Samenvatting moraalfilosofie

MORAALFILOSOFIE
INLEIDING

EXAMEN

Leerstof: alles wat in de les gezegd is

Eventueel teksten als hulpmiddel (niet voor inleiding)

5 hoofdstukken

1) Inleiding
2) Gevolgenethiek
3) Plichtethiek
4) Deugdenethiek
5) Zorgethiek

Opdrachten (niet verplicht), maar gelijkaardig aan examen

Examen !! voldoende details leren

- Schriftelijk, beide onderdelen samen
- Open vragen, gesloten boek (geen hulpmiddelen)
- 14 van de 20 punten
- Voorbeelden examenvragen tijdens les

TERMINOLOGIE


WAT IS MORAALFILOSOFIE
Moraalfilosofie = kritisch nadenken over het goede leven en het juiste handelen

- Moraal = goede leven en handelen
- Filosofie = kritisch nadenken

Centrale vragen

 Cluster vragen waar moraalfilosofen zich mee bezig houden (niet enkel 1 vraag)
- Hoe moet een mens zijn om een goed/deugdelijk mens te zijn?
- Hoe moet een mens handelen om juist/goed te handelen?
- Wat is een waardevol leven?
- …


MORAAL EN ETHIEK
De moraal = geheel van gebruiken, waarden en normen verbonden met het goede leven
en het juiste handelen

- Niet alle gebruiken/ waarden/ normen hebben te maken met het goede leven en
juist handelen
- Bv spelregels (als je een regel overtreedt, maakt dit je niet tot een slechter mens)


De ethiek: 2 betekenissen

,= de moraal (bv ethiek van professoren)

= systematisch-kritische reflectie over moraal ( = moraalfilosofie)  wetenschappelijke
discipline


MOREEL, IMMOREEL, AMOREEL
Moreel en ethisch

- Moreel (ethisch) handelen/ zijn: zoal men moet handelen/ zijn om juist/ goed te
handelen/zijn
o Iemand handelt zoals je moet handelen
- Vertrouwen, mentale kracht  heeft niets te maken met morAAl
o moraal va het verhaal = ergens een les uit trekken

Immoreel en onethisch

- Tegengestelde van moreel
- Immoreel (onethisch) handelen/ zijn: zoals men niet moet handelen/zijn om
juist/goed te handelen/zijn
- Bv verkrachting, verraad

Amoreel

- Amoreel handelen: handelingen die niet in aanmerking komen voor morele
beoordeling
- Handelingen die noch goed noch slecht zijn
- Er bestaat discussie over welke handelingen ammoreel zijn
o Bv kiezen om iets bepaald te eten
 Kan afhangen van smaak  amoreel
 Kan afhangen van milieubewustzijn  moreel
o Bv links of rechts zitten in de aula
 Random keuze  amoreel
 In tijd van dictatuur kan links zitten wel een betekenis hebben 
moreel
 Of een handeling amoreel is, kan afhangen van de context
- Moralisering = aantal keuzes die vroeger niet als moreel werden beschouwd,
krijgen nu een morele betekenis
o Bv aantal keer per jaar het vliegtuig nemen (vroeger amoreel, nu moreel)
o Bv kinderen krijgen of naar de kerk gaan (vroeger moreel, nu amoreel)


WAARDEN EN NORMEN
Waarden

= abstracte zaken die we belangrijk vinden, waar we waarde aan hechten

- Bv integriteit, schoonheid, eerlijkheid, vrijgevigheid, waarheid, vrijheid,
rechtvaardigheid, geluk, …
- Zijn alle waarden morele waarden?
o Bv je telefoon vastnemen: je kan er waarde aan hechten maar dit wilt niet
zeggen dat je telefoon een waarde heeft

, - Zijn morele waarden belangrijker dan niet-morele (esthetische, intellectuele)
waarden?
Antwoord: niet per se
o Niet-morele waarden = zaken die je belangrijk vindt, maar je niet tot een
beter of slechter mens maakt (bv schoonheid)
o Morele waarden = waarden waarop je zelf een invloed hebt
o Bv iemand die mooier is, is daarom niet een beter mens
- Brede vs smalle moraal
o Smalle moraal = beperkt aantal waarden worden tot de morele waarden
gerekend
o Brede moraal = heel veel zaken zijn moreel belangrijk (niet alleen
eerlijkheid, maar ook goede grappen vertellen/ aangename conversatie
partner / rijk zijn)

Normen

= regels, richtlijnen om waarden te bereiken

- Concrete implementatie van abstracte waarden
- Bepalen wat we moeten of (niet) mogen doen
o Bv niet liegen
o Bv gaan stemmen
- Vaak onderscheid gemaakt dmv
o Waarden zijn een doel
o Normen zijn het middel

Waarden Normen
Veiligheid Draag je gordel
Gelijkheid Stemrecht/ stemplicht
- 1 norm kan naar verschillende waarden verwijzen
o Bv steel niet  veiligheid, solidariteit, eerlijkheid
- 1 waarde kan de basis zijn voor meerdere normen
o Bv solidariteit  steel niet, help anderen in nood
- Zijn alle normen morele normen?
Antwoord: er is discussie over
o Bv spellingsregels
 Correct schrijven is een vorm van respect naar anderen toe 
moreel
 Slecht schrijven maakt je geen slechter mens  niet moreel


MORELE VS NIET-MORELE REGELS
Morele regels

- Zijn bindend onafhankelijk van toestemming van het individu
o Er wordt niet gevraagd of je volgens morele regels wilt handelen, er wordt
verwacht dat je het doet
- Gepaard met sociale druk om eraan te beantwoorden
o Als je een morele regel overtreedt, kan je een sociale reactie verwachten
o Bv beschuldiging, afkeer, straf krijgen
- Nodig om samen te kunnen leven met anderen

, - Belangrijk (maar niet noodzakelijk het allerbelangrijkste)
- Kunnen niet zomaar gewijzigd worden
o Legale regels (wetten) kunnen van de ene op de andere dag veranderd
worden
o Morele regels kunnen dit niet
 Ze staan nergens opgeschreven dus kunnen niet zo maar bij
beslissing gewijzigd worden
 Ze evolueren wel doorheen de tijd


MOREEL JUIST/GOED ≠JURIDISCH AFDWINGBAAR
- Niet alles wat moreel juist is, is juridisch afdwingbaar
o Bv iemand helpen
- Niet alles wat juridisch afdwingbaar is, is moreel goed
o Bv vrije meningsuiting
- Niet alles wat moreel fout is, is illegaal
o Bv liegen bedriegen
- Niet alles wat illegaal is, is moreel fout?
o Bv moreel dubieuze wetten (homoseksualiteit)


DESCRIPTIEVE ETHIEK, NORMATIEVE ETHIEK, METHA-ETHIEK
3 soorten ethiek (als systematisch-kritische reflectie over moraal

Descriptieve ethiek (beschrijvende ethiek)

- Beschrijft volgens welke gebruiken, waarden en normen een individu of groep
mensen leeft
- Verklaart waarom zo gehandeld/gedacht wordt
- Beschrijft, maar evalueert niet
- Wordt niet echt beoefend door filosofen, maar eerder door bv sociologen

Normatieve ethiek

- Gaat op zoek naar de juiste moraal (norm)
- Legt uit waarom zo gehandeld/gedacht moet worden
- Evalueert:
o Zijn gebruiken/regels/normen gerechtvaardigd?
o Zijn er goede redenen voor?
o Is het juist om volgens die normen/regels te handelen/leven?
o Welke normen/regels zijn rechtvaardig en waarom?

Metha-ethiek

- Reflectie over ethiek
- Vragen die niet tot descriptieve of normatieve ethiek behoren
1) Morele semantiek
o Betekenis van morele uitspraken en begrippen
o Wat zijn waarden, normen? Wat is geluk? Wanneer is iets moreel?
o Overtuigingen, emoties of voorschriften?
o Bv is vlees eten moreel verkeerd?
2) Morele psychologie