Inzicht/ toepassing
Ethisch en Juridisch handelen – Ethiek – Kristof
Uvijn
EEN MOREEL PROBLEEM
Het is niet altijd niet voor iedereen een moreel probleem. à Aandacht voor context
Situatie is niet voor iedereen hetzelfde.
• Hangt af van perceptie van de situatie
• Waarden van betrokkenen
• Normen binnen cultuur of subcultuur waarin men functioneert.
Probleem wordt (exclusief) moreel probleem?
Vaak is probleem geen exclusief moreel probleem en is er ook economische,
organisatorische, politieke of psychologische dimensie aan verbonden.
Om te willen inzien of te willen weten dat er moreel probleem is, moet je bereid zijn morele
probleem in te zien
• Probleem krijgt morele dimensie als situatie/ handeling wordt beoordeeld wordt
vanuit moreel standpunt, verwijzend naar waarden & normen.
WAT ZIJN WAARDEN EN NORMEN EN HOE VERHOUDEN ZE ZICH TEGENOVER ELKAAR?
Waarden:
Dit is nastrevenswaardig.
Waarden zijn ideeën en opvattingen die door groep van mensen worden gedragen (bv
eerlijkheid, individuele vrijheid, respect voor de ander, …)
• Deze zijn abstract geformuleerd à zijn niet zomaar af te dwingen
• Kunt ernaar leven, inspireren, maar lijken nooit ten volle haalbaar
Waarden zijn evaluatief, laten toe om situatie te evalueren, geven aan wat waardevol is.
Normen:
Deze zijn prescriptief
Normen zijn contextgebonden, concrete gedragsregels en worden geformuleerd om
vooropgestelde waarden zo veel mogelijk te realiseren.
Geven aan wat je moet doen & wat je niet mag doen (zoals niet liegen, waarheid vertellen,
…)
• Normen zijn leidraad voor handelen
• Helpen bij beoordelen van gedrag of handeling
• Voldoet aan norm of niet
Pagina 1 van 15
,Inzicht/ toepassing
VANAF HET EINDE VAN DE JAREN ’60 IS EEN NIEUWE MEDISCHE ETHIEK ONTSTAAN.
WAT IS KENMERKEND VOOR DEZE ‘NIEUWE(?)’ MEDISCHE ETHIEK, WAARDOOR
VERSCHILT ZE VAN DE ‘VROEGERE’ MEDISCHE ETHIEK?
Medische ethiek jarenlang beroepsethiek geweest, vorm van ethiek die enkel door medici en
hulpverleners zelf beoefend werd.
à Resultaat was beroepscode
Naleven van beroepscode en de daarmee gepaard gaande attitudes, zorgde voor ‘goede’
Beroepsbeoefenaars
Na ’60 à nieuwe medische ethiek à gezondheidsethiek
• Deze houdt rekening met cliënt en zelfbeschikkingsrecht
Van bij begin een poging om zorgvragers stem te geven & grenzen te stellen aan de
medische macht.
Gewijzigde maatschappelijke & socioculturele context en ontwikkelingen in de
gezondheidszorg en welzijnszorg voedde noodzaak tot cliëntgerichte oriëntatie in de
medische ethiek
Nu ligt focus op stem van cliënt, vroeger meer op manier van handelen van medici &
hulpverleners
Pagina 2 van 15
,Inzicht/ toepassing
DE GEZONDHEIDSZORG KENT EEN STEEDS WIJZIGENDE CONTEXT.
EEN CLIËNTGERICHTE ORIËNTATIE IN DE MEDISCHE ETHIEK HANGT SAMEN MET DE
ONTWIKKELINGEN IN DE GENEESKUNDE ZELF, MAAR OOK MET VERANDERINGEN IN
SAMENLEVING EN DE CULTUUR.
BINNEN HET THEMA ‘MEDISCHE ETHIEK’ WORDEN VIJF FACTOREN NAAR VOOR
GESCHOVEN WAARDOOR NIEUWE VRAGEN/PROBLEMEN ONTSTAAN. WELKE ZIJN DE VIJF
FACTOREN?
1) Wetenschappelijk onderzoek:
Grote evolutie in wetenschappelijk onderzoek à vragen ontstaan van
proefpersonen, medische experimenten, nieuwe onderzoeksmethoden, …
2) Technologisch ontwikkeling:
Grote evolutie en toename van geneeskundige kennis à vragen ontstaan rond
overname van natuurlijke functies door technologie & apparatuur, macht over leven
en dood
3) Demografische verandering:
Gemiddelde leeftijdsstijging à vragen ontstaan rond nood aan medische
interventies bij hoogbejaarden, gebruik van zorgvoorzieningen, levensbeëindigend
handelen, …
4) Maatschappelijke veranderingen:
Ontwikkeling van actieve welvaartsstraat à vragen ontstaan rond hoge kost van
gezondheidszorg, wie krijgt zorg en wie niet, …
5) Morele onzekerheid:
Veranderingen in denken over ethiek à patiënt niet langer object is die behandeling
ondergaat
Vragen ontstaan rond zelfbeschikkingsrecht, patiëntenrechten, wie mag of moet
beslissen bij problemen …
VOLGENS BEAUCHAMP EN CHILDRESS IS MEDISCH HANDELEN GEBASEERD OP VIER
PRINCIPES (LATER ZIJN ER TWEE AAN TOEGEVOEGD).
GEEF DE VIER PRINCIPES DIE BESPROKEN EN GEBRUIKT WORDEN TIJDENS DE LESSEN
ETHIEK.
1) Weldoen of bevorderen van welzijn
2) Niet schaden
3) Respect voor autonomie
4) Rechtvaardigheid
Aangevuld met:
5) Bescherming van menselijke vrijheid
6) Gepast gebruik maken van middelen
Pagina 3 van 15
, Inzicht/ toepassing
Voorbeeld:
Welzijn van persoon en pijn bestrijden met medicatie à medicatie zorgt ervoor dat cliënt
suf wordt à niet meer autonoom kunnen beslissen
• Evolutie van medische technieken en behandelingen zorgt ervoor dat men in staat is
mensen langer in leven te houden
• Hierdoor nieuwe groep mensen met problemen die moeilijkheden ondervinden om
te participeren in de maatschappij
o Zeer ernstig letsel of stoornissen à vroeger onherroepelijk dood, nu
behandeld worden zodat persoon in leven blijft
§ Toch ernstige beperking bij uitvoeren van cliënt
ð Kan cliënt behandeling weigeren? Moet men deze weigering accepteren?
2 richtlijnen uit deontologische code voor ergo die onder ‘respect voor autonomie’ staan:
2 richtlijnen uit deontologische code voor ergo die onder ‘niet schaden’ staan:
Pagina 4 van 15
Ethisch en Juridisch handelen – Ethiek – Kristof
Uvijn
EEN MOREEL PROBLEEM
Het is niet altijd niet voor iedereen een moreel probleem. à Aandacht voor context
Situatie is niet voor iedereen hetzelfde.
• Hangt af van perceptie van de situatie
• Waarden van betrokkenen
• Normen binnen cultuur of subcultuur waarin men functioneert.
Probleem wordt (exclusief) moreel probleem?
Vaak is probleem geen exclusief moreel probleem en is er ook economische,
organisatorische, politieke of psychologische dimensie aan verbonden.
Om te willen inzien of te willen weten dat er moreel probleem is, moet je bereid zijn morele
probleem in te zien
• Probleem krijgt morele dimensie als situatie/ handeling wordt beoordeeld wordt
vanuit moreel standpunt, verwijzend naar waarden & normen.
WAT ZIJN WAARDEN EN NORMEN EN HOE VERHOUDEN ZE ZICH TEGENOVER ELKAAR?
Waarden:
Dit is nastrevenswaardig.
Waarden zijn ideeën en opvattingen die door groep van mensen worden gedragen (bv
eerlijkheid, individuele vrijheid, respect voor de ander, …)
• Deze zijn abstract geformuleerd à zijn niet zomaar af te dwingen
• Kunt ernaar leven, inspireren, maar lijken nooit ten volle haalbaar
Waarden zijn evaluatief, laten toe om situatie te evalueren, geven aan wat waardevol is.
Normen:
Deze zijn prescriptief
Normen zijn contextgebonden, concrete gedragsregels en worden geformuleerd om
vooropgestelde waarden zo veel mogelijk te realiseren.
Geven aan wat je moet doen & wat je niet mag doen (zoals niet liegen, waarheid vertellen,
…)
• Normen zijn leidraad voor handelen
• Helpen bij beoordelen van gedrag of handeling
• Voldoet aan norm of niet
Pagina 1 van 15
,Inzicht/ toepassing
VANAF HET EINDE VAN DE JAREN ’60 IS EEN NIEUWE MEDISCHE ETHIEK ONTSTAAN.
WAT IS KENMERKEND VOOR DEZE ‘NIEUWE(?)’ MEDISCHE ETHIEK, WAARDOOR
VERSCHILT ZE VAN DE ‘VROEGERE’ MEDISCHE ETHIEK?
Medische ethiek jarenlang beroepsethiek geweest, vorm van ethiek die enkel door medici en
hulpverleners zelf beoefend werd.
à Resultaat was beroepscode
Naleven van beroepscode en de daarmee gepaard gaande attitudes, zorgde voor ‘goede’
Beroepsbeoefenaars
Na ’60 à nieuwe medische ethiek à gezondheidsethiek
• Deze houdt rekening met cliënt en zelfbeschikkingsrecht
Van bij begin een poging om zorgvragers stem te geven & grenzen te stellen aan de
medische macht.
Gewijzigde maatschappelijke & socioculturele context en ontwikkelingen in de
gezondheidszorg en welzijnszorg voedde noodzaak tot cliëntgerichte oriëntatie in de
medische ethiek
Nu ligt focus op stem van cliënt, vroeger meer op manier van handelen van medici &
hulpverleners
Pagina 2 van 15
,Inzicht/ toepassing
DE GEZONDHEIDSZORG KENT EEN STEEDS WIJZIGENDE CONTEXT.
EEN CLIËNTGERICHTE ORIËNTATIE IN DE MEDISCHE ETHIEK HANGT SAMEN MET DE
ONTWIKKELINGEN IN DE GENEESKUNDE ZELF, MAAR OOK MET VERANDERINGEN IN
SAMENLEVING EN DE CULTUUR.
BINNEN HET THEMA ‘MEDISCHE ETHIEK’ WORDEN VIJF FACTOREN NAAR VOOR
GESCHOVEN WAARDOOR NIEUWE VRAGEN/PROBLEMEN ONTSTAAN. WELKE ZIJN DE VIJF
FACTOREN?
1) Wetenschappelijk onderzoek:
Grote evolutie in wetenschappelijk onderzoek à vragen ontstaan van
proefpersonen, medische experimenten, nieuwe onderzoeksmethoden, …
2) Technologisch ontwikkeling:
Grote evolutie en toename van geneeskundige kennis à vragen ontstaan rond
overname van natuurlijke functies door technologie & apparatuur, macht over leven
en dood
3) Demografische verandering:
Gemiddelde leeftijdsstijging à vragen ontstaan rond nood aan medische
interventies bij hoogbejaarden, gebruik van zorgvoorzieningen, levensbeëindigend
handelen, …
4) Maatschappelijke veranderingen:
Ontwikkeling van actieve welvaartsstraat à vragen ontstaan rond hoge kost van
gezondheidszorg, wie krijgt zorg en wie niet, …
5) Morele onzekerheid:
Veranderingen in denken over ethiek à patiënt niet langer object is die behandeling
ondergaat
Vragen ontstaan rond zelfbeschikkingsrecht, patiëntenrechten, wie mag of moet
beslissen bij problemen …
VOLGENS BEAUCHAMP EN CHILDRESS IS MEDISCH HANDELEN GEBASEERD OP VIER
PRINCIPES (LATER ZIJN ER TWEE AAN TOEGEVOEGD).
GEEF DE VIER PRINCIPES DIE BESPROKEN EN GEBRUIKT WORDEN TIJDENS DE LESSEN
ETHIEK.
1) Weldoen of bevorderen van welzijn
2) Niet schaden
3) Respect voor autonomie
4) Rechtvaardigheid
Aangevuld met:
5) Bescherming van menselijke vrijheid
6) Gepast gebruik maken van middelen
Pagina 3 van 15
, Inzicht/ toepassing
Voorbeeld:
Welzijn van persoon en pijn bestrijden met medicatie à medicatie zorgt ervoor dat cliënt
suf wordt à niet meer autonoom kunnen beslissen
• Evolutie van medische technieken en behandelingen zorgt ervoor dat men in staat is
mensen langer in leven te houden
• Hierdoor nieuwe groep mensen met problemen die moeilijkheden ondervinden om
te participeren in de maatschappij
o Zeer ernstig letsel of stoornissen à vroeger onherroepelijk dood, nu
behandeld worden zodat persoon in leven blijft
§ Toch ernstige beperking bij uitvoeren van cliënt
ð Kan cliënt behandeling weigeren? Moet men deze weigering accepteren?
2 richtlijnen uit deontologische code voor ergo die onder ‘respect voor autonomie’ staan:
2 richtlijnen uit deontologische code voor ergo die onder ‘niet schaden’ staan:
Pagina 4 van 15
