Gezondheidsbevordering Eva Rogiest
LES 1: WAT IS GEZONDHEIDSBEVORDERING
Wat is gezondheidsbevordering:
= proces waarbij mensen in staat worden gesteld meer controle te krijgen over hun
gezondheid en deze te verbeteren.
Link sw:
= mensen gaan empoweren waarbij ze meer controle krijgen omtrent hun gezondheid
Examen vragen over praktijkbezoeken:
1. Op welke manier komen het sportieve en sociale aan bod
2. Op welke manier sluit het aanbod aan bij de definitie van gezondheidsbevordering
van de WHO?
Sociaal sportieve praktijken: sociaal-sportieve praktijken zijn
hybride sportorganisaties die elementen van een sportvereniging en
duurzame sportbeoefening combineren met een expliciete sociaal-
maatschappelijke ambitie
OORSPRONG & EVOLUTIES
Ottawa Conferentie (1986)
- Gezondheid voor iedereen tegen het jaar 2000
Uitgangspunten:
- Bepleiten van gezondheid en gelijkheid in alle sectoren
- Aanpakken van ongelijkheid
o Link met het sociaal werk
- Gezondheid als sociale investering
GEZONDHEID ALS MIDDEL
= belangrijke voorwaarden: vrede, onderdak, onderwijs, een stabiel ecosysteem, sociale
rechtvaardigheid en gelijkheid
5 actiegebieden
1. Het ontwikkelen van persoonlijke vaardigheden
2. Het versterken van gemeenschapsacties
3. Het creëren van ondersteunende omgevingen
4. Het heroriënteren van gezondheidsdiensten
5. Het opbouwen van een gezond openbaar beleid
3 strategieën
1. In staat stellen
2. Bemiddelen
3. Bepleiten
1
,Gezondheidsbevordering Eva Rogiest
“Het Ottawa Charter markeerde de verschuiving van gezondheidseducatie naar
gezondheidsbevordering”
VAN GEZONDHEIDEDUCATIE NAAR GEZONDHEIDSBEVORDERING
Ottawa Charter = paradigmashift
Individualistische benadering van gezondheidseducatie beleids – en milieugerichte
oplossingen (focus op de omgeving en niet enkel op het individu)
GEZONDHEIDSBEVORDERING IS WAARDEGELATEN
“Als discipline wordt gezondheidsbevordering geassocieerd met een specifieke set
waarden die het onderscheiden van de geneeskunde en aansluiten bij een progressieve
sociale verandering”
“Gezondheidsbevordering richt zich op de sociale rechtvaardigheden en gelijkheid
waarbij urgente kwestie zoals gezondheidsongelijkheid en racisme worden aangepakt”
Maar toch…
Gezondheidsbevordering zijn louter, gezondheidseducatie, eenzijdige focus op
gedragsverandering en levensstijladvies (reductionistisch)
Maw: focus op persoonlijke verantwoordelijkheid en risico op victim-blaming
Weinig aandacht voor structurele factoren en fundamentele maatschappelijke kwesties.
Vlaams instituut gezond leven
“Soms ligt er te veel nadruk op ‘jouw motivatie’, ‘jouw kennis’, ‘jouw vaardigheden’.
Daardoor denk je al snel dat gezondheid alleen een kwestie is van ‘jouw succes’ of ‘jouw
falen’.
“Maar dat is niet zo gezondheid wordt ook bepaald door waar je huis staat en dat je niet
alles zelf in de hand hebt.
ENKELE CIJFERS & UITDAGINGEN
ZIEKTELAST
“Niet overdraagbare ziektes zoals hart- en vaatziektes, diabetisch, chronische
aandoeningen van de luchtwegen, geestelijke stoornissen en neurologische
aandoeningen of kanker zijn verantwoordelijk voor 80 procent van de ziektelast in de
EU-landen en de belangrijkste oorzaken van vermijdbare vroegtijdige sterfte”
Een van de grootste gezondheidsuitdagingen van deze tijd: ruim een derde van de
mondiale ziektelast
Jaarlijks bijna 800 000 sterfgevallen (- 40-jarigen). De meeste van deze voortijdige
sterfgevallen kunnen worden vermeden of uitgesteld.
Zeven van de tien belangrijkste dooroorzaken ter wereld.
2
,Gezondheidsbevordering Eva Rogiest
“Om de last van niet overdraagbare ziekten te verminderen is er een bredere aanpak
nodig en moeten ongelijkheden op het gezien van gezondheid worden weggewerkt.
Gezondheidsbevordering en preventie kunnen deze last zelf met 70 procent
verminderen”
Mensen die in lage- en middeninkomenslanden wonen, worden het zwaarste getroffen, dit
vergroot de ongelijkheid tussen lage- en middeninkomenslanden en de hoge-
inkomenslanden.
Vrouwen en meisjes worden harder getroffen: 70 procent van alle sterfgevallen
Oorzaken: o.a. luchtverontreiniging, voedingsgewoontes die bijdragen aan obesitas en
ondervoeding, geestelijke gezondheidsproblemen
Cijfers:
- 3/10 mensen met een geestelijke
aandoening hebben nog geen hulp
gezocht of aangenomen
- Meer dan de helft van de bevolking
heeft een niet gezond gewicht
o Mensen vinden gezonde
voeding te duur
o Lekker eten niet
kunnen/willen missen
o Te druk leven om gezond te
eten
THEORIËN EN RAAMWERKEN
Interdisciplinaire voedingsbodem:
Naaste onze persoonlijke vooronderstelleningen en wereldbeeld bepalen paradigma’s de
manier waarop we in het werkveld staan.
Bestaan er een diversiteit aan theorieën en kaders die gezondheidsbevordering als
discipline richting geven.
Keuze voor theorie wordt bepaald door ideologie/overtuigingen, veelal ook beïnvloed door
disciplinaire achtergrond
Belangrijk als je samenwerkt of interventies gebruikt die door andere zijn ontwikkeld: hoe
kijkt de andere naar gezondheid? Wat is volgens hem/haar oplossingen voor ongezond
gedrag?
SOCIO-ECOLOGISCHE THEORIE:
Is gebaseerd op een theorie uit de ontwikkelingspsychologie,
genaamd de ecologische systeemtheorie of bio-ecologische
model van Bronfenbrenner.
3
, Gezondheidsbevordering Eva Rogiest
Is een veelgebruikte theorie in de gezondheidsbevordering die het individuen theoriseert
als ingebed binnen en in interactie met hun directe tussengelegen
Pleit voor een multi-level benadering, die veranderingen op individueel,
gemeenschappelijke en beleidsniveau aanpakken
Is verankerd in het oprichtingsdocumenten van de gezondheidsbevordering, het Ottawa
Charter
Heeft veel bijdragen aan de kennis over invloed factoren op gezondheid, maar er is
minder bereik in het gebruik van theorie om duurzame structurele verandering te
implenteren.
GEDRAGS- & PSYCHOLOGISCHE THEORIËN
Zijn gericht op verandering op individueel niveau. Zijn populair vanwege hun eenvoud,
gemakkelijker gedefinieerde indicatoren en sneller behaalde resultaten
Omvatten diverse benaderingen:
- Het health belief model
- Theorie van gepland gedrag
- Sociale cognitieve theorie
Proberen verandering te creëren op het intra- en
interindividuele niveau en richten zich meestal op
normen, attitudes, zelfreflectie en tot op zekere
hoogte sociale en omgevingsfactoren
Proberen om op het individueel niveau te focussen
maar hierrond zijn er veel kritieken zoals:
- Gebrek aan effectiviteit
- Negeren van sociaal politieke factoren
- Ethische tekortkomingen
- Versterken van de rol van neoliberalen rationele
factor in het bereiken van betekenisvolle gezondheidsverandering
KRITISCHE SOCIALE THEORIËN
Sluiten aan bij het rechtvaardigheidsstreven van gezindheidsbevordering
- Centraal stellen van gemarginaliseerden
- Betekenisvolle belangenbehartigend door participatieve benaderingen van
onderaf
- Structurele en systemische veranderingsbenaderingen
Zijn o.a. kritisch realisme, politieke theorie, feministische theorie, kritische racetheorie en
intersectionaliteitstheorie
GEZONDHEIDSBEVORDERING EN SOCIAAL WERK
“Health promotion is fundamentally a political and ethical activity”
4
LES 1: WAT IS GEZONDHEIDSBEVORDERING
Wat is gezondheidsbevordering:
= proces waarbij mensen in staat worden gesteld meer controle te krijgen over hun
gezondheid en deze te verbeteren.
Link sw:
= mensen gaan empoweren waarbij ze meer controle krijgen omtrent hun gezondheid
Examen vragen over praktijkbezoeken:
1. Op welke manier komen het sportieve en sociale aan bod
2. Op welke manier sluit het aanbod aan bij de definitie van gezondheidsbevordering
van de WHO?
Sociaal sportieve praktijken: sociaal-sportieve praktijken zijn
hybride sportorganisaties die elementen van een sportvereniging en
duurzame sportbeoefening combineren met een expliciete sociaal-
maatschappelijke ambitie
OORSPRONG & EVOLUTIES
Ottawa Conferentie (1986)
- Gezondheid voor iedereen tegen het jaar 2000
Uitgangspunten:
- Bepleiten van gezondheid en gelijkheid in alle sectoren
- Aanpakken van ongelijkheid
o Link met het sociaal werk
- Gezondheid als sociale investering
GEZONDHEID ALS MIDDEL
= belangrijke voorwaarden: vrede, onderdak, onderwijs, een stabiel ecosysteem, sociale
rechtvaardigheid en gelijkheid
5 actiegebieden
1. Het ontwikkelen van persoonlijke vaardigheden
2. Het versterken van gemeenschapsacties
3. Het creëren van ondersteunende omgevingen
4. Het heroriënteren van gezondheidsdiensten
5. Het opbouwen van een gezond openbaar beleid
3 strategieën
1. In staat stellen
2. Bemiddelen
3. Bepleiten
1
,Gezondheidsbevordering Eva Rogiest
“Het Ottawa Charter markeerde de verschuiving van gezondheidseducatie naar
gezondheidsbevordering”
VAN GEZONDHEIDEDUCATIE NAAR GEZONDHEIDSBEVORDERING
Ottawa Charter = paradigmashift
Individualistische benadering van gezondheidseducatie beleids – en milieugerichte
oplossingen (focus op de omgeving en niet enkel op het individu)
GEZONDHEIDSBEVORDERING IS WAARDEGELATEN
“Als discipline wordt gezondheidsbevordering geassocieerd met een specifieke set
waarden die het onderscheiden van de geneeskunde en aansluiten bij een progressieve
sociale verandering”
“Gezondheidsbevordering richt zich op de sociale rechtvaardigheden en gelijkheid
waarbij urgente kwestie zoals gezondheidsongelijkheid en racisme worden aangepakt”
Maar toch…
Gezondheidsbevordering zijn louter, gezondheidseducatie, eenzijdige focus op
gedragsverandering en levensstijladvies (reductionistisch)
Maw: focus op persoonlijke verantwoordelijkheid en risico op victim-blaming
Weinig aandacht voor structurele factoren en fundamentele maatschappelijke kwesties.
Vlaams instituut gezond leven
“Soms ligt er te veel nadruk op ‘jouw motivatie’, ‘jouw kennis’, ‘jouw vaardigheden’.
Daardoor denk je al snel dat gezondheid alleen een kwestie is van ‘jouw succes’ of ‘jouw
falen’.
“Maar dat is niet zo gezondheid wordt ook bepaald door waar je huis staat en dat je niet
alles zelf in de hand hebt.
ENKELE CIJFERS & UITDAGINGEN
ZIEKTELAST
“Niet overdraagbare ziektes zoals hart- en vaatziektes, diabetisch, chronische
aandoeningen van de luchtwegen, geestelijke stoornissen en neurologische
aandoeningen of kanker zijn verantwoordelijk voor 80 procent van de ziektelast in de
EU-landen en de belangrijkste oorzaken van vermijdbare vroegtijdige sterfte”
Een van de grootste gezondheidsuitdagingen van deze tijd: ruim een derde van de
mondiale ziektelast
Jaarlijks bijna 800 000 sterfgevallen (- 40-jarigen). De meeste van deze voortijdige
sterfgevallen kunnen worden vermeden of uitgesteld.
Zeven van de tien belangrijkste dooroorzaken ter wereld.
2
,Gezondheidsbevordering Eva Rogiest
“Om de last van niet overdraagbare ziekten te verminderen is er een bredere aanpak
nodig en moeten ongelijkheden op het gezien van gezondheid worden weggewerkt.
Gezondheidsbevordering en preventie kunnen deze last zelf met 70 procent
verminderen”
Mensen die in lage- en middeninkomenslanden wonen, worden het zwaarste getroffen, dit
vergroot de ongelijkheid tussen lage- en middeninkomenslanden en de hoge-
inkomenslanden.
Vrouwen en meisjes worden harder getroffen: 70 procent van alle sterfgevallen
Oorzaken: o.a. luchtverontreiniging, voedingsgewoontes die bijdragen aan obesitas en
ondervoeding, geestelijke gezondheidsproblemen
Cijfers:
- 3/10 mensen met een geestelijke
aandoening hebben nog geen hulp
gezocht of aangenomen
- Meer dan de helft van de bevolking
heeft een niet gezond gewicht
o Mensen vinden gezonde
voeding te duur
o Lekker eten niet
kunnen/willen missen
o Te druk leven om gezond te
eten
THEORIËN EN RAAMWERKEN
Interdisciplinaire voedingsbodem:
Naaste onze persoonlijke vooronderstelleningen en wereldbeeld bepalen paradigma’s de
manier waarop we in het werkveld staan.
Bestaan er een diversiteit aan theorieën en kaders die gezondheidsbevordering als
discipline richting geven.
Keuze voor theorie wordt bepaald door ideologie/overtuigingen, veelal ook beïnvloed door
disciplinaire achtergrond
Belangrijk als je samenwerkt of interventies gebruikt die door andere zijn ontwikkeld: hoe
kijkt de andere naar gezondheid? Wat is volgens hem/haar oplossingen voor ongezond
gedrag?
SOCIO-ECOLOGISCHE THEORIE:
Is gebaseerd op een theorie uit de ontwikkelingspsychologie,
genaamd de ecologische systeemtheorie of bio-ecologische
model van Bronfenbrenner.
3
, Gezondheidsbevordering Eva Rogiest
Is een veelgebruikte theorie in de gezondheidsbevordering die het individuen theoriseert
als ingebed binnen en in interactie met hun directe tussengelegen
Pleit voor een multi-level benadering, die veranderingen op individueel,
gemeenschappelijke en beleidsniveau aanpakken
Is verankerd in het oprichtingsdocumenten van de gezondheidsbevordering, het Ottawa
Charter
Heeft veel bijdragen aan de kennis over invloed factoren op gezondheid, maar er is
minder bereik in het gebruik van theorie om duurzame structurele verandering te
implenteren.
GEDRAGS- & PSYCHOLOGISCHE THEORIËN
Zijn gericht op verandering op individueel niveau. Zijn populair vanwege hun eenvoud,
gemakkelijker gedefinieerde indicatoren en sneller behaalde resultaten
Omvatten diverse benaderingen:
- Het health belief model
- Theorie van gepland gedrag
- Sociale cognitieve theorie
Proberen verandering te creëren op het intra- en
interindividuele niveau en richten zich meestal op
normen, attitudes, zelfreflectie en tot op zekere
hoogte sociale en omgevingsfactoren
Proberen om op het individueel niveau te focussen
maar hierrond zijn er veel kritieken zoals:
- Gebrek aan effectiviteit
- Negeren van sociaal politieke factoren
- Ethische tekortkomingen
- Versterken van de rol van neoliberalen rationele
factor in het bereiken van betekenisvolle gezondheidsverandering
KRITISCHE SOCIALE THEORIËN
Sluiten aan bij het rechtvaardigheidsstreven van gezindheidsbevordering
- Centraal stellen van gemarginaliseerden
- Betekenisvolle belangenbehartigend door participatieve benaderingen van
onderaf
- Structurele en systemische veranderingsbenaderingen
Zijn o.a. kritisch realisme, politieke theorie, feministische theorie, kritische racetheorie en
intersectionaliteitstheorie
GEZONDHEIDSBEVORDERING EN SOCIAAL WERK
“Health promotion is fundamentally a political and ethical activity”
4
