INHOUDSTAFEL
Infectieziekten en vaccins............................................................................................................................. 1
Soorten vaccins..........................................................................................................................................3
Samenstelling van een vaccin........................................................................................................ 4
Actieve vaccinatie...........................................................................................................................4
Levend-afgezwakte vaccins..................................................................................................... 4
Passieve vaccinatie........................................................................................................................ 5
Niet-levende vaccins................................................................................................................ 5
Belangrijk aspect van vaccinatie................................................................................................................ 8
Groepsimmuniteit........................................................................................................................... 8
Hexavalent vaccin.......................................................................................................................................... 9
Opbouw en samenstelling.......................................................................................................................... 9
Hexavalente vaccins in Europa.................................................................................................... 10
Tetanus (klem) (Clostridium tetani)............................................................................................... 11
Vaccinatieschema................................................................................................................... 11
Difterie (kroep) (Corynebacterium diphtheriae)............................................................................ 12
Vaccinatieschema...................................................................................................................13
Pertussis (kinkhoest) (Bordetella pertussis)................................................................................. 13
Vaccinatieschema...................................................................................................................14
Haemophilus influenzae type B (Hib)........................................................................................... 15
Vaccinatieschema...................................................................................................................15
Hepatitis B (HBV)......................................................................................................................... 16
Vaccinatieschema...................................................................................................................17
Trivalent vaccin: mazelen - bof - rubella.................................................................................................... 19
Trivalent vaccin........................................................................................................................................ 19
Mazelen........................................................................................................................................ 19
Bof (mumps)................................................................................................................................. 20
Rubella......................................................................................................................................... 20
Varicella-zoster virus (VZV) (Herpes zoster)............................................................................................ 20
Windpokken (chickenpox)............................................................................................................ 21
Varicella vaccins........................................................................................................................... 21
Polio.............................................................................................................................................................. 23
Poliovirus..................................................................................................................................................23
Poliomyelitis..................................................................................................................................23
Geschiedenis................................................................................................................................24
Vaccines................................................................................................................................................... 24
Eradicatie......................................................................................................................................24
Challenges....................................................................................................................................25
Belangrijkste risicofactoren in LMIC............................................................................................. 25
Global switch van tOPV naar bOPV (2016)..................................................................................26
Ontwikkeling novel oral polio vaccin type 2 (nOPV2)...............................................................................27
Niet allemaal koek en ei…........................................................................................................................28
Conclusie..................................................................................................................................................28
Maternale vaccinatie.................................................................................................................................... 29
, Waarom vaccineren tijdens de zwangerschap.........................................................................................29
Van taboe naar indicatie............................................................................................................... 29
Strategie voor maternale vaccinatie......................................................................................................... 29
Algemene regels voor vaccinatie tijdens de zwangerschap......................................................... 30
Het immuunsysteem tijdens zwangerschap............................................................................................. 30
Humorale immuunrespons........................................................................................................... 30
Maternale antilichamen................................................................................................................ 31
Concept van vaccinatie tijdens zwangerschap........................................................................................ 32
Impact van maternale antistoffen op de zuigeling........................................................................ 32
Influenza...................................................................................................................................................32
Pertussis...................................................................................................................................................34
COVID-19.................................................................................................................................................37
RSV.......................................................................................................................................................... 38
Verdere aanbevelingen............................................................................................................................ 39
Group B streptococcus (GBS)...................................................................................................... 39
Overzicht.................................................................................................................................................. 40
Zuigelingenvaccinatie: meningokokken, pneumokokken en rota...........................................................41
Meningokokken (Neisseria meningitidis)..................................................................................................41
Pneumokokken.........................................................................................................................................45
Rotavirus.................................................................................................................................................. 47
Vaccinatie van volwassenen....................................................................................................................... 50
Inleiding.................................................................................................................................................... 50
Influenza (griep)....................................................................................................................................... 51
Pneumokokken.........................................................................................................................................54
RSV.......................................................................................................................................................... 57
Herpes Zoster...........................................................................................................................................58
COVID-19.................................................................................................................................................59
Tdap......................................................................................................................................................... 63
Het ideale (volwassen) vaccin..................................................................................................................63
HPV infectie en preventie............................................................................................................................ 64
Humaan Papillomavirus........................................................................................................................... 64
HPV-vaccinatie......................................................................................................................................... 66
HPV-testing via urine................................................................................................................................69
Overzicht boosters.......................................................................................................................................70
1
,Infectieziekten en vaccins
“Een epidemie wordt gedreven door het aantal vatbare mensen, niet door het aantal zieken.”
leerdoelen
● weten hoe een vaccin werkt
● de verschillende soorten vaccins kennen
● de impact van vaccinatie begrijpen en kunnen uitleggen (bv. mazelen)
● vaccinatie technieken
● de Belgische aanbevelingen kennen en kunnen uitleggen
● de verschillende vaccins in het Belgisch vaccinatieschema kennen
Geschiedenis
Jenner, MD in Berkeley (1749-1823)
● wilde mensen vaccineren met de inhoud van koepokkenpustels om te zien of ze vatbaar of
beschermd waren tegen pokken
● per ongeluk was er op dat moment een koepokkenepidemie op een boerderij vlakbij zijn
huisartsenpraktijk
● James Phipps, 8 jaar oud, werd ingeënt door arm-tot-arm overdracht van pustelmateriaal van
melkmeisje
○ eerste dagen na inenting enige zwelling van de lymfeklieren, verder geen probleem
⇒ kruisbescherming via koepokkenvaccin (levend afgezwakt vaccin)
uitroeiing van pokken: Balmis expeditie (1803)
● weeskinderen: waren nog niet blootgesteld aan pokken (naïef)
● werden gevaccineerd met koepokkenvaccin
● weeskinderen als drager van koepokken, waarvan koepokkenvirus werd gebruikt voor vaccins
1989: WHO verklaart pokken uitgeroeid dankzij menselijke tussenkomt
Waarom vaccineren we
rol van vaccinatie in disease control
● aantal vatbare verminderen
● beschermen tegen infectieziekten
● beschermen tegen dragerschap
● terugdringen van morbiditeit (ziekmakend effect) en mortaliteit
● controle van transmissie
● mogelijkheid tot eliminatie (één werelddeel)
● mogelijkheid tot eradicatie (de hele wereld)
○ via gastheer, transmissie wijze of hulpmiddelen
Wat is een vaccin
● bestaat uit minstens één antigeen
● doel: het afweersysteem stimuleren om de mens te beschermen tegen infectie en/of ziekte
○ immuunsysteem van een persoon (natuurlijke afweer) stimuleren en voorbereiden om een
bepaalde kiem te herkennen en zich tegen die kiem/infectieziekte te verdedigen
○ bij contact met die kiem herkent het immuunsysteem die bewuste kiem en, omdat het al
voorbereid is die kiem aan te vallen, beschermt het je tegen die kiem
⇒ via één lichaamsvreemd eiwit een immuun-antwoord opwekken (cellen en antistoffen)
2
, Hoe werkt een vaccin
● heel specifiek (beschermt tegen één stam), geen kruisbescherming
○ nadeel: beschermt niet tegen nieuwe mutaties
● bevat een geheuge, liefst levenslang
● opbouwen van immuniteit via een aantal vaccinaties
● werkt niet onmiddellijk (na 3-4 weken)
kenmerken verworven immuunsysteem
● specificiteit
● geheugen
● onderscheid eigen vs. niet-eigen
Mechanisme
1. vaccin toedienen: nasaal, dermaal, mucosaal, IM …
2. vaccin wordt opgepikt door antigen-presenting-cells (APC)
3. APC presenteert antigenen van vaccin aan T-helpercellen (TH)
4. TH worden geactiveerd en evolueren tot T-geheugencellen (TM) of
activeren B-cellen
5. B-cellen ontwikkelen IgM antistoffen (eerste type antilichamen)
6. B-cellen rijpen/evolueren tot plasmacellen (PC) of tot
B-geheugencellen
7. plasmacellen ontwikkelen finale IgG antistoffen
Antistoffen
antilichamen beschermen ons tegen infecties
● blokkeren de binding van pathogenen aan receptoren
op het celoppervlak
● blokkeren de toxine-activiteit
● activeren complementen
● helpen fagocytose via opsonisatie
● activeren granulocyten die ontstekingsprocessen
bevorderen
Kinetiek van primaire/secundaire B-antilichamen immuunantwoord
bij primaire blootstelling: adaptive immune respons
● nauwe interactie en communicatie tussen verschillende cellen: APC, T- en B-cellen
● productie van antigen-specifieke antilichamen
● opbouw van immunologisch geheugen: B- en T-geheugencellen
bij boostervaccin of secundaire blootstelling: snelle en passende reactie
bij hernieuwde ontmoeting met het vaccin of de ziekteverwekker zelf
● secundair immuunantwoord (booster respons) en rijping van
B-geheugencellen tot plasmacellen die direct (beschermende) IgG
antistoffen produceren
● karakteristieken
○ kinetiek: snellere toename van serum IgG (4-7 dagen)
○ specificiteit van IgG reeds heel hoog
3
Infectieziekten en vaccins............................................................................................................................. 1
Soorten vaccins..........................................................................................................................................3
Samenstelling van een vaccin........................................................................................................ 4
Actieve vaccinatie...........................................................................................................................4
Levend-afgezwakte vaccins..................................................................................................... 4
Passieve vaccinatie........................................................................................................................ 5
Niet-levende vaccins................................................................................................................ 5
Belangrijk aspect van vaccinatie................................................................................................................ 8
Groepsimmuniteit........................................................................................................................... 8
Hexavalent vaccin.......................................................................................................................................... 9
Opbouw en samenstelling.......................................................................................................................... 9
Hexavalente vaccins in Europa.................................................................................................... 10
Tetanus (klem) (Clostridium tetani)............................................................................................... 11
Vaccinatieschema................................................................................................................... 11
Difterie (kroep) (Corynebacterium diphtheriae)............................................................................ 12
Vaccinatieschema...................................................................................................................13
Pertussis (kinkhoest) (Bordetella pertussis)................................................................................. 13
Vaccinatieschema...................................................................................................................14
Haemophilus influenzae type B (Hib)........................................................................................... 15
Vaccinatieschema...................................................................................................................15
Hepatitis B (HBV)......................................................................................................................... 16
Vaccinatieschema...................................................................................................................17
Trivalent vaccin: mazelen - bof - rubella.................................................................................................... 19
Trivalent vaccin........................................................................................................................................ 19
Mazelen........................................................................................................................................ 19
Bof (mumps)................................................................................................................................. 20
Rubella......................................................................................................................................... 20
Varicella-zoster virus (VZV) (Herpes zoster)............................................................................................ 20
Windpokken (chickenpox)............................................................................................................ 21
Varicella vaccins........................................................................................................................... 21
Polio.............................................................................................................................................................. 23
Poliovirus..................................................................................................................................................23
Poliomyelitis..................................................................................................................................23
Geschiedenis................................................................................................................................24
Vaccines................................................................................................................................................... 24
Eradicatie......................................................................................................................................24
Challenges....................................................................................................................................25
Belangrijkste risicofactoren in LMIC............................................................................................. 25
Global switch van tOPV naar bOPV (2016)..................................................................................26
Ontwikkeling novel oral polio vaccin type 2 (nOPV2)...............................................................................27
Niet allemaal koek en ei…........................................................................................................................28
Conclusie..................................................................................................................................................28
Maternale vaccinatie.................................................................................................................................... 29
, Waarom vaccineren tijdens de zwangerschap.........................................................................................29
Van taboe naar indicatie............................................................................................................... 29
Strategie voor maternale vaccinatie......................................................................................................... 29
Algemene regels voor vaccinatie tijdens de zwangerschap......................................................... 30
Het immuunsysteem tijdens zwangerschap............................................................................................. 30
Humorale immuunrespons........................................................................................................... 30
Maternale antilichamen................................................................................................................ 31
Concept van vaccinatie tijdens zwangerschap........................................................................................ 32
Impact van maternale antistoffen op de zuigeling........................................................................ 32
Influenza...................................................................................................................................................32
Pertussis...................................................................................................................................................34
COVID-19.................................................................................................................................................37
RSV.......................................................................................................................................................... 38
Verdere aanbevelingen............................................................................................................................ 39
Group B streptococcus (GBS)...................................................................................................... 39
Overzicht.................................................................................................................................................. 40
Zuigelingenvaccinatie: meningokokken, pneumokokken en rota...........................................................41
Meningokokken (Neisseria meningitidis)..................................................................................................41
Pneumokokken.........................................................................................................................................45
Rotavirus.................................................................................................................................................. 47
Vaccinatie van volwassenen....................................................................................................................... 50
Inleiding.................................................................................................................................................... 50
Influenza (griep)....................................................................................................................................... 51
Pneumokokken.........................................................................................................................................54
RSV.......................................................................................................................................................... 57
Herpes Zoster...........................................................................................................................................58
COVID-19.................................................................................................................................................59
Tdap......................................................................................................................................................... 63
Het ideale (volwassen) vaccin..................................................................................................................63
HPV infectie en preventie............................................................................................................................ 64
Humaan Papillomavirus........................................................................................................................... 64
HPV-vaccinatie......................................................................................................................................... 66
HPV-testing via urine................................................................................................................................69
Overzicht boosters.......................................................................................................................................70
1
,Infectieziekten en vaccins
“Een epidemie wordt gedreven door het aantal vatbare mensen, niet door het aantal zieken.”
leerdoelen
● weten hoe een vaccin werkt
● de verschillende soorten vaccins kennen
● de impact van vaccinatie begrijpen en kunnen uitleggen (bv. mazelen)
● vaccinatie technieken
● de Belgische aanbevelingen kennen en kunnen uitleggen
● de verschillende vaccins in het Belgisch vaccinatieschema kennen
Geschiedenis
Jenner, MD in Berkeley (1749-1823)
● wilde mensen vaccineren met de inhoud van koepokkenpustels om te zien of ze vatbaar of
beschermd waren tegen pokken
● per ongeluk was er op dat moment een koepokkenepidemie op een boerderij vlakbij zijn
huisartsenpraktijk
● James Phipps, 8 jaar oud, werd ingeënt door arm-tot-arm overdracht van pustelmateriaal van
melkmeisje
○ eerste dagen na inenting enige zwelling van de lymfeklieren, verder geen probleem
⇒ kruisbescherming via koepokkenvaccin (levend afgezwakt vaccin)
uitroeiing van pokken: Balmis expeditie (1803)
● weeskinderen: waren nog niet blootgesteld aan pokken (naïef)
● werden gevaccineerd met koepokkenvaccin
● weeskinderen als drager van koepokken, waarvan koepokkenvirus werd gebruikt voor vaccins
1989: WHO verklaart pokken uitgeroeid dankzij menselijke tussenkomt
Waarom vaccineren we
rol van vaccinatie in disease control
● aantal vatbare verminderen
● beschermen tegen infectieziekten
● beschermen tegen dragerschap
● terugdringen van morbiditeit (ziekmakend effect) en mortaliteit
● controle van transmissie
● mogelijkheid tot eliminatie (één werelddeel)
● mogelijkheid tot eradicatie (de hele wereld)
○ via gastheer, transmissie wijze of hulpmiddelen
Wat is een vaccin
● bestaat uit minstens één antigeen
● doel: het afweersysteem stimuleren om de mens te beschermen tegen infectie en/of ziekte
○ immuunsysteem van een persoon (natuurlijke afweer) stimuleren en voorbereiden om een
bepaalde kiem te herkennen en zich tegen die kiem/infectieziekte te verdedigen
○ bij contact met die kiem herkent het immuunsysteem die bewuste kiem en, omdat het al
voorbereid is die kiem aan te vallen, beschermt het je tegen die kiem
⇒ via één lichaamsvreemd eiwit een immuun-antwoord opwekken (cellen en antistoffen)
2
, Hoe werkt een vaccin
● heel specifiek (beschermt tegen één stam), geen kruisbescherming
○ nadeel: beschermt niet tegen nieuwe mutaties
● bevat een geheuge, liefst levenslang
● opbouwen van immuniteit via een aantal vaccinaties
● werkt niet onmiddellijk (na 3-4 weken)
kenmerken verworven immuunsysteem
● specificiteit
● geheugen
● onderscheid eigen vs. niet-eigen
Mechanisme
1. vaccin toedienen: nasaal, dermaal, mucosaal, IM …
2. vaccin wordt opgepikt door antigen-presenting-cells (APC)
3. APC presenteert antigenen van vaccin aan T-helpercellen (TH)
4. TH worden geactiveerd en evolueren tot T-geheugencellen (TM) of
activeren B-cellen
5. B-cellen ontwikkelen IgM antistoffen (eerste type antilichamen)
6. B-cellen rijpen/evolueren tot plasmacellen (PC) of tot
B-geheugencellen
7. plasmacellen ontwikkelen finale IgG antistoffen
Antistoffen
antilichamen beschermen ons tegen infecties
● blokkeren de binding van pathogenen aan receptoren
op het celoppervlak
● blokkeren de toxine-activiteit
● activeren complementen
● helpen fagocytose via opsonisatie
● activeren granulocyten die ontstekingsprocessen
bevorderen
Kinetiek van primaire/secundaire B-antilichamen immuunantwoord
bij primaire blootstelling: adaptive immune respons
● nauwe interactie en communicatie tussen verschillende cellen: APC, T- en B-cellen
● productie van antigen-specifieke antilichamen
● opbouw van immunologisch geheugen: B- en T-geheugencellen
bij boostervaccin of secundaire blootstelling: snelle en passende reactie
bij hernieuwde ontmoeting met het vaccin of de ziekteverwekker zelf
● secundair immuunantwoord (booster respons) en rijping van
B-geheugencellen tot plasmacellen die direct (beschermende) IgG
antistoffen produceren
● karakteristieken
○ kinetiek: snellere toename van serum IgG (4-7 dagen)
○ specificiteit van IgG reeds heel hoog
3
