Samenvatting minor Forensische
psychologie
Hoorcollege 1
Exodus 20:13
‘Gij zult niet doodslaan’ komt uit de bijbel. Het was toen al een waarde.
Juridische definities: EN DOODSLAG (belangrijk voor tentamen) Art. 289 en 291 // Art. 287, 288, 290
W.v.Str
Moord: ‘Hij die opzettelijk en met voorbedachten raden een ander van het leven berooft, wordt als
schuldig aan moord gestraft met een levenslange gevangenisstraf of een tijdelijke gevangenisstraf van
ten hoogste 30 jaren’
Doodslag: ‘Hij die opzettelijk een ander van het leven berooft, wordt als schuldig aan doodslag
gestraft met een levenslange gevangenisstraf of een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste 15
jaren’
Homicide: het onwettig om het leven brengen van een individu door een ander individu. Is een
verzamelbegrip voor onder andere moord en doodslag.
Wel homicide maar een uitzonderingen op strafrecht:
• Staat (oorlog)
• Doden van dieren
• Suïcide
Casus:
Gerrit, 47 jaar en geboren in Rotterdam, gaat naar een wedstrijd van Feyenoord. Feyenoord speelt
thuis tegen Ajax. De spanning is om te snijden. Via zijn familieapp verneemt Gerrit dat zijn jongere
broer, Ronnie, na verhuizing geboren in Amsterdam, ook in het stadion aanwezig is, maar dan als
diehard supporter van Ajax.
Gerrits bloed begint te koken nog voordat de wedstrijd is begonnen. De wedstrijd verloopt vol
spanning. Uiteindelijk wint Ajax met 2 tegen 1 van Feyenoord. Gerrit neemt zich voor om zich op de
parkeerplaats van de Kuip eens flink te gaan uitleven.
Aangekomen op de parkeerplaats starten de rellen. Het lot bepaalt dat Gerrit op een zeker moment
lijnrecht tegenover zijn broer Ronnie komt te staan. Gerrits ogen spuwen vuur. Hij rukt een spiegel
van een politieauto af en smijt deze autospiegel met al zijn kracht tegen het hoofd van Ronnie.
Ronnie valt op de grond en blaast zijn laatste adem uit. ‘Opgeruimd staat netjes’, denkt Gerrit.
Moord of doodslag?
,Waarom bestuderen we dit fenomeen?
De combinatie van een extreem gewelddadige aard van moord en doodslag, maar ook de meest
extreme vorm van crimineel gedrag.
Maar ook, omdat het zo meetbaar is. Andere vormen van geweldscriminaliteit: dark number
Bij moord en doodslag is er een dichotome uitkomst → Iemand is dood (0) of levend (1) →
sociaalwetenschappelijk handig en geografisch vergelijkbaar.
Natuurlijk heeft moord soms wel een dark number (prostituees, dak-en thuislozen), maar het aantal
levensdelicten blijft veel minder ongedocumenteerd dan andere vormen van geweldscriminaliteit →
moordratio is een meetbare tip van de ijsberg.
Wereldwijde homicide
In perspectief: moordratio boven de 30 = dezelfde mortaliteit als in oorlogsgebieden.
Factoren internationale verschillen (belangrijk voor toets)
Hoofdfactoren (verklaren het grootste aandeel van de variatie):
Factor 1: vuurwapens
Turbo-urbanisatie: jongen mensen trekken naar de
Factor 2: drugs
grote steden. Dit leidt tot meer criminaliteit door niet
Factor 3: alcohol
genoeg werk en woonplekken.
Demografische factoren:
Factor 4: armoede
Factor 5: gini-index (strain theory)
Factor 6: rule of law (heerschappij van het recht)
,1. Vuurwapens
• Noord-Amerika
• Centraal-Amerika
• Caraïben
• Zuid-Amerika
^ 2/3e van de homicide met een
vuurwapen
Hoe hoger de mate waarin men over een vuurwapen beschikt, hoe hoger de kans is dat een moord
met een vuurwapen wordt gepleegd.
Relatie vuurwapens en fataal geweld
Availability of means hypothesis Lethality Hypothesis
Omdat het wapen aanwezig is, zal er sneller Met eenzelfde intentie is de kans dat het conflict
gebruik van worden gemaakt vergeleken met fataal afloopt met een vuurwapen veel hoger dan
andere wapens. wanneer de verwonding wordt toegebracht met een
ander wapen.
Feit: Nederland bezit 5% van de inwoners een vuurwapen. In de VS > 75% (= fietsen in NL)
2. Drugs
Er zijn drie redenen dat de moordratio door drugs hoger is:
1. Psychofarmacologisch
a. Directe relatie: Onder invloed → impulsen → meer conflict
2. Economisch-compulsief
a. Drugsverslaving onderhouden: overgaan tot geweld om verslaving te ondersteunen
3. Systemische relatie
a. Drugshandel; moord als vergelding en/of wraak en/of loyaliteit
b. In Midden- en Zuid-Amerika en in delen van Afrika heel veel bendes. Je kan niet
rondkomen zonder lid van bende te zijn, veel systematische relaties
, 3. Alcohol
Duitsland, Frankrijk en Italië hebben veel liters per persoon per jaar Moordratio is in deze landen het
moordratio niet abnormaal hoog. Waarom niet?: ze drinken gedurende de dag veel, niet op een
moment veel (bing drinking).
Drinkpatronen: Snelheid nuttigen alcohol → binge drinking – in Rusland, Angola, Congo, Schotland is
dat veel.
4. Armoede
Armoede en geweld gaan hand in hand
• Minder dan 2 dollar per dag (10%)
• Minder dan 10 dollar (80%)
Armoede zorgt voor stress, dit wordt een dagelijkse strijd
• Spanning, frustratie en conflict
5. Gini-index
Gaat over het verschil tussen absolute en relatieve armoede. Voornamelijk wat een ander heeft wat
jij zelf niet hebt, dit zorgt voor frictie. Deze frictie kan tot moord leiden.
Statistische maatstaaf voor ongelijkheid, vaak weergegeven in ongelijkheid in inkomen of vermogen.
Confrontatie tussen de ‘have nots’ en de ‘haves’ in de criminologische literatuur: Strain Theory →
diegene zonder mogelijkheden geen legitieme manieren hebben om aan bepaalde zaken te komen.
Voorbeeld: Aan de ene kant van de muur zit een man met een laptop en aan de andere kant van de
muur zit een man die de laptop graag wil hebben → gebrek aan legitieme middelen → overval plegen
om aan middelen te komen of direct te overvallen.
6. Rule of Law
De heerschappij van het recht. Wanneer we spreken over een functionerende Rule of Law dan houdt
dat in dat een ieder aan de wet onderworpen is. Niet alleen de burgers, maar ook de staat.
Machtsstaat of politiestaat = zwakke Rule of Law: overheid staat boven de wet.
Een hoge Rule of Law drukken we uit in een Rule of Law Index: burgers kunnen zich tot het recht
wenden om hun conflicten op te lossen.
psychologie
Hoorcollege 1
Exodus 20:13
‘Gij zult niet doodslaan’ komt uit de bijbel. Het was toen al een waarde.
Juridische definities: EN DOODSLAG (belangrijk voor tentamen) Art. 289 en 291 // Art. 287, 288, 290
W.v.Str
Moord: ‘Hij die opzettelijk en met voorbedachten raden een ander van het leven berooft, wordt als
schuldig aan moord gestraft met een levenslange gevangenisstraf of een tijdelijke gevangenisstraf van
ten hoogste 30 jaren’
Doodslag: ‘Hij die opzettelijk een ander van het leven berooft, wordt als schuldig aan doodslag
gestraft met een levenslange gevangenisstraf of een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste 15
jaren’
Homicide: het onwettig om het leven brengen van een individu door een ander individu. Is een
verzamelbegrip voor onder andere moord en doodslag.
Wel homicide maar een uitzonderingen op strafrecht:
• Staat (oorlog)
• Doden van dieren
• Suïcide
Casus:
Gerrit, 47 jaar en geboren in Rotterdam, gaat naar een wedstrijd van Feyenoord. Feyenoord speelt
thuis tegen Ajax. De spanning is om te snijden. Via zijn familieapp verneemt Gerrit dat zijn jongere
broer, Ronnie, na verhuizing geboren in Amsterdam, ook in het stadion aanwezig is, maar dan als
diehard supporter van Ajax.
Gerrits bloed begint te koken nog voordat de wedstrijd is begonnen. De wedstrijd verloopt vol
spanning. Uiteindelijk wint Ajax met 2 tegen 1 van Feyenoord. Gerrit neemt zich voor om zich op de
parkeerplaats van de Kuip eens flink te gaan uitleven.
Aangekomen op de parkeerplaats starten de rellen. Het lot bepaalt dat Gerrit op een zeker moment
lijnrecht tegenover zijn broer Ronnie komt te staan. Gerrits ogen spuwen vuur. Hij rukt een spiegel
van een politieauto af en smijt deze autospiegel met al zijn kracht tegen het hoofd van Ronnie.
Ronnie valt op de grond en blaast zijn laatste adem uit. ‘Opgeruimd staat netjes’, denkt Gerrit.
Moord of doodslag?
,Waarom bestuderen we dit fenomeen?
De combinatie van een extreem gewelddadige aard van moord en doodslag, maar ook de meest
extreme vorm van crimineel gedrag.
Maar ook, omdat het zo meetbaar is. Andere vormen van geweldscriminaliteit: dark number
Bij moord en doodslag is er een dichotome uitkomst → Iemand is dood (0) of levend (1) →
sociaalwetenschappelijk handig en geografisch vergelijkbaar.
Natuurlijk heeft moord soms wel een dark number (prostituees, dak-en thuislozen), maar het aantal
levensdelicten blijft veel minder ongedocumenteerd dan andere vormen van geweldscriminaliteit →
moordratio is een meetbare tip van de ijsberg.
Wereldwijde homicide
In perspectief: moordratio boven de 30 = dezelfde mortaliteit als in oorlogsgebieden.
Factoren internationale verschillen (belangrijk voor toets)
Hoofdfactoren (verklaren het grootste aandeel van de variatie):
Factor 1: vuurwapens
Turbo-urbanisatie: jongen mensen trekken naar de
Factor 2: drugs
grote steden. Dit leidt tot meer criminaliteit door niet
Factor 3: alcohol
genoeg werk en woonplekken.
Demografische factoren:
Factor 4: armoede
Factor 5: gini-index (strain theory)
Factor 6: rule of law (heerschappij van het recht)
,1. Vuurwapens
• Noord-Amerika
• Centraal-Amerika
• Caraïben
• Zuid-Amerika
^ 2/3e van de homicide met een
vuurwapen
Hoe hoger de mate waarin men over een vuurwapen beschikt, hoe hoger de kans is dat een moord
met een vuurwapen wordt gepleegd.
Relatie vuurwapens en fataal geweld
Availability of means hypothesis Lethality Hypothesis
Omdat het wapen aanwezig is, zal er sneller Met eenzelfde intentie is de kans dat het conflict
gebruik van worden gemaakt vergeleken met fataal afloopt met een vuurwapen veel hoger dan
andere wapens. wanneer de verwonding wordt toegebracht met een
ander wapen.
Feit: Nederland bezit 5% van de inwoners een vuurwapen. In de VS > 75% (= fietsen in NL)
2. Drugs
Er zijn drie redenen dat de moordratio door drugs hoger is:
1. Psychofarmacologisch
a. Directe relatie: Onder invloed → impulsen → meer conflict
2. Economisch-compulsief
a. Drugsverslaving onderhouden: overgaan tot geweld om verslaving te ondersteunen
3. Systemische relatie
a. Drugshandel; moord als vergelding en/of wraak en/of loyaliteit
b. In Midden- en Zuid-Amerika en in delen van Afrika heel veel bendes. Je kan niet
rondkomen zonder lid van bende te zijn, veel systematische relaties
, 3. Alcohol
Duitsland, Frankrijk en Italië hebben veel liters per persoon per jaar Moordratio is in deze landen het
moordratio niet abnormaal hoog. Waarom niet?: ze drinken gedurende de dag veel, niet op een
moment veel (bing drinking).
Drinkpatronen: Snelheid nuttigen alcohol → binge drinking – in Rusland, Angola, Congo, Schotland is
dat veel.
4. Armoede
Armoede en geweld gaan hand in hand
• Minder dan 2 dollar per dag (10%)
• Minder dan 10 dollar (80%)
Armoede zorgt voor stress, dit wordt een dagelijkse strijd
• Spanning, frustratie en conflict
5. Gini-index
Gaat over het verschil tussen absolute en relatieve armoede. Voornamelijk wat een ander heeft wat
jij zelf niet hebt, dit zorgt voor frictie. Deze frictie kan tot moord leiden.
Statistische maatstaaf voor ongelijkheid, vaak weergegeven in ongelijkheid in inkomen of vermogen.
Confrontatie tussen de ‘have nots’ en de ‘haves’ in de criminologische literatuur: Strain Theory →
diegene zonder mogelijkheden geen legitieme manieren hebben om aan bepaalde zaken te komen.
Voorbeeld: Aan de ene kant van de muur zit een man met een laptop en aan de andere kant van de
muur zit een man die de laptop graag wil hebben → gebrek aan legitieme middelen → overval plegen
om aan middelen te komen of direct te overvallen.
6. Rule of Law
De heerschappij van het recht. Wanneer we spreken over een functionerende Rule of Law dan houdt
dat in dat een ieder aan de wet onderworpen is. Niet alleen de burgers, maar ook de staat.
Machtsstaat of politiestaat = zwakke Rule of Law: overheid staat boven de wet.
Een hoge Rule of Law drukken we uit in een Rule of Law Index: burgers kunnen zich tot het recht
wenden om hun conflicten op te lossen.
