SAMENVATTING ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
,HOOFDSTUK 1: KENNISMAKING MET ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
Het terrein van de ontwikkelingspsychologie
1.1 DEFINITIE VAN ONTWIKKELING:
Verandering en voortgang (of progressie) zijn twee essentiële kenmerken van ontwikkeling.
Ontwikkeling laat zich als een getrapt proces beschrijven waarin elke trede op een ‘hoger’
niveau staat en meer op het eindresultaat lijkt dan de trede die eraan vooraf ging.
Woorden als: rijping, groei en differentiatie zijn uit de biologie afkomstig en verwijzen naar
processen die kenmerkend zijn voor de soort.
Rijping impliceert verandering en vooruitgang op twee niveaus: van klein naar groot (groei)
en van eenvoudig naar complex (differentiatie).
Leren verwijst naar het verwerven van kennis en vaardigheden op basis van ervaring. We
leren ons op alle mogelijke manieren aan te passen aan de eisen van de omgeving en
verhogen daarmee onze competentie, dat wil zeggen ons vermogen om grip op de omgeving
te krijgen.
1.2 KINDER- EN JEUGDJAREN: EEN AFBAKENING
Tijd is een belangrijk element in de ontwikkelingspsychologie. Dit zien we terug in de
toegepaste onderzoekmethoden, zoals het longitudinale onderzoek waarin men
meetresultaten op verschillende tijdstippen met elkaar vergelijkt.
We onderscheiden de volgende ontwikkelingsperioden:
1. Babyperiode (0-12 maanden)
2. Peuterperiode (1-4 jaar)
3. Kleuterperiode (4-6 jaar)
4. Schoolperiode (6-12 jaar)
5. Adolescentie (12-18 jaar)
,Babyperiode (0-12 maanden)
We spreken van een baby of zuigeling zolang het kind nog niet loopt. In het eerste levensjaar
is het groei- en ontwikkelingstempo heel hoog. Vooral op motorisch gebied zijn
ontwikkelingen spectaculair. Een van de belangrijke ontwikkelingen in het eerste jaar is het
ontstaan van de eerste gehechtheidrelatie.
Peuterperiode (1-4 jaar)
Een peuter begint ondernemend en zelfbewust te worden in deze levensfase. Talloze nieuwe
vaardigheden zorgen voor een geweldige toename van verkenningsmogelijkheden en
leerervaringen. De belangrijkste daarvan in taalontwikkeling en sociale en communicatieve
vaardigheden. Een eigenschap die we veel tegen gaan komen is egocentrisme. Peuters
denken en handelen vanuit hun eigen belevingswereld en kunnen zich nog niet in andere
verplaatsen.
Kleuterperiode (4-6 jaar)
De kleuter is meer op andere kinderen gericht en beschikt meestal over een rijke fantasie. In
Nederland gaan de meeste kinderen vanaf 4 jaar naar school, maar de leerplicht begint pas
met vijf jaar. De omgeving van kleuters breidt zich uit doordat er via de school meer contact
met leeftijdsgenootjes is, maar ook komen kleuters meer in contact met buurtkinderen.
Buitenspelen wordt aantrekkelijk.
Schoolperiode (6-12 jaar)
De cognitieve ontwikkeling neemt in deze fase een belangrijke plaats in. Naast school en
buurt komen veel schoolkinderen via sport- of hobbyactiviteiten met andere kinderen en
volwassenen in contact.
Adolescentie (12-18 jaar)
Het begin van adolescentie wordt ingeluid door de puberteit, waarmee de periode van
geslachtsrijping wordt bedoeld. Een belangrijk aspect in deze fase is de ontwikkeling van
seksualiteit en identiteit.
, Ontwikkelingsfase Leeftijd Omgeving Kenmerken
Babyperiode 0-12 maanden Gezin, kinderopvang Snelle groei en
ontwikkeling,
afhankelijk van zorg en
bescherming, eerste
gehechtheidrelatie
Peuterperiode 1-4 jaar Gezin, Door beweging en
kinderopvang, spreek meer
peuterspeelzaal autonoom, denkt en
handelt nog
egocentrisch
Kleuterperiode 4-6 jaar Gezin, groep 1-2 Sociale ontwikkeling
basisschool, buurt, neemt toe, speelt met
naschoolse opvang veel fantasie,
Schoolperiode 6-12 jaar Gezin, groep 3-8 Cognitieve
basisschool, buurt, ontwikkeling, sociale
naschoolse opvang, contacten verbreden
sport/ hobbyclub zich
Adolescentie 12-18 jaar Gezin, voortgezet Lichamelijke
onderwijs, verandering door
leeftijdsgenoten puberteit, begin
seksuele
belangstelling,
identiteitsontwikkeling
,HOOFDSTUK 1: KENNISMAKING MET ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
Het terrein van de ontwikkelingspsychologie
1.1 DEFINITIE VAN ONTWIKKELING:
Verandering en voortgang (of progressie) zijn twee essentiële kenmerken van ontwikkeling.
Ontwikkeling laat zich als een getrapt proces beschrijven waarin elke trede op een ‘hoger’
niveau staat en meer op het eindresultaat lijkt dan de trede die eraan vooraf ging.
Woorden als: rijping, groei en differentiatie zijn uit de biologie afkomstig en verwijzen naar
processen die kenmerkend zijn voor de soort.
Rijping impliceert verandering en vooruitgang op twee niveaus: van klein naar groot (groei)
en van eenvoudig naar complex (differentiatie).
Leren verwijst naar het verwerven van kennis en vaardigheden op basis van ervaring. We
leren ons op alle mogelijke manieren aan te passen aan de eisen van de omgeving en
verhogen daarmee onze competentie, dat wil zeggen ons vermogen om grip op de omgeving
te krijgen.
1.2 KINDER- EN JEUGDJAREN: EEN AFBAKENING
Tijd is een belangrijk element in de ontwikkelingspsychologie. Dit zien we terug in de
toegepaste onderzoekmethoden, zoals het longitudinale onderzoek waarin men
meetresultaten op verschillende tijdstippen met elkaar vergelijkt.
We onderscheiden de volgende ontwikkelingsperioden:
1. Babyperiode (0-12 maanden)
2. Peuterperiode (1-4 jaar)
3. Kleuterperiode (4-6 jaar)
4. Schoolperiode (6-12 jaar)
5. Adolescentie (12-18 jaar)
,Babyperiode (0-12 maanden)
We spreken van een baby of zuigeling zolang het kind nog niet loopt. In het eerste levensjaar
is het groei- en ontwikkelingstempo heel hoog. Vooral op motorisch gebied zijn
ontwikkelingen spectaculair. Een van de belangrijke ontwikkelingen in het eerste jaar is het
ontstaan van de eerste gehechtheidrelatie.
Peuterperiode (1-4 jaar)
Een peuter begint ondernemend en zelfbewust te worden in deze levensfase. Talloze nieuwe
vaardigheden zorgen voor een geweldige toename van verkenningsmogelijkheden en
leerervaringen. De belangrijkste daarvan in taalontwikkeling en sociale en communicatieve
vaardigheden. Een eigenschap die we veel tegen gaan komen is egocentrisme. Peuters
denken en handelen vanuit hun eigen belevingswereld en kunnen zich nog niet in andere
verplaatsen.
Kleuterperiode (4-6 jaar)
De kleuter is meer op andere kinderen gericht en beschikt meestal over een rijke fantasie. In
Nederland gaan de meeste kinderen vanaf 4 jaar naar school, maar de leerplicht begint pas
met vijf jaar. De omgeving van kleuters breidt zich uit doordat er via de school meer contact
met leeftijdsgenootjes is, maar ook komen kleuters meer in contact met buurtkinderen.
Buitenspelen wordt aantrekkelijk.
Schoolperiode (6-12 jaar)
De cognitieve ontwikkeling neemt in deze fase een belangrijke plaats in. Naast school en
buurt komen veel schoolkinderen via sport- of hobbyactiviteiten met andere kinderen en
volwassenen in contact.
Adolescentie (12-18 jaar)
Het begin van adolescentie wordt ingeluid door de puberteit, waarmee de periode van
geslachtsrijping wordt bedoeld. Een belangrijk aspect in deze fase is de ontwikkeling van
seksualiteit en identiteit.
, Ontwikkelingsfase Leeftijd Omgeving Kenmerken
Babyperiode 0-12 maanden Gezin, kinderopvang Snelle groei en
ontwikkeling,
afhankelijk van zorg en
bescherming, eerste
gehechtheidrelatie
Peuterperiode 1-4 jaar Gezin, Door beweging en
kinderopvang, spreek meer
peuterspeelzaal autonoom, denkt en
handelt nog
egocentrisch
Kleuterperiode 4-6 jaar Gezin, groep 1-2 Sociale ontwikkeling
basisschool, buurt, neemt toe, speelt met
naschoolse opvang veel fantasie,
Schoolperiode 6-12 jaar Gezin, groep 3-8 Cognitieve
basisschool, buurt, ontwikkeling, sociale
naschoolse opvang, contacten verbreden
sport/ hobbyclub zich
Adolescentie 12-18 jaar Gezin, voortgezet Lichamelijke
onderwijs, verandering door
leeftijdsgenoten puberteit, begin
seksuele
belangstelling,
identiteitsontwikkeling
