Samenvatting communicatiewetenschap (geslaagd in 1e zit)

Inleiding
EXAMEN: meerkeuze en open vragen, inzicht, artikel en leerstof toepassen

Wat is communicatiewetenschappen?
- Wetenschappelijke studie van relatie tussen media of
communicatieprocessen en de samenleving
- Jong maar heel breed en divers veld (“fragmentation”)
 Interdisciplinair voeden
 Taalaspect (!)
 Engels is dominant

Doelstellingen van cursus
- D1: overzicht van en kennismaking met brede en steeds
evoluerend veld
 Actuacase 1: schermtijd van jonge kinderen flink toegenomen door
corona/jongeren vallen als een blok voor Tiktok/veel nieuwe
abonnementen voor streammedia (vb. Netflix)/whatsappgebruik in
Spanje met 7% gestegen in lockdown/ piek in schermtijd bij Belgen/…
Is niet iets van enkel deze tijd  vb. Argentinië wint van Venezuela in
2016, alle spelers op telefoon
Generatie van ‘digital natives’  kleuters worden schermzombies,…
 Link met cursus?
o Informatiemaatschappij
o New media theory, mediatization,…
o Mediageschiedenis
o Mediabeleid en -economie
o Media en ‘effect’-theorieën
o Globalisering, convergentie en concentratie
- D2: hedendaags belang van communicatiewetenschappen
 Centrale rol van media
 Communicatiewetenschappen, politicologie, sociologie, economie,
psychologie,…
 Actuacase 2: ‘effect’ van media op maatschappij
 Afhankelijk van betekenis “effect”
 Eeuwige discussie over relatie media en geweld
o Vb. jongere bootst GTA na en wordt opgepakt
 Vb. misselijk worden na zien van horrorfilm, Pixarfilms (zoals Inside
Out) die depressie herkennen en steun bieden aan kinderen
 Vb. zien van verdronken vluchtelingen, kinderen in oorlogsgebieden
 Politiek en media: vb. Brexit, 9/11, Trump en twitter  bestorming
Capitool
 Kritische blik op media
- D3: Wetenschappelijke benadering (kritisch inzicht in functioneren
van communicatiemedia)




1

, - Mediacentralisme
 Alle schuld aan de media geven  niet altijd het geval
 Media speelt een kleine(re) rol dan mensen denken

Krachtlijnen
- Communicatiewetenschappen als breed, divers en jong academisch veld
- Doelstellingen
 Overzicht en kennismaking
 Actuele relevantie
 Wetenschappelijke benadering




2

,Bouwstenen
Teken en betekenisvol communiceren
Basisconcepten
- Semiotiek: overkoepelend veld
 = het wet. veld rond tekens, betekenis en taal
 Bestudeert de wijze waarop tekens functioneren en hoe ze
betekenis doen ontstaan
 Grondleggers: de Saussure en Peirce
- 3 centrale domeinen van studie
 1. De tekens zelf en hun indelingen
 2. De codes of systemen waarbinnen de tekens georganiseerd worden
 3. De brede cultuur waarbinnen de tekens of codes opereren
- Subdomeinen
 Fonologie: studie van klanken en de kleinste eenheden
 Syntaxis: studie van taalconventies en betekenisvolle patronen van
tekens
 Semantiek: relatie tussen een teken en de betekenis die a/h teken
wordt toegekend  focussen hierop
 Pragmatiek: relatie tussen betekenis en de gebruiker v/h teken,
sociale en contextuele factoren
- Een teken heeft altijd een intensie en een extensie
 Intensie: het geheel van criteria/kenmerken/eigenschappen dat
bepaalt of een term/teken wel kan worden toegepast
 Extensie: de klasse van zaken waarop de term/het teken correct is
toegepast
 Vb. romantische komedie
 Intensie: liefde, humor, happy end,…
 Extensie: Nothing Hill, Love Actually,…
 Maar: voor iedereen een andere betekenis, kan voor misverstanden
zorgen
- Teken (!!!)
 Betekenaar (Sa - signifiant): materiële vorm (foto, schrift, uitspraak,
tekening,..)
 Vb. een stoel
 Betekende (Se - signifie): dat waar de tekenvorm naar verwijst
(betekenis, concept, object, definitie,…)
 Vb. een meubel op 4 poten waarop je kan zitten
 Relatie tussen betekende en betekenaar is puur toeval en berust op het
feit dat we een code of conventies (afspraken) nodig hebben om
betekenis te verlenen. Er is een sociale behoefte om op deze manier
betekenisvol te kunnen communiceren met elkaar
 EX: wat is de Sa en de Se van dit teken?
 Se: muzieknoot “la”
 Sa: de afbeelding, het horen van de noot
 Belangrijk: orkest  iedereen moet deze noot interpreteren als “la”
en vb. niet iemand als “do”, iemand als “re”,… anders misverstand



3

, - Teken – referent
 Referent= het fysiek object waar een teken naar verwijst
 Vb. de stoel zou het referent zijn
 Pas op: niet elk teken heeft een referent
 Vb. liefde, waarheid, vrede,…
 Vb. auto
o Sa: “auto’
o Se: “een voertuig met 4 wielen en een stuur”
o Referent hoeft dus niet aanwezig te zijn, omdat iedereen weet
wat de Se is v/e auto, referent kan wel voor iedereen anders zijn
(vb. Ferrari vs mini cooper)
- Significatie (Roland Barthes)
 Primaire significatie – Denotatie:
 = de letterlijke of objectieve betekenis van een teken.
(vglbaar met Se)
 Het deel v/d betekenis die voor elke tekengebruiker hetzelfde is en
waar sociale consensus over bestaat.
 De standaard, neutrale of primaire betekenis.
 Bv. Vuur = een rood heet natuurelement dat rook en hitte uitstoot
 Secundaire significatie – Connotatie:
 = de figuurlijke of subjectieve betekenis van een woord.
(vglbaar met Sa)
 Hangt samen met specifieke (fysieke) verschijningsvorm v/d
betekenaar
 De bijbetekenis of associatie
 Kan gesplitst worden in twee componenten.
o Evaluatieve lading: bepaalt of iets goed, slecht of neutraal is
o Referentiële lading: een variabele betekenis of verwijzing die
naargelang de context kan veranderen
 Bv. vuur = passie, energie, gevaar, warmte, gezelligheid…
- Ideologie/mythe = de verschillende manieren waarop de samenleving de
betekenis van communicatieboodschappen en media stuurt en organiseert

Tekensystemen
- Verwijst na/d relatie tussen tekens

Peirce
- Tekensysteem van Charles Peirce (VSA)
 Teken = drager v/e betekenis




4