
jassen aandoen taalsterke
(routines) kleuters
= Elk moment waarbij • Motiverend en
taal verbaal of non- functioneel
verbaal gebruikt wordt • Uitdagend!
3. ONDERSTEUNING DOOR INTERACTIE
• Interacties met andere kls en leerkracht verhogen het leerpotentieel!
• Aanbieden van boeiende, uitdagende en moeilijkere taken
à nood aan goede ondersteuning!*
,* aanmoedigen, hardop nadenken, reflecteren, in gesprek gaan, terugblikken, problemen
proberen oplossen, nieuwe impulsen geven, voortonen à gebruik van taal!
Een taal leer je door
1) veel taal te horen à TAALAANBOD
2) zelf veel taal te produceren à TAALRUIMTE
3) positieve feedback te krijgen à TAALFEEDBACK
Ondersteuning via interactie kan in drie aandachtspunten samengevat worden:
= Een voldoende groot aanbod van begrijpelijke en zinvolle taal vanwege de leerkracht
è Voldoende en veilige spreekruimte voor de kleuter, en
è Gepaste feedback, opnieuw vanwege de leerkracht.
3.1 TAALAANBOD DOOR DE LK
• Spreek Standaardnederlands en verzorg je taal
- Voorbeeldfunctie
- Morfologie, syntaxis en woordenschat
- Spreektempo laag!
• Zorg voor een rijk en verzorgd taalaanbod
- Natuurlijk en zinvol taalaanbod
- Relevant taalaanbod/schooltaal
- Voldoende groot en gevarieerd taalaanbod
- Begrijpelijk taalaanbod
NATUURLIJK EN ZINVOL TAALAANBOD
• Sluit aan bij interesse (communicatief relevant)
• Taal vloeit op natuurlijke manier uit de activiteit zelf voort
• Stem je taalaanbod af op de acties van de kls zelf! (observeer!)
• Bevestig hen in hun handelingen, bied hulp en ondersteun
• Betrek andere kleuters bij het gebeuren
à Moeiteloos (= onbewust) aannemen en opnemen van het taalaanbod
RELEVANT TAALAANBOD/SCHOOLTAAL
• Taal die je aanbiedt moet relevant zijn voor de kleuter en zijn functioneren op
school à schooltaal
• Schooltaalvaardigheid: aspecten die belangrijk zijn voor het functioneren op
school.
• Schooltaal mag niet vermeden worden
• Struikelblok voor (1) anderstaligen, (2) kls die dialectinvloed ervaren of (3) kls
met een lagere SES.
Schooltaal verschilt van thuistaal op meerdere vlakken =
- Het gesprek
- De onderwerpen
, - De talige eisen
à Ken jij voorbeelden van schoolse taal?
- Tijdsbegrippen
- Woorden die relaties aangeven
- Ruimtelijke begrippen
- Voorwerpen en activiteiten klasleven
- Overkoepelende termen
VOLDOENDE GROOT EN GEVARIEERD AANBOD
• Bied taal op elk moment van de dag aan
• Lok veel taal uit bij de kleuters
• Stel veel open vragen
• Verwoord zoveel en zo correct mogelijk wat je zelf doet
• Geef spreekkansen ! (TAALRUIMTE)
BEGRIJPELIJK TAALAANBOD
• Niet te moeilijk, maar ook niet te makkelijk
à combinatie van vertrouwde en nieuwe elementen
- Rijke taal bevat woorden die kls nog niet kunnen zeggen à voorlopen
- Gebruik gerust langere zinnen! à herhaal later de info in kortere zinnen
- Aanbieden van nieuwe taal is belangrijk, maar de woorden moeten
begrijpelijk zijn!
à relateren aan een wél gekend begrip is essentieel
AANBEVELINGEN
• Verbind nieuwe taal met een handeling, een beweging, een actie
('Kijk, Achmed springt!')
- Verbind nieuwe taal met een voorwerp
('Hier is de groene pen') of met een prent, foto, beeld ...
- Verbind nieuwe taal met woorden die de kleuter al kent
('Kijk, hij is droevig. Hij weent. Wat is hij droevig.')
(!) Zorg voor MENTALE ANKERS
- Plaats belangrijke informatie vooraan à ?
- Herhaal het taalaanbod in andere woorden à ?
- Gebruik het taalaanbod in gevarieerde contexten
- Geef paraverbale ondersteuning:
traag praten, expressief spreken met intonatie en
het leggen van klemtonen
- Herhaal belangrijke informatie
Voorbeeld waarbij maatbegrippen (halfvol, vol) gevisualiseerd worden:
Anissa en de leidster spelen aan de watertafel.
L: Giet dat bekertje eens vol, Anissa.
A. giet het maar half vol.
INLEIDING
IEDEREEN TAALVAARDIG!
• Taalvaardigheid (TV) verhogen = belangrijk!
• TV beïnvloedt schoolsucces
• Taal is het middel waarmee alle leerkrachten hun kennis, vaardigheden, houdingen
en attitudes doorgeven
• Achterstand TV?
à Problemen met leren in ALLE leergebieden
• OOK invloed op socio-emotionele ontwikkeling van kleuters
à Minder praten, minder contact à isolement
JIJ HEBT DE TAAK KLEUTERS TAALKLAAR TE MAKEN
Taalvaarigheidsonderwijs de hele dag door – de ganse dag door spelen, bewegen en
gebruiken de kleuters taal
1ste plaats gebruiken ze het als middel tot interactie als ze met anderen zijn
WAT IS TAALONTWIKKELEND LESGEVEN? (TOL)
= Manier van lesgeven waarin lkr duidelijk een rol heeft in het stimuleren en begeleiden van
het proces van taalontwikkeling van kinderen.
• Niet enkel corrigeren van fouten! à MANIER van lesgeven
• Alle lesgeven moet taalontwikkeling ondersteunen
• Elk moment, elke activiteit in de klas is een taalmoment
Hoe? !!
- Niet via schoolse taallesjes
- Begrijpelijke en zinvolle taak gekoppeld aan motiverende taken
- Taal als middel tot interactie
- Verwerven van bouwstenen à op impliciete wijze (nooit als doel)
BASISPRINCIPES VAN TOL
1. SCHEP EEN VEILIG LEERKLIMAAT
• Motiveren om taal te gebruiken en ondersteuning bieden
• Kan enkel in veiligheid! à durven proberen
! WELBEVINDEN EN BETROKKENHEID!
à meten door KVS-K
(ProcesgerichtKindVolgSysteem)
• Open, communicatieve sfeer
- Openstaan voor wat kinderen zeggen: inhoud > vorm!
- Bevestigen in wat ze wél al kunnen
- Hen niet onder druk zetten om te praten
- Oog hebben voor het non-verbale
- Ruimte geven voor experimenteren
- Zorgen voor een rijke leeromgeving (eigen inbreng, initiatieven)
, • Kls mogen initiatieven nemen
à lkr creëert deze initiatiefruimte
à lkr begeleidt!!
à Kls hebben succeservaringen
• Houding tegenover thuistaal is ook belangrijk! (zie verder)
Bart en de leidster staan even samen op de speelplaats.
D:Juf, boula
L:Dat begrijp ik niet, wat bedoel je?
B:Dat is plassen juf, boula is plassen, Ahmed zei dat.
L:Wat leuk dat jullie elkaar woordjes leren!
2. BETEKENISVOLLE TAKEN = KERN
• Kinderen uitdagen om interessante, zinvolle, doelgerichte taken uit te voeren +
daarbij (!) op een functionele manier talige boodschappen te begrijpen en te
produceren.
• Activiteiten = aaneenschakeling van momenten van taalstimulering
- Woordenschat vergroten
- Handelingen verwoorden
- Communicatie oefenen
- Instructies uitvoeren
- Ontluikende geletterdheid verbreden en verdiepen
• Betekenisvolle activiteit? à intens bezig met de taak à scherpt motivatie aan à
leerrendement!
TAKEN BETEKENISVOL MOTIVEREND FUNCTIONEEL UITDAGEND
• Klassikale en geleide • Wat boeit hen? VB opdracht VB rijmspel VB
activiteiten Jonge of minder zandtoren klaspop, brief van verteloefening =
• Toiletmoment, taalsterke ≠ de bakker, etc voorkennis
eetmoment, onthaal, oudere of activeren
jassen aandoen taalsterke
(routines) kleuters
= Elk moment waarbij • Motiverend en
taal verbaal of non- functioneel
verbaal gebruikt wordt • Uitdagend!
3. ONDERSTEUNING DOOR INTERACTIE
• Interacties met andere kls en leerkracht verhogen het leerpotentieel!
• Aanbieden van boeiende, uitdagende en moeilijkere taken
à nood aan goede ondersteuning!*
,* aanmoedigen, hardop nadenken, reflecteren, in gesprek gaan, terugblikken, problemen
proberen oplossen, nieuwe impulsen geven, voortonen à gebruik van taal!
Een taal leer je door
1) veel taal te horen à TAALAANBOD
2) zelf veel taal te produceren à TAALRUIMTE
3) positieve feedback te krijgen à TAALFEEDBACK
Ondersteuning via interactie kan in drie aandachtspunten samengevat worden:
= Een voldoende groot aanbod van begrijpelijke en zinvolle taal vanwege de leerkracht
è Voldoende en veilige spreekruimte voor de kleuter, en
è Gepaste feedback, opnieuw vanwege de leerkracht.
3.1 TAALAANBOD DOOR DE LK
• Spreek Standaardnederlands en verzorg je taal
- Voorbeeldfunctie
- Morfologie, syntaxis en woordenschat
- Spreektempo laag!
• Zorg voor een rijk en verzorgd taalaanbod
- Natuurlijk en zinvol taalaanbod
- Relevant taalaanbod/schooltaal
- Voldoende groot en gevarieerd taalaanbod
- Begrijpelijk taalaanbod
NATUURLIJK EN ZINVOL TAALAANBOD
• Sluit aan bij interesse (communicatief relevant)
• Taal vloeit op natuurlijke manier uit de activiteit zelf voort
• Stem je taalaanbod af op de acties van de kls zelf! (observeer!)
• Bevestig hen in hun handelingen, bied hulp en ondersteun
• Betrek andere kleuters bij het gebeuren
à Moeiteloos (= onbewust) aannemen en opnemen van het taalaanbod
RELEVANT TAALAANBOD/SCHOOLTAAL
• Taal die je aanbiedt moet relevant zijn voor de kleuter en zijn functioneren op
school à schooltaal
• Schooltaalvaardigheid: aspecten die belangrijk zijn voor het functioneren op
school.
• Schooltaal mag niet vermeden worden
• Struikelblok voor (1) anderstaligen, (2) kls die dialectinvloed ervaren of (3) kls
met een lagere SES.
Schooltaal verschilt van thuistaal op meerdere vlakken =
- Het gesprek
- De onderwerpen
, - De talige eisen
à Ken jij voorbeelden van schoolse taal?
- Tijdsbegrippen
- Woorden die relaties aangeven
- Ruimtelijke begrippen
- Voorwerpen en activiteiten klasleven
- Overkoepelende termen
VOLDOENDE GROOT EN GEVARIEERD AANBOD
• Bied taal op elk moment van de dag aan
• Lok veel taal uit bij de kleuters
• Stel veel open vragen
• Verwoord zoveel en zo correct mogelijk wat je zelf doet
• Geef spreekkansen ! (TAALRUIMTE)
BEGRIJPELIJK TAALAANBOD
• Niet te moeilijk, maar ook niet te makkelijk
à combinatie van vertrouwde en nieuwe elementen
- Rijke taal bevat woorden die kls nog niet kunnen zeggen à voorlopen
- Gebruik gerust langere zinnen! à herhaal later de info in kortere zinnen
- Aanbieden van nieuwe taal is belangrijk, maar de woorden moeten
begrijpelijk zijn!
à relateren aan een wél gekend begrip is essentieel
AANBEVELINGEN
• Verbind nieuwe taal met een handeling, een beweging, een actie
('Kijk, Achmed springt!')
- Verbind nieuwe taal met een voorwerp
('Hier is de groene pen') of met een prent, foto, beeld ...
- Verbind nieuwe taal met woorden die de kleuter al kent
('Kijk, hij is droevig. Hij weent. Wat is hij droevig.')
(!) Zorg voor MENTALE ANKERS
- Plaats belangrijke informatie vooraan à ?
- Herhaal het taalaanbod in andere woorden à ?
- Gebruik het taalaanbod in gevarieerde contexten
- Geef paraverbale ondersteuning:
traag praten, expressief spreken met intonatie en
het leggen van klemtonen
- Herhaal belangrijke informatie
Voorbeeld waarbij maatbegrippen (halfvol, vol) gevisualiseerd worden:
Anissa en de leidster spelen aan de watertafel.
L: Giet dat bekertje eens vol, Anissa.
A. giet het maar half vol.
