Ontwikkelingspsychologie
(deel B)
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: De fysieke ontwikkeling in de peuter- & kleutertijd (H8)............2
Terugblik | H8.................................................................................................................. 7
8.1 Fysieke groei.......................................................................................................... 7
8.2 Motorische ontwikkeling......................................................................................... 8
8.3 Bedreigingen van fysieke groei en motorische ontwikkeling..................................8
Begrippen en termen.................................................................................................... 10
Hoorcollege 2: De cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd (H9)....12
Overige begrippen H9:..................................................................................................18
Terugblik | H9................................................................................................................ 19
9.1 De intellectuele ontwikkeling...............................................................................19
9.2 De taalontwikkeling.............................................................................................. 20
9.3 De invloed van educatie en opvang.....................................................................21
9.4 Voorlezen, televisie en digitale media..................................................................21
Begrippen en termen.................................................................................................... 21
Hoorcollege 3: De sociaal-emotionele ontwikkeling en de
persoonlijkheidsontwikkeling in de peuter- en kleutertijd (H10).....................23
Terugblik | H10.............................................................................................................. 29
10.1 Een antwoord op de vraag “Wie ben ik?”...........................................................29
10.2 Vrienden en familie............................................................................................ 31
10.3 Morele ontwikkeling en zelfbeheersing..............................................................32
Begrippen en termen.................................................................................................... 34
Hoorcollege 4: De fysieke ontwikkeling in de schooltijd (H11).........................36
Terugblik | H11.............................................................................................................. 40
11.1 Het groeiende lichaam.......................................................................................40
11.2 Invloeden op de fysieke ontwikkeling.................................................................40
11.3 Kinderen met speciale behoeften.......................................................................41
Begrippen en termen.................................................................................................... 42
Hoorcollege 5: De cognitieve ontwikkeling in de schooltijd (H12)....................43
Terugblik | H12.............................................................................................................. 48
12.1 De intellectuele en taalkundige ontwikkeling.....................................................48
12.3 Intelligentie: het bepalen van individuele sterke punten....................................49
12.3 Onderwijs: lezen, schrijven en rekenen (en meer).............................................50
Begrippen en termen.................................................................................................... 51
Hoorcollege 6: De sociaal-emotionele ontwikkeling en de
persoonlijkheidsontwikkeling in de schooltijd (H13).......................................53
Terugblik | H13.............................................................................................................. 57
13.1 De ontwikkeling van het eigen ik.......................................................................57
13.2 Psychische problemen en gedragsproblemen....................................................57
13.3 Relaties: vriendschappen in de schooltijd..........................................................58
Begrippen en termen.................................................................................................... 59
Begrippenlijst.............................................................................................. 61
H8................................................................................................................................. 61
H9................................................................................................................................. 61
H10............................................................................................................................... 62
H11............................................................................................................................... 65
H12............................................................................................................................... 65
, H13............................................................................................................................... 67
Hoorcollege 1: De fysieke ontwikkeling in de
peuter- & kleutertijd (H8)
Peuter: 2 tot 4 jaar
Kleuter 4 tot 6 jaar
Het groeiende lichaam
- Gemiddelde lengte en gewicht op 2-jarige leeftijd: 90 cm & 11-12
kilo.
- Gemiddelde lengte en gewicht op 6-jarige leeftijd: 120 cm & 20 kilo.
- In deze periode ontstaan grotere verschillen in lengte en omvang
De groeiende hersenen
Hersenen groeien hard! Op 5-jarige leeftijd heeft het
brein 90% van volwassen grootte:
- Er worden meer verbindingen gelegd/geassocieerd
met ontwikkelingssprongen.
- Groei van myeline.
(Myeline: een vettige substantie die de neuronen
beschermt en de overdracht van zenuwsignalen
versnelt)
- Meer specialisatie per hersengebied.
Functie van de hersenen
Tijdens kleuterjaren meer uitgesproken verdeling van functies in linker- en
rechterhersenhelft: lateralisatie.
- Lateralisatie: Het proces waarbij bepaalde functies hun plek eerder
in de ene hersenhelft dan in de andere hersenhelft vinden.
Linker helft functies:
- Verbaal (spraak en taal)
- Logisch denken
- Ruimtelijk denken (wiskunde)
- Letterlijk
(Sequentiële: verwerking achtereenvolgend in stukjes)
Rechter helft functies:
- Non-verbaal (beelden)
- Visueel ruimtelijk
- Muzikaal
- Intuïtie
- Creativiteit
- Dromen
- Figuurlijk
(Globale verwerking: als een geheel)
Toch vooral veel samenwerking en wederzijdse afhankelijkheid tussen de
hemisferen.
,
, Ontwikkeling van de zintuigen:
Door ontwikkeling van het brein
- In staat tot perceptuele schematisering: het vermogen om zowel
het grote geheel als de losse delen te zien.
- Ook gaan kleuters scherper zien en beter horen.
Motoriek in de peuter- en kleutertijd
Veranderingsblindheid: het verschijnsel dat veranderingen in het
gezichtsveld makkelijk over het hoofd worden gezien.
Grove motoriek bij peuters en kleuters
Grove motoriek bij peuters en kleuters
Hoe verbetert de motoriek in deze periode zo sterk? Door:
- Toegenomen spierkracht
- Betere controle over spieren
- Verbeterde coördinatie
- Hersenontwikkeling (betere verbindingen en myeline vorming)
En omdat ze gewoon heel veel oefenen!
Wat als er dus niet genoeg geoefend wordt…
Degenen die al weinig bewogen, gingen tijdens de pandemie nog minder
bewegen. Dit heeft de verschillen in motorische vaardigheden en
beweeggedrag tussen kinderen mogelijk vergroot.
Fijne motoriek peuter-kleuter
Links- of rechts handig
- Handvoorkeur in links- of rechtshandigheid aanleg aanwezig
(deel B)
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1: De fysieke ontwikkeling in de peuter- & kleutertijd (H8)............2
Terugblik | H8.................................................................................................................. 7
8.1 Fysieke groei.......................................................................................................... 7
8.2 Motorische ontwikkeling......................................................................................... 8
8.3 Bedreigingen van fysieke groei en motorische ontwikkeling..................................8
Begrippen en termen.................................................................................................... 10
Hoorcollege 2: De cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd (H9)....12
Overige begrippen H9:..................................................................................................18
Terugblik | H9................................................................................................................ 19
9.1 De intellectuele ontwikkeling...............................................................................19
9.2 De taalontwikkeling.............................................................................................. 20
9.3 De invloed van educatie en opvang.....................................................................21
9.4 Voorlezen, televisie en digitale media..................................................................21
Begrippen en termen.................................................................................................... 21
Hoorcollege 3: De sociaal-emotionele ontwikkeling en de
persoonlijkheidsontwikkeling in de peuter- en kleutertijd (H10).....................23
Terugblik | H10.............................................................................................................. 29
10.1 Een antwoord op de vraag “Wie ben ik?”...........................................................29
10.2 Vrienden en familie............................................................................................ 31
10.3 Morele ontwikkeling en zelfbeheersing..............................................................32
Begrippen en termen.................................................................................................... 34
Hoorcollege 4: De fysieke ontwikkeling in de schooltijd (H11).........................36
Terugblik | H11.............................................................................................................. 40
11.1 Het groeiende lichaam.......................................................................................40
11.2 Invloeden op de fysieke ontwikkeling.................................................................40
11.3 Kinderen met speciale behoeften.......................................................................41
Begrippen en termen.................................................................................................... 42
Hoorcollege 5: De cognitieve ontwikkeling in de schooltijd (H12)....................43
Terugblik | H12.............................................................................................................. 48
12.1 De intellectuele en taalkundige ontwikkeling.....................................................48
12.3 Intelligentie: het bepalen van individuele sterke punten....................................49
12.3 Onderwijs: lezen, schrijven en rekenen (en meer).............................................50
Begrippen en termen.................................................................................................... 51
Hoorcollege 6: De sociaal-emotionele ontwikkeling en de
persoonlijkheidsontwikkeling in de schooltijd (H13).......................................53
Terugblik | H13.............................................................................................................. 57
13.1 De ontwikkeling van het eigen ik.......................................................................57
13.2 Psychische problemen en gedragsproblemen....................................................57
13.3 Relaties: vriendschappen in de schooltijd..........................................................58
Begrippen en termen.................................................................................................... 59
Begrippenlijst.............................................................................................. 61
H8................................................................................................................................. 61
H9................................................................................................................................. 61
H10............................................................................................................................... 62
H11............................................................................................................................... 65
H12............................................................................................................................... 65
, H13............................................................................................................................... 67
Hoorcollege 1: De fysieke ontwikkeling in de
peuter- & kleutertijd (H8)
Peuter: 2 tot 4 jaar
Kleuter 4 tot 6 jaar
Het groeiende lichaam
- Gemiddelde lengte en gewicht op 2-jarige leeftijd: 90 cm & 11-12
kilo.
- Gemiddelde lengte en gewicht op 6-jarige leeftijd: 120 cm & 20 kilo.
- In deze periode ontstaan grotere verschillen in lengte en omvang
De groeiende hersenen
Hersenen groeien hard! Op 5-jarige leeftijd heeft het
brein 90% van volwassen grootte:
- Er worden meer verbindingen gelegd/geassocieerd
met ontwikkelingssprongen.
- Groei van myeline.
(Myeline: een vettige substantie die de neuronen
beschermt en de overdracht van zenuwsignalen
versnelt)
- Meer specialisatie per hersengebied.
Functie van de hersenen
Tijdens kleuterjaren meer uitgesproken verdeling van functies in linker- en
rechterhersenhelft: lateralisatie.
- Lateralisatie: Het proces waarbij bepaalde functies hun plek eerder
in de ene hersenhelft dan in de andere hersenhelft vinden.
Linker helft functies:
- Verbaal (spraak en taal)
- Logisch denken
- Ruimtelijk denken (wiskunde)
- Letterlijk
(Sequentiële: verwerking achtereenvolgend in stukjes)
Rechter helft functies:
- Non-verbaal (beelden)
- Visueel ruimtelijk
- Muzikaal
- Intuïtie
- Creativiteit
- Dromen
- Figuurlijk
(Globale verwerking: als een geheel)
Toch vooral veel samenwerking en wederzijdse afhankelijkheid tussen de
hemisferen.
,
, Ontwikkeling van de zintuigen:
Door ontwikkeling van het brein
- In staat tot perceptuele schematisering: het vermogen om zowel
het grote geheel als de losse delen te zien.
- Ook gaan kleuters scherper zien en beter horen.
Motoriek in de peuter- en kleutertijd
Veranderingsblindheid: het verschijnsel dat veranderingen in het
gezichtsveld makkelijk over het hoofd worden gezien.
Grove motoriek bij peuters en kleuters
Grove motoriek bij peuters en kleuters
Hoe verbetert de motoriek in deze periode zo sterk? Door:
- Toegenomen spierkracht
- Betere controle over spieren
- Verbeterde coördinatie
- Hersenontwikkeling (betere verbindingen en myeline vorming)
En omdat ze gewoon heel veel oefenen!
Wat als er dus niet genoeg geoefend wordt…
Degenen die al weinig bewogen, gingen tijdens de pandemie nog minder
bewegen. Dit heeft de verschillen in motorische vaardigheden en
beweeggedrag tussen kinderen mogelijk vergroot.
Fijne motoriek peuter-kleuter
Links- of rechts handig
- Handvoorkeur in links- of rechtshandigheid aanleg aanwezig
