HCO4, synaptopathie
Mitochondriën, in de presynaptische bouton zitten veel mitochondriën voor energie voorziening en
in HCO8 zal blijken dat deze o.a. aangedaan zijn bij Parkinson.
Synaptopathiën, rechts zie je in en afbeelding schematisch aangegeven
welke aandoening gelinkt zijn aan problemen met synapsen:
- AD: Alzheimer (CW)
- ADHD: attention deficit hyperactivity disorder
- ASD: autism spectrum disoerder (HMG, CW, gastcollege)
- BDP: bipolaire stoornis
- FXS: fragiele-X-syndroom (HMG)
- HD: ziekte van Huntington
- ID: mentale retardatie (HMG)
- MDD: major depressive disorder
- SCZ: schizofrenie (CW)
Tussen haakjes staat aangegeven in welke hoorcolleges deze
aandoeningen uitgebreid behandeld worden. CW staat voor Corette
Wieringa en HMG voor Harold MacGillavry.
Oorzaak, je kan vaak niet stellen wat de oorzaak van een aandoening is, tenzij je met een familiale
aandoening te maken hebt die overgeërfd wordt. Daarentegen heb je ook sporadische oorzaken:
- Familiaal, hierbij zorgt een mutatie in een bepaald gen voor een aandoening. De oorzaak is in
dat geval monogenic en treedt vaak al vroeg op. Dit soort aandoeningen zijn voor
onderzoekers heel interessant. Bij elke aandoening is meestal maar in 1-2% van de gevallen
sprake van een familiale oorzaak en veel is dus nog onbekend.
- Sporadisch, veel vormen van een ziekte zijn niet familiaal en als gevolg niet zo zwart-wit.
Sporadische oorzaken zijn vaak polygenic, hebben een late onset en zijn meestal niet te
verklaren (idiopathisch). Er zijn vaak veel genen bij betrokken en je kan niet duidelijk stellen
dat 1 bepaalde mutatie voor de aandoening zorgt.
Mutaties, er zijn veel verschillende mogelijke mutaties,
waaronder:
- SNPs, single nucleotide polymorphisms, hierbij verschilt
één base tussen individuen. SNPs brengen niet een
oorzakelijk gevolg met zich mee, maar kunnen wel de
kans verhogen op het verkrijgen van een bepaalde
aandoening.
- CNVs, copy number variants, hierbij heb je te maken met
deleties of duplicaties van een stuk gen (dus meerdere
nucleotiden.) Zo zie je rechts chromosoom 17
aangegeven waarbij bepaalde regio’s aanwezig zijn die
heel erg kunnen verschillen in hun duplicaties/deleties.
GWAS, genome wide association studies, hierbij worden hele genomen
gesequenced en gekeken of in een patiëntenpopulatie een bepaald gen vaker
voorkomt dan in controle. Rechts is dit gedaan voor epilepsie. Op de y-as is de
geobserveerde frequentie van een mutatie aangegeven en op de x-as de
verwachte frequentie met daarbij het 95% BHI in stipjes. Zo zie je best wat
mutaties die gecorreleerd zijn met het ziektebeeld (kan zowel SNP, CNV of iets
anders zijn):
- KCNT1, is een calciumgevoelig kalium kanaal
- SCN2A, is een natriumkanaal
- SCN8A, is ook een natriumkanaal
- SCN1A, is ook een natriumkanaal
, - GABRB3, GABA receptor
- STXBP1, syntaxin binding protein 1
Ze hebben dus veel mutaties aangetroffen in kanalen bij epilepsie patiënten. Naast de paar stipjes
die hier te zien zijn, is nog sprake van veel meer andere mutaties die gecorreleerd worden met
epilepsie. In deze samenvatting zal dus enkel het topje van de ijsberg besproken worden.
Overzicht epilepsie mutaties, rechts is een
overzicht te zien van (pre)synaptische genen die
betrokken zijn bij epilepsie. De postsynaptische
genen zijn uit de tabel gehaald omdat dit
hoorcollege focust op de presynaps:
- STXBP1, syntaxin binding protein 1 wordt
ook wel Munc18 genoemd.
- DNM1, dynamine (afsnoering vesicles).
- SNAP-25, onderdeel van SNARE complex.
- SYN1, synapsin 1 zal ook aan bod komen.
Deze eiwitten zullen allemaal behandeld worden.
De andere uit het lijstje niet.
Epilepsie, een epileptische aanval wordt
beschreven als: ‘(long duration) of hypersynchronous neuronal activity.’ Lange duur staat hierbij
tussen haakjes omdat er ook versies van epilepsie zijn waarbij een aanval maar 10 seconden duurt
(absence/petit mal). Dit zie je vaak bij kinderen. Ze zitten er dan gewoon normaal bij, maar reageren
nergens op. Als een aanval langer dan 5 minuten gaat duren, spreek je van statische epilepsie. In dat
geval moet je toch wel snel naar het ziekenhuis. De meeste epileptische aanvallen duren echter
korter dan 5 minuten en gaan daarna weer over, maar alsnog kan je dit maar beter wel melden bij je
neuroloog, aangezien de kans op een 2e aanval groot is. Tegenwoordig wordt je al met epilepsie
gediagnosticeerd als je één aanval hebt gehad met de verwachting dat er meerdere zullen volgen.
Hypersynchronous neuronal activity, houdt in dat heel veel neuronen tegelijkertijd
vuren. Dit kan je waarnemen met een EJG. Als alle neuronen in je brein afzonderlijk
van elkaar vuren, zie je niks op de EJG want alle signaaltjes doven elkaar dan uit. Pas
als ze tegelijkertijd gaan vuren, ga je pieken zien. In het donkergeel zie je een
normale EJG met hoge frequentie en lage amplitude. Bij epilepsie wordt de
amplitude hoger en frequentie lager wat betekent dat neuronen tegelijkertijd aan
het vuren zijn.
Getallen epilepsie, wereldwijd zijn
er zo’n 30 miljoen epilepsie
patiënten en het komt dus veel voor.
In Nederland leidt 10-12 op 1000
mensen aan epilepsie. Verder komt
epilepsie meer voor bij mannen dan
vrouwen en is het
leeftijdsafhankelijk. Zo heb je een
piek bij kinderen wat waarschijnlijk komt door de
ontwikkeling van het brein en een piek bij ouderen
wat waarschijnlijk komt door co-morbiditeit. In dat geval leiden ouderen aan aandoeningen die ook
resulteren in epilepsie.
Oorzaken epilepsie, er zijn meerdere mogelijke oorzaken voor epilepsie
- Genetisch, vaak is epilepsie gekoppeld aan meerdere genen.
- Hersenletsel, als je hersenletsel hebt gehad, vergroot dat de kans op het ontwikkelen van
epilepsie.
- Hersentumor, druk kan weefsel exciteren en daardoor een epileptische focus induceren.
- Beroerte, hierbij sterven stukjes hersenweefsel af die opgevuld zullen worden met gliacellen.
Hier kunnen epileptische foci ontstaan.
Mitochondriën, in de presynaptische bouton zitten veel mitochondriën voor energie voorziening en
in HCO8 zal blijken dat deze o.a. aangedaan zijn bij Parkinson.
Synaptopathiën, rechts zie je in en afbeelding schematisch aangegeven
welke aandoening gelinkt zijn aan problemen met synapsen:
- AD: Alzheimer (CW)
- ADHD: attention deficit hyperactivity disorder
- ASD: autism spectrum disoerder (HMG, CW, gastcollege)
- BDP: bipolaire stoornis
- FXS: fragiele-X-syndroom (HMG)
- HD: ziekte van Huntington
- ID: mentale retardatie (HMG)
- MDD: major depressive disorder
- SCZ: schizofrenie (CW)
Tussen haakjes staat aangegeven in welke hoorcolleges deze
aandoeningen uitgebreid behandeld worden. CW staat voor Corette
Wieringa en HMG voor Harold MacGillavry.
Oorzaak, je kan vaak niet stellen wat de oorzaak van een aandoening is, tenzij je met een familiale
aandoening te maken hebt die overgeërfd wordt. Daarentegen heb je ook sporadische oorzaken:
- Familiaal, hierbij zorgt een mutatie in een bepaald gen voor een aandoening. De oorzaak is in
dat geval monogenic en treedt vaak al vroeg op. Dit soort aandoeningen zijn voor
onderzoekers heel interessant. Bij elke aandoening is meestal maar in 1-2% van de gevallen
sprake van een familiale oorzaak en veel is dus nog onbekend.
- Sporadisch, veel vormen van een ziekte zijn niet familiaal en als gevolg niet zo zwart-wit.
Sporadische oorzaken zijn vaak polygenic, hebben een late onset en zijn meestal niet te
verklaren (idiopathisch). Er zijn vaak veel genen bij betrokken en je kan niet duidelijk stellen
dat 1 bepaalde mutatie voor de aandoening zorgt.
Mutaties, er zijn veel verschillende mogelijke mutaties,
waaronder:
- SNPs, single nucleotide polymorphisms, hierbij verschilt
één base tussen individuen. SNPs brengen niet een
oorzakelijk gevolg met zich mee, maar kunnen wel de
kans verhogen op het verkrijgen van een bepaalde
aandoening.
- CNVs, copy number variants, hierbij heb je te maken met
deleties of duplicaties van een stuk gen (dus meerdere
nucleotiden.) Zo zie je rechts chromosoom 17
aangegeven waarbij bepaalde regio’s aanwezig zijn die
heel erg kunnen verschillen in hun duplicaties/deleties.
GWAS, genome wide association studies, hierbij worden hele genomen
gesequenced en gekeken of in een patiëntenpopulatie een bepaald gen vaker
voorkomt dan in controle. Rechts is dit gedaan voor epilepsie. Op de y-as is de
geobserveerde frequentie van een mutatie aangegeven en op de x-as de
verwachte frequentie met daarbij het 95% BHI in stipjes. Zo zie je best wat
mutaties die gecorreleerd zijn met het ziektebeeld (kan zowel SNP, CNV of iets
anders zijn):
- KCNT1, is een calciumgevoelig kalium kanaal
- SCN2A, is een natriumkanaal
- SCN8A, is ook een natriumkanaal
- SCN1A, is ook een natriumkanaal
, - GABRB3, GABA receptor
- STXBP1, syntaxin binding protein 1
Ze hebben dus veel mutaties aangetroffen in kanalen bij epilepsie patiënten. Naast de paar stipjes
die hier te zien zijn, is nog sprake van veel meer andere mutaties die gecorreleerd worden met
epilepsie. In deze samenvatting zal dus enkel het topje van de ijsberg besproken worden.
Overzicht epilepsie mutaties, rechts is een
overzicht te zien van (pre)synaptische genen die
betrokken zijn bij epilepsie. De postsynaptische
genen zijn uit de tabel gehaald omdat dit
hoorcollege focust op de presynaps:
- STXBP1, syntaxin binding protein 1 wordt
ook wel Munc18 genoemd.
- DNM1, dynamine (afsnoering vesicles).
- SNAP-25, onderdeel van SNARE complex.
- SYN1, synapsin 1 zal ook aan bod komen.
Deze eiwitten zullen allemaal behandeld worden.
De andere uit het lijstje niet.
Epilepsie, een epileptische aanval wordt
beschreven als: ‘(long duration) of hypersynchronous neuronal activity.’ Lange duur staat hierbij
tussen haakjes omdat er ook versies van epilepsie zijn waarbij een aanval maar 10 seconden duurt
(absence/petit mal). Dit zie je vaak bij kinderen. Ze zitten er dan gewoon normaal bij, maar reageren
nergens op. Als een aanval langer dan 5 minuten gaat duren, spreek je van statische epilepsie. In dat
geval moet je toch wel snel naar het ziekenhuis. De meeste epileptische aanvallen duren echter
korter dan 5 minuten en gaan daarna weer over, maar alsnog kan je dit maar beter wel melden bij je
neuroloog, aangezien de kans op een 2e aanval groot is. Tegenwoordig wordt je al met epilepsie
gediagnosticeerd als je één aanval hebt gehad met de verwachting dat er meerdere zullen volgen.
Hypersynchronous neuronal activity, houdt in dat heel veel neuronen tegelijkertijd
vuren. Dit kan je waarnemen met een EJG. Als alle neuronen in je brein afzonderlijk
van elkaar vuren, zie je niks op de EJG want alle signaaltjes doven elkaar dan uit. Pas
als ze tegelijkertijd gaan vuren, ga je pieken zien. In het donkergeel zie je een
normale EJG met hoge frequentie en lage amplitude. Bij epilepsie wordt de
amplitude hoger en frequentie lager wat betekent dat neuronen tegelijkertijd aan
het vuren zijn.
Getallen epilepsie, wereldwijd zijn
er zo’n 30 miljoen epilepsie
patiënten en het komt dus veel voor.
In Nederland leidt 10-12 op 1000
mensen aan epilepsie. Verder komt
epilepsie meer voor bij mannen dan
vrouwen en is het
leeftijdsafhankelijk. Zo heb je een
piek bij kinderen wat waarschijnlijk komt door de
ontwikkeling van het brein en een piek bij ouderen
wat waarschijnlijk komt door co-morbiditeit. In dat geval leiden ouderen aan aandoeningen die ook
resulteren in epilepsie.
Oorzaken epilepsie, er zijn meerdere mogelijke oorzaken voor epilepsie
- Genetisch, vaak is epilepsie gekoppeld aan meerdere genen.
- Hersenletsel, als je hersenletsel hebt gehad, vergroot dat de kans op het ontwikkelen van
epilepsie.
- Hersentumor, druk kan weefsel exciteren en daardoor een epileptische focus induceren.
- Beroerte, hierbij sterven stukjes hersenweefsel af die opgevuld zullen worden met gliacellen.
Hier kunnen epileptische foci ontstaan.
