Samenvatting Communicatiewetenschap

Samenvatting Communicatiews
H1: Historische evolutie
1.1 Een erg beknopte sociale geschiedenis

We onderzoeken invloed van media op maatschappij en omgekeerd.
Uitgangspunten:
 Histoire de longue durée: ontwikkelingen op lange termijn die niet/nauwelijks merkbaar zijn
voor tijdsgenoten. Proces van trial and error.
 Verhaal van ‘Grote Namen’ is fout. Er werken veel mensen aan mee
Centrale vragen:
 Invloed van media op perceptie van tijd en ruimte?
 Maatschappelijke implicaties (gevolgen) + belang (waarde)?

1.1.1 Orale cultuur: gesproken taal

Belang:
 taal is essentieel voor het ontwikkelen van een bewustzijn (denken  spreken  bewustzijn)
 enkel communicatie face-to-face (beperkingen tijd en ruimte moeten overwonnen worden)
Walter Ong: ORALE CULTUUR
6 kenmerken: zie dia slide 13

1.1.2 Schriftelijke cultuur

Hardware-evolutie: rotsen, stenen, klei, papyrus, papier
Betekenis? ‘hardware’ kan gemakkelijker verplaats worden, maar is ook vergankelijker = spanningsveld
tijd en ruimte.
Zeer belangrijk is de ontwikkeling van beeldtaal naar een fonetisch alfabet. Dit was cruciaal voor het
bedrijven van handel + kennis kan sneller en gemakkelijker overgedragen worden.
MORAL/MEDIA PANIC: bv. Plato en Socrates “mens wordt dommer (slechter geheugen) + minder sociaal
contact”
Belang:
 Niet langer face-to-face: overbrugging van beperkingen
 Kennis kan opgeslagen worden
 Groter # mensen bereiken
 Meer controle over de boodschap
Implicaties:
 Politiek: uitbouw ec. boekhouding en politieke administratie  rijk uitbreiden
 Wetenschap: vastleggen van kennis  empirische toetsing

,  Sociaal: meer privacy
 Psychologisch: tijd als continuüm, minder focus op hier en nu.

1.1.3 Drukkunst

China vs West-Europa: te veel tekens in China + China had haar hoogtepunt al bereikt + Oriëntalisme
Kenmerken: zie dia slide 26
Implicaties:
 Middeleeuwen -> Verlichting
 Secularisering + democratisering van kennis
 Minder Latijn = begin nationaal bewustzijn op vlak van taal
 Typocgraphical man (M. McLuhan)

1.1.4 Dagbladpers

Vooral burgerij/middenstand was geïnteresseerd, want zo konden zij hun belagen verdedigen en hun
klachten publiek maken
Belang maatschappelijke context:
 Industriële revolutie:
Sneller drukken + postsysteem
Daling van papierprijs + reclame + burgerij wordt belangrijker
Vermindering analfabetisme + ontwikkeling onderwijs
 Franse revolutie: politiek belang met vrijheid van meningsuiting
 Am. Revolutie: Declaration of Independence  pers belangrijk voor het op elkaar afstemmen
vd verschillende culturen vd immigranten
Evolutie: eerst een eliteproduct, nadien doorbraak van massapers, vanaf 20 ste Eeuw afname van
partijpolitieke pers + doorbraak commercialisering + concurrentie andere media
Implicaties:
 Strijd voor persvrijheid, spreekbuis politieke partijen, 19 de eeuws liberalisme (politiek bewust
worden)
 Journalistiek: professionalisering + ontstaan wereldagentschappen
 Nationaal bewustzijn
 Reclame belangrijk voor expansie vh economisch productiesysteem

1.1.5 Registratie van beeld en geluid

1.1.5.1 Fotografie

Belang:
 2de helft 19de eeuw: foto’s zien van andere plaatsen = interculturele beeldcommunicatie
 Democratisering van cultuur: iedereen kan foto’s zien van musea en dergelijke
 Pers w sensationeler
 Visuele dimensie collectief geheugen
GEVAAR: beeldmanipulatie  doet ons twijfelen aan de geloofwaardigheid vd media.

,1.1.5.2 Film

Evolutie:
1. Joseph Plateau introduceert de phenakistiscoop/fantascoop (1833). Hiermee kon hij een serie
van opeenvolgende tekeningen in beweging brengen = basis vd filmindustrie
2. Experimenten met bewegende fotografische beelden (laatste kwart 19 de E). Doorbraak:
kinetograaf van Edison (1889). Edison zag film als iets individueels.
3. Gebroeders Lumière zagen film als een sociaal gebeuren  eerste film in zalen (1895)
4. Belangrijke bijdrage George Méliès en Edwin Porter: geven aan de film een narratieve
dimensie. Dit werd later verder ontwikkeld door D.W. Griffith  eerste langspeelfilm
5. 1920: commerciële filmindustrie ; 1930: filmindustrie in handen van 8 studio’s
6. 1927: geluidsfilm
Implicaties:
 Centrale rol in de vrijetijdsbesteding
 Eerste vorm van escapisme (bv. tijdens de beurscrash)
 Politiek propagandamiddel


1.1.5.3 Geluidsregistratie

BASF bracht de eerste recorder op de markt
!! convergentie met radio, vooral voor de radionieuwsverslaggeving was de recorder zeer belangrijk.
Implicaties:
 Cultureel: genres worden wereldwijd verspreid (bv. jazzmuziek van USA naar Europa) +
ontwikkeling popcultuur
 Democratisering van cultuur, maar aanvankelijk weerstand van de culturele elite
 Ontwikkeling platenindustrie  convergentie met radio


1.1.6 Elektronische telecommunicatie

1.1.6.1 Telegraaf

!! Convergentie tussen telegrafie, treinverkeer en post
Implicaties:
 Economisch: vorming vd vrije markt: prijzen op verschillende plaatsen worden meer en meer
uniform. V en A zijn niet langer afhankelijk van lokale condities, maar van nationale condities.
 Pers en nieuwsverslaggeving: actueel internationaal nieuws + ontwikkeling internationale
agentschappen. Grote en kleine kranten krijgen even snel toegang tot internationaal nieuws.
Tenslotte is er een spanningsveld tussen accuraatheid van het nieuws en de snelle verspreiding
ervan, want telegrafie was aanvankelijk erg duur.
 Politiek: “the telegraph united the US”. Communicatie is belangrijk voor het ontwikkelen van
een eenheidsgevoel + Landen konden sneller communiceren met hun kolonies.

, 1.1.6.2 Telefoon

Eerst stond men zeer argwanend to de telefoon. Men noemde het een “redder” en “indringer” 
telefoon breekt 20 jaar na de uitvinding ervan echt door.


1.1.6.3 Radio

!! Radio maakt het mogelijk om vanuit 1 punt met meerdere punten te communiceren.
Eerst was de radio vooral belangrijk in het leger en de scheepvaart.
Weer voor-en tegenstanders: voorstanders vinden snelle berichtgeving super, tegenstanders vinden dat
dat de kwaliteit van het nieuws aantast.
Implicaties:
 Radio brengt culturele eenheid en nationale solidariteit tot stand in de USA.
 Wereldnieuws volgen vanuit de huiskamer = verschuiving openbaar/privé
 Personalisering vd politiek
 Doorbraak live reporting
 Radio is een emotioneel geladen medium
 Belang van continue programmering komt op voorgrond


1.1.6.4 Televisie

Maanlanding op tv zorgde voor een enorme stijging in de verkoop van tv’s.
Implicaties:
 Politiek: nog grotere personalisering (bv. case JFK vs Nixon)
 Invloed op film: domesticatie van vrije tijd
 Invloed op familieleven
 Bijdrage in doorbraak vd consumptiemaatschappij


1.1.6.5 Digitale communicatie

Moral panic: “electronic cocaine” + opkomst van stress, men heeft bv last van FOMO (= Fear Of Missing
Out)
Zie laatste hoofdstuk over de informatiemaatschappij




1.1.7 Besluit

1. Nieuwe media komen niet in de plaats van oude media
2. Sociaal gebruik van communicatietechnologie is vaak niet wat de uitvinders ervan in
gedachten hadden