Samenvatting Methodologie Prof. Brusselle

Methodiek en design van
klinische studies
Inhoud
1. Onderzoeksvraag : Anatomie en fysiologie van klinisch wetenschappelijk
onderzoek....................................................................................................2
1.1 Anatomie van klinisch wetenschappelijk onderzoek: Studie...............4
1.1.1 Onderzoeksvraag..........................................................................4
1.1.2 Betekenis van de studie................................................................4
1.1.3 Design van de studie....................................................................5
1.1.4 Studiepopulatie.............................................................................6
1.1.5 Variabelen: metingen....................................................................6
1.1.6 Statistische methodologie............................................................7
1.2 Fysiologie van klinisch wetenschappelijk onderzoek...........................7
1.2.1 Ontwerpen van een klinische studie: design en implementatie. . .7
2. Selectie van studiepopulatie en uitkomsten............................................9
2.1 De selectie van de onderzoekspopulatie............................................9
2.1.1 Populatie.......................................................................................9
2.1.2 Selectiecriteria: inclusie- en exclusiecriteria.................................9
2.1.3 Sampling.....................................................................................10
2.1.4 Rekrutering.................................................................................10
2.2 Uitkomsten (outcomes / endpoints)..................................................11
2.2.1 Primaire versus secundaire uitkomsten......................................11
2.2.2 Surrogaat versus klinisch uitkomsten.........................................11
2.3 Metingen...........................................................................................12
2.3.1 Gezondheidsregisters en patiëntendossiers...............................12
2.3.2 Vragenlijsten...............................................................................12
3. Interventionele studies: RCT..................................................................14
3.1 Randomized controlled trials (RCTs)..................................................14
3.1.1 Fases van klinische studies.........................................................14
3.2 Randomisatie....................................................................................15
3.2.1 Clinical trials (RCT)......................................................................15


1

, 3.3 Blinderen...........................................................................................17
3.3.1 Placebo versus no-intervention..................................................17
3.4 Pragmatische trials...........................................................................18
3.4.1 Registratiestudies versus klinische praktijk................................18
3.5 Voordelen en nadelen van RCTs........................................................20
4. Observationele studies..........................................................................21
4.1 ‘Cross-sectional’ studies...................................................................22
4.2 Cohorte studies.................................................................................22
4.2.1 Prospectieve cohorte studie.......................................................24
4.2.2 Wanneer cohorte design?...........................................................24
4.3 ‘Case-control’ studies.......................................................................24
4.3.1 Odds ratio...................................................................................26
4.4 Nested case-control studie...............................................................27
5. Rapporteren van klinische studies ; Bias................................................28
5.1 Meedelen van onderzoeksresultaten................................................28
5.1.1 Publicatie in peer-reviewed tijdschriften.....................................29
5.1.2 Elementen van een artikel..........................................................29
5.1.3 Wat kan men publiceren?...........................................................30
5.2 STROBE richtlijnen............................................................................30
5.3 CONSORT richtlijnen..........................................................................30
5.4 Methods: Outcomes..........................................................................32
5.5 Publication bias / Reporting bias.......................................................33
6. Practicum klinische studies: hoe een paper beoordelen?......................34
6.1 Coping with confounders in obervational studies.............................35
6.2 Hoe een paper beoordelen?..............................................................35




1. Onderzoeksvraag : Anatomie en
fysiologie van klinisch wetenschappelijk
onderzoek
Wetenschappelijk onderzoek (vb global warming)

Probleem staat centraal


2

, 1. Tot goede diagnose komen : vb. temp van lucht, water meten en
vergelijken met 100 jaar geleden  temp stijgt
2. Impact? Gevolgen? : vb. meer extremen van droogte,
overstromingen, bosbranden …
3. Etiologie? Oorzaak? : vb. broeikasgassen
4. Interventie:
- Therapie: nadat het probleem zich voordoet
- Preventie: voordat het probleem zich voordoet

Klinisch wetenschappelijk onderzoek

1) Diagnose : liefst zo snel mogelijk
2) Prognose : hoe verloopt de ziekte in
de tijd?
3) Etiologie of oorzaak:
4) Als patiënt al ziek is -> therapie
5) Maar best preventie : bv
vaccinaties

Therapie:




Indeling onderzoekstypen

Bv. Nieuwe aandoening 
beschrijvend explorerend
onderzoek




Niveau van evidentie wordt bepaald door het soort studie dat je doet!!!

2 soorten:



3

, - Als onderzoeker toekijken =
observationele studies  laag niveau
van evidentie (C)
- Patienten met aandoening gaan
randomiseren in 2 groepen: ene krijgt
actieve behandeling en andere placebo
 pacient volgen  kijken naar de
uitkomsten: bv overleving  evidentie minstens niveau B

RCT= randomized controlled trials: studies die men moet doen als men
nieuw geneesmiddel ontwikkelt als men het op de markt wil brengen
 Intervenieert door te randomiseren en je hebt een controlegroep: Je
doet interventionele studies waarbij je gaat randomiseren en waarbij
je kan vgl hoe nieuwe behandeling het doet tov placebo of oudere
behandeling

1.1 Anatomie van klinisch wetenschappelijk onderzoek:
Studie
Studie (protocol): onderzoeksvraag, betekenis van de studie, design,
onderzoekspopulatie, variabelen (metingen), statistische methodologie

1.1.1 Onderzoeksvraag
FINER criteria voor een goede onderzoeksvraag:
 Feasible: Haalbaar
 Interesting
 Novel: (ver)nieuw(end)
 Ethical
 Relevant : bv Wat betekent je onderzoek? Verandert het iets aan de
diagnose of behandeling van een aandoening?

Je moet de vraag ‘So what?’ kunnen beantwoorden

1.1.2 Betekenis van de studie
 Wat is gekend?
- Literatuuronderzoek
 Welke vraag zal het geplande onderzoek beantwoorden?
 Welke is de betekenis van dit antwoord voor de klinische wetenschap
en de gezondheidszorg?
Wat is reeds bekend over het te onderzoeken probleem?
- Voorkomen van duplicatie van onderzoek
- Voorkomen dat onnodige fouten worden gemaakt bij de opzet en
uitvoering van het eigen onderzoek
- Leren uit fouten van anderen
1. Goede richtlijnen?


4