HC 10: contractenrecht verdiept: Invloed EU-recht op het (Nederlandse) contractenrecht
Jurisprudentie die niet is voorgeschreven maar wel wordt behandeld hoef je niet te kennen.
Bronnen van Europees privaatrecht
Primair Unierecht
- VEU/VWEU (uitwerking van het VEU)
- Handvest van de grondrechten > kan invloed hebben op een gewone privaatrechtelijke
rechtsverhouding
- Algemene beginselen van Unierecht > daartoe behoren onder andere ook de grondrechten,
maar ook de beginselen van effectiviteit en gelijkwaardigheid.
- Rechtspraak HvJ EU
Secundair Unierecht
- Verordeningen
- Richtlijnen
Doorwerking: terminologie
Directe verticale werking > het voorbeeld: Van Gend&Loos
Directe horizontale werking
Indirecte horizontale werking
Directe verticale werking
Klassieke geval: toetsing nationale regels aan het Unierecht in een procedure tussen
overheid en particulier (‘verticale’ rechtsverhouding)
Voorbeeld: Van Gend & Loos (26/62): een Nederlands bedrijf importeerde een bepaalde
hoeveelheid producten uit Duitsland en moest een invoerrecht betalen. Het invoerrecht
wordt betaald maar later bedenken ze: volgens mij is er een verdragsbepaling die dit
invoerrecht verbiedt. Tegenwoordig is dit art. 30 VWEU. Wordt deze bepaling geschonden
dan kan er een inbreukprocedure worden gestart. Alleen heeft Van Gend & Loos hier niet
zoveel aan omdat het alleen voor de toekomst verschil maakt. Het Hof kan namelijk zeggen
dat de inbreuk moet worden beëindigd, maar daarmee krijgen zij het betaalde invoerrecht
niet terug. De vraag was dus: kan een particulier nu naar zijn eigen nationale rechter kan
stappen en daar een beroep kan doen op Europees recht. Het Hof zei in dit geval dat dit kon
omdat de bepaling voldoende nauwkeurig en onvoorwaardelijk was. Hij kan het nationale
wet (het wettelijke invoerrecht) gaan toetsen aan de bepaling en als hij strijd constateert,
moet het recht buiten toepassing worden gelaten omdat het Europese recht voorrang heeft
, boven het nationale recht. Dit is dus een duidelijk voorbeeld van verticale werking, de
bepaling geeft rechten aan particulieren, de particulier kan voor de nationale rechter een
beroep op deze bepaling doen, en op de lidstaat wordt een verplichting gelegd.
Directe horizontale werking: bepaling van Unierecht is rechtstreeks van invloed op een
rechtsverhoudingen tussen particulieren
Bepaling van Unierecht (bijv. art. 101 VWEU) > ‘horizontale’ rechtsverhouding (particulier –
particulier)
Mogelijke rechtsgevolgen:
- nietigheid rechtshandeling (zie art. 101 lid 2 VWEU > kartelverbod, nietigheid volgt uit de
bepaling zelf)
- aansprakelijkheid o.g.v. onrechtmatige daad (zie arrest Courage/Crehan > ondernemingen
die het kartelverbod schenden zijn op grond van onrechtmatige daad aansprakelijk voor de
schade die benadeelden daardoor lijden)
Directe horizontale werking: geeft niet alleen rechten aan particulieren om zich voor de
eigen nationale rechter op een Europese bepaling te kunnen beroepen, maar het roept ook
verplichtingen in het leven voor andere particulieren.
VWEU-bepalingen met directe horizontale werking
Art. 18 VWEU (verbod van discriminatie op grond van nationaliteit)
Art. 34 VWEU (vrij verkeer van goederen; kwantitatieve invoerbeperkingen)
Art. 45 VWEU (vrij verkeer van werknemers)
Art. 49 VWEU (vrijheid van vestiging)
Art. 56 VWEU (vrij verkeer van diensten)
Art. 101 VWEU (kartelverbod)
Art. 102 VWEU (verbod van misbruik economische machtspositie)
Art. 157 VWEU (gelijke beloning mannen en vrouwen)
Jurisprudentie die niet is voorgeschreven maar wel wordt behandeld hoef je niet te kennen.
Bronnen van Europees privaatrecht
Primair Unierecht
- VEU/VWEU (uitwerking van het VEU)
- Handvest van de grondrechten > kan invloed hebben op een gewone privaatrechtelijke
rechtsverhouding
- Algemene beginselen van Unierecht > daartoe behoren onder andere ook de grondrechten,
maar ook de beginselen van effectiviteit en gelijkwaardigheid.
- Rechtspraak HvJ EU
Secundair Unierecht
- Verordeningen
- Richtlijnen
Doorwerking: terminologie
Directe verticale werking > het voorbeeld: Van Gend&Loos
Directe horizontale werking
Indirecte horizontale werking
Directe verticale werking
Klassieke geval: toetsing nationale regels aan het Unierecht in een procedure tussen
overheid en particulier (‘verticale’ rechtsverhouding)
Voorbeeld: Van Gend & Loos (26/62): een Nederlands bedrijf importeerde een bepaalde
hoeveelheid producten uit Duitsland en moest een invoerrecht betalen. Het invoerrecht
wordt betaald maar later bedenken ze: volgens mij is er een verdragsbepaling die dit
invoerrecht verbiedt. Tegenwoordig is dit art. 30 VWEU. Wordt deze bepaling geschonden
dan kan er een inbreukprocedure worden gestart. Alleen heeft Van Gend & Loos hier niet
zoveel aan omdat het alleen voor de toekomst verschil maakt. Het Hof kan namelijk zeggen
dat de inbreuk moet worden beëindigd, maar daarmee krijgen zij het betaalde invoerrecht
niet terug. De vraag was dus: kan een particulier nu naar zijn eigen nationale rechter kan
stappen en daar een beroep kan doen op Europees recht. Het Hof zei in dit geval dat dit kon
omdat de bepaling voldoende nauwkeurig en onvoorwaardelijk was. Hij kan het nationale
wet (het wettelijke invoerrecht) gaan toetsen aan de bepaling en als hij strijd constateert,
moet het recht buiten toepassing worden gelaten omdat het Europese recht voorrang heeft
, boven het nationale recht. Dit is dus een duidelijk voorbeeld van verticale werking, de
bepaling geeft rechten aan particulieren, de particulier kan voor de nationale rechter een
beroep op deze bepaling doen, en op de lidstaat wordt een verplichting gelegd.
Directe horizontale werking: bepaling van Unierecht is rechtstreeks van invloed op een
rechtsverhoudingen tussen particulieren
Bepaling van Unierecht (bijv. art. 101 VWEU) > ‘horizontale’ rechtsverhouding (particulier –
particulier)
Mogelijke rechtsgevolgen:
- nietigheid rechtshandeling (zie art. 101 lid 2 VWEU > kartelverbod, nietigheid volgt uit de
bepaling zelf)
- aansprakelijkheid o.g.v. onrechtmatige daad (zie arrest Courage/Crehan > ondernemingen
die het kartelverbod schenden zijn op grond van onrechtmatige daad aansprakelijk voor de
schade die benadeelden daardoor lijden)
Directe horizontale werking: geeft niet alleen rechten aan particulieren om zich voor de
eigen nationale rechter op een Europese bepaling te kunnen beroepen, maar het roept ook
verplichtingen in het leven voor andere particulieren.
VWEU-bepalingen met directe horizontale werking
Art. 18 VWEU (verbod van discriminatie op grond van nationaliteit)
Art. 34 VWEU (vrij verkeer van goederen; kwantitatieve invoerbeperkingen)
Art. 45 VWEU (vrij verkeer van werknemers)
Art. 49 VWEU (vrijheid van vestiging)
Art. 56 VWEU (vrij verkeer van diensten)
Art. 101 VWEU (kartelverbod)
Art. 102 VWEU (verbod van misbruik economische machtspositie)
Art. 157 VWEU (gelijke beloning mannen en vrouwen)
